Кіріспе

Сулейман Бекмирзаевич Ямадаев (Ланг ру; 21 маусым 1973 – 30 наурыз 2009) – Бірінші Чечен соғысының чечен бүлікшілерінің командирі. Ол 1999 жылы Екінші Чечен соғысы басталғанда ағалары Джабраил, Бадруди, Иса және Русланмен бірге жақтарын ауыстырды. Ол ГРУ-ға қарасты Ресей арнайы батальоны «Восток» бөлімшесінің командирі болды. Осылайша, 2008 жылға дейін ол Чеченстанның қазіргі президенті Рамзан Кадыровтың бақылауынан тыс, Мәскеушілдердің ең ірі жасағының басшысы болды. 2008 жылдың 1-22 тамызы аралығында Ямадаев Ресей Федерациясында федералдық іздестіру ордерімен іздестірілді. Бірақ, ол сол кезеңде Ресейдің Грузиямен соғысындағы ресейлік әскери командирлердің бірі болды. 2003 жылдың 5 наурызында Сулимнің ағасы Джабраил Ямадаев бомбадан қаза тапты. 2008 жылдың 24 қыркүйегінде Сулимнің ағасы Руслан Ямадаев Мәскеудегі Смоленская набережнаясында атып өлтірілді. Алғашқы баспасөз хабарларында құрбанның аты Сулим Ямадаев деп көрсетілген, бірақ кейін түзетілді. Сулим Ямадаев 2009 жылдың 28 наурызында Дубайда атылып, 2009 жылдың 30 наурызында ауруханада көз жұмды.

Өмірбаян

Ямадаев Чечняға оралғанға дейін Мәскеуде бизнес мамандығын оқыған. Бірде ол өзінің арманы – жауынгер болу екенін және бір кезде Ауғанстанға барып, жаттығулар өткізуге шешім қабылдағанын айтқан. Чечен президенті Аслан Масхадовтың басшылығымен ол далалық командир болып қызмет етті және 1998 жылы Гудерместе радикалды уахаби жасақтарын талқандаған арнайы күштер отрядына басшылық етті. Екінші чечен соғысы кезінде Ямадаевтар мен Ахмад Кадыров Гудермес бекінісін федералды күштердің ұрыссыз басып алуын қамтамасыз етті. Кейіннен Сулим ГРУ-ның "Спецназ" бөлімшесінің басшысы болды – шамамен 600 сарбаздан тұратын "Шығыс" ("Восток") арнайы батальонының командирі, 2003 жылы қанында қалған ағасы Жабrail Ямадаевтан кейін. Армия генералы Алексей Масловпен тығыз жұмыс істеген кезде, "Ямадаевтер" деп белгілі болған, тәртіпсіздікке бейім және соғысты қылмыспен араластыруға ұмтылатын жарымәскери сарбаздарымен бірге, Ямадаев көбінесе Рамзан Кадыровпен (Ахмадтың ұлы) және Саид Магомед Какиевпен Чечнядағы жалпы әскери билікті кім бағалап жүргендігі туралы келіспейтін. Сулимнің кіші ағалары Иса мен Бадруди батальонда рота командирлері болды. 2008 жылдың 14 сәуірінде Ямадаевқа адал күштер мен Рамзан Кадыровтың күштері арасында бәсекелес чечен топтары арасындағы ең ірі шайқас болды. Қақтығыс Гудерместе екі топтың колонналары кездескен кезде болды және шамамен 18 адамның қаза тапқаны хабарланды. 2008 жылдың басында тағы бір Ямадаев ағасы – Бадруди федералдық іздестіруге алынды. Мәскеудегі қорғаныс сарапшысы Павел Фельгенхауэрдің айтуынша: "Бұл маңызды, өйткені бұл Кадыровқа Чечнядағы сирек кездесетін қарсылық болды. Енді Ямадаевтың ықпалы жойылды және Кадыров Чечняны бақылайды дегені анық". Ресейде іздестіруге алынғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, "Газета" басылымы Ямадаев Грузияның ажыратылған Оңтүстік Осетия Республикасындағы Цхинвали маңындағы әскери қимылдарға қатысып жатқанын хабарлады. Соғыстан кейін, 22 тамызда РИА Новости Ямадаевтың Чечнядағы "Шығыс" батальонының командирі лауазымынан ресми түрде босатылғанын хабарлады. Сол күні Ямадаевты іздеу тоқтатылды, себебі Чечен ІІМ оның қайда екенін анықтады (тергеу органдарының мәліметтері бойынша, Ямадаев Мәскеуде болған). 2008 жылдың 24 қыркүйегінде Руслан Ямадаев пен зейнеткер ресейлік армия генералы Сергей Кизюн (Ямадаевтар кланының қорғаушысы) Кремльден келе жатқанда, Мәскеудің орталық бөлігінде Сулимнің машинасына шабуыл жасады; Руслан Ямадаев қаза болды. Бастапқы баспасөз хабарларында құрбан болғанның аты "Сулим Ямадаев" деп көрсетілген, бірақ кейін бұл қате түзетілді. Сулим Ямадаев Кадыровты кінәлады және ағасының өлімі үшін кек алуға ант берді.

Құрлық

2009 жылдың 29 наурызында Сулим Ямадаев Дубайда бірнеше ай бойы Сулейман Ямадаев және/немесе Сулейман Мадов ретінде өмір сүрген кезде өлтірілген деп хабарланды; оның екі күзетшісі жер асты паркингінде мойнына оқ тиіп өлтірілгенін айтты. Полиция осы шабуылмен байланысты ресейлік азаматты ұстауға тырысты, бірақ күдікті қашып кетті. Дегенмен, оның інісі Исаның сөзіне сүйенсек, Ямадаев кемінде үш оқтан зардап шегіп, жан сақтап ауруханаға жеткізілді. RIAN агенттігі хабарлағандай, Ямадаев қастандықтан құтылғаннан кейін әскери госпитальға жатқызылды: ол шабуылдаушыларға оқ атып, «өмірін сақтап қалған» делінген. Дубай полициясы бұл ақпаратты жоққа шығарып, Ямадаев атыс кезінде алған жарақатынан дереу көз жұмғанын мәлімдеді. 1 сәуірде Чеченстан президенті Рамзан Кадыров Ямадаевтің Перс шығанағындағы мемлекетте жерленгенін растады. 2009 жылдың 5 сәуірінде Дубай полициясы Адам Делимхановты қастандыққа тапсырыс берген деп айыптады. Делимханов – Ресей Мемлекеттік Думасының «Біріккен Ресей» партиясының депутаты, Кадыровтың туысы және жақын досы. Ол бұл айыптауды «провокация және Чечен Республикасындағы ахуалды тұрақсыздандыру әрекеті» деп жоққа шығарды. Кейін Интерпол бұл кісі өлтіру ісіне қатысты жеті ресейлік азаматты іздеуге бұйрық берді. Делімхановтан басқа, Зелимхан Мазаев, Элимпаша Хатсуев, Салман Кимаев, Тирпал Кимаев, Рамазан Мусиев және Марван Кимаев «өмірге және денсаулыққа қарсы қылмыстар» жасады деген айыппен іздестірілуде.

Қылмыстар туралы айыптаулар

2008 жылдың тамызында Сулим Ямадеев 1998 жылы Гудермескі ауданындағы Джалка ауылының тұрғыны, жергілікті кәсіпкер Усман Батсаевты ұрлап, өлтіргені үшін іздестірілді. Прокуратураның мәліметінше, Ямадеев Батсаевты босату үшін 100 000 доллар талап еткен, ал кейіннен ол 2000 жылдың сәуірінде құрбанның туыстарына қабірдің орналасқан жерін көрсеткен. Ямадеевтың адам ұрлаумен айналысқаны туралы 2006 жылы Анна Политковскаяның өмірінде жарық көрген соңғы мақаласында да айтылған (Политковская прокуратура деректеріне сәйкес, Ямадеевтың "тобы" ГРУ бөлімшесі ретінде ресми тіркелмес бұрын адам ұрлаумен айналысқан деп жазған). 2005 жылдың маусымында оның батальоны Бороздиновская операциясын жүргізді, бұл тазалау шабуылының нәтижесінде қарт адам қаза тауып, 11 азамат жоғалып кетті және олар ешқашан табылған жоқ. Кейіннен "Восток" командирлерінің бірі үш жылға шартты жаза алды. Сол кездегі "Восток" батальонының командирі Ямадеев өз әскери қызметшілерінің кінәсін мойындады, бірақ операция оның білмеуімен жүргізілгенін мәлімдеді. Ямадеевтың адамдары өлтірілгендердің басын кесіп, тұтқындарды сексуалдық зорлыққа ұшыратып, азаптап өлтіргені айыпталды. 2007 жылы Дима Беляков есімді ресейлік фотограф Сулим Ямадеев пен оның "Восток" батальонымен Чечняның Веденский ауданындағы миссияға қатысты; оның түсірген суреттері шабуылдар кезінде "Восток" әскери қызметшілерінің қатал мінез-құлқын көрсетті. 2008 жылдың мамырында "Восток" бөлімшесінің әскери қызметшісі Гудермес маңындағы қолданыстан шығарылған биохимиялық тыңайтқыштар зауытының жанындағы жасырын жерлеу орнын тапты, онда толық шіріген жеті мәйіт табылды. Келесі күні ол 2003 жылы Жабраил Ямадеевты өлтірді деген күдікпен атылған "Восток" жасағының командирі Вахарсолт Закаевтың жерленген жерін көрсетті. Сондай-ақ, Ямадеевтың 2006 жылы чечендік милициясы (дегенмен, "Восток" әскерлері) шабуыл жасаған Санкт-Петербургтегі Samson ет өңдеу зауытынан ақша талап еткені туралы хабарлар тарады. Чечен президенті Рамзан Кадыров Сулим Ямадеевты әкесі Ахмад Кадыровты өлтіруге қатысқаны және Рамзанның резиденциясы маңындағы көлге у құйып, Рамзанды өлтіруге әрекеттенгені үшін айыптады. 2008 жылдың тамызында "Мемориал" атты ресейлік құқық қорғау ұйымы былай деп мәлімдеді: "Грузиядағы соғыс кезінде "Восток" батальонының жауынгерлері тұтқындарға адамгершілікпен қарағанын куәгерлердің айғақтары арқылы білеміз. Менің түсінгенімше, чечен батальоны [Гори ауданындағы грузиндерге] қарсы қиындықтар жасаған жоқ, ал Ямадеевке тағылған барлық айыптаулар өткен оқиғаларға қатысты".