Шамиль Басаев (1965-2006) – Чеченстанның әскери басшысы, террорист. Грозныйды басып алу және Ресейдегі теракттерге қатысты. Биографиясы мен қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шешен содыр (1965–2006)
Chechen militant (1965–2006)
Шамиль Салманович Басаев (; Шамиль Салманович Басаев; 14 қаңтар 1965 – 10 шілде 2006), сондай-ақ "Абу Идрис" куниясымен белгілі, Солтүстік Кавказ партизандық көшбасшысы болды. Ол Ичкерия Қарулы Күштерінде бригадир-генерал шеніне ие болды және қайтысынан кейін генерал-сиссимус атағымен марапатталды. Чечняның сепаратистік қарулы күштерінің әскери қолбасшысы ретінде, оның ең танымал шайқастарының бірі – 1996 жылы Грозныйды сепаратистердің қайта басып алуы болды, оны ол Аслан Масхадовпен бірге жеке жоспарлап, басқарды. Ол сонымен қатар Ресейде болған ең қорқынышты террористік шабуылдардың бірнешеуін ұйымдастырды. 1997-1998 жылдары Аслан Масхадов үкіметінде оқшауланған мемлекеттің вице-премьері қызметін атқарды. 2003 жылдан бастап Басаев "Эмир Абдулла Шамил Әбу Идрис" лақабын және атағын қолданды. Басаевтың қатыгездігі кеңінен танылғандықтан, ол өзінің әріптестері арасында зор құрметке ие болды және ақырында ең жоғары дәрежелі чечен әскери қолбасшысы болды, сондай-ақ чечен бүлікшілерінің сөзсіз көшбасшысы және барлық чечен содырлық топтарының жалпы басшысы деп есептелді. Ол 1995 жылы Будённовск ауруханасына шабуыл жасауға, 2004 жылы Беслан мектебін қоршауға бұйрық берді, сонымен қатар 2002 жылғы Мәскеу театрлық оқиғасын және 2004 жылғы Ресейдегі ұшақтарды жаруды ұйымдастырды. ABC News оны "әлемдегі ең ізделіп отырған террористердің бірі" деп сипаттады. Оның беделіне қарамастан, журналист Том де Ваал оны "дене бітімінен қарапайым" деп сипаттады, ол "орта бойлы, қалың сақалды, Мәскеу интеллигенциясына лайық биік маңдайлы және тыныш үнді" болған. Басаев 2006 жылдың шілде айында қару саудасы кезінде жүк көлігі жарылып қаза тапты. Салық сараптамасы оның өліміне себеп – қарап отырған минаның жарылуы болғанын көрсетеді, бірақ ресейлік шенеуніктер де Қамаз жүк көлігінің біріне жарылғыш зат орнатылып, қару жөнелтілімін жою мақсатында жарылғанын, соның салдарынан Басаевтың да қаза тапқанын мәлімдеді.
Shamil Salmanovich Basayev (; Шамиль Салманович Басаев; 14 January 1965 – 10 July 2006), also known by his kunya "Abu Idris", was a North Caucasian guerilla leader who served as a senior military commander in the breakaway Chechen Republic of Ichkeria. He held the rank of brigadier general in the Armed Forces of Ichkeria, and was posthumously declared generalissimo. As a military commander in the separatist armed forces of Chechnya, one of his most notable battles was the separatist recapture of Grozny in 1996, which he personally planned and commanded together with Aslan Maskhadov. He also masterminded several of the worst terrorist attacks that occurred in Russia. From 1997 to 1998, he also served as the vice prime minister of the breakaway state in Aslan Maskhadov's government. Beginning in 2003, Basayev used the nom de guerre and title of "Emir Abdullah Shamil Abu Idris". As Basayev's ruthless reputation gained notoriety, he became well revered among his peers and eventually became the highest ranking Chechen military commander and was considered the undisputed leader of the Chechen insurgency as well as being the overall senior leader of all other Chechen rebel factions. He ordered the Budyonnovsk hospital raid in 1995, the Beslan school siege in 2004, He also masterminded the 2002 Moscow theater hostage crisis and the 2004 Russian aircraft bombings. ABC News described him as "one of the most wanted terrorists in the world". Despite his aura, journalist Tom de Waal described him as "almost unassuming in the flesh", being "of medium height, with a bushy beard and high forehead worthy of a Moscow intellectual, and a quiet voice." Basayev was killed in a truck explosion during an arms deal in July 2006. Forensic evidence suggests that his death was caused when a landmine he was examining exploded, but Russian officials have also claimed that one of the Kamaz trucks used was booby trapped and detonated to destroy the arms shipment, also killing Basayev.
Отбасылық тарихы
Шамил Басаев 1965 жылы Чеченстанның оңтүстік-шығысындағы Ведено қаласына жақын Дышне-Ведено ауылында, Белгатой тайпасынан шыққан чечен отбасында дүниеге келді. Ол Чечня мен Дагестанның үшінші имамы, Кавказ соғысындағы орысқа қарсы чечен және авар күштерінің басшыларының бірі – имам Шамилдің құрметіне аталған. Оның отбасының шетелдік басқыншылыққа, әсіресе Ресей үкіметіне қарсы күресте ұзақ тарихы бар делінеді. 14 ғасырда оның бір атасы Тимурмен шайқасты, бір арғы атасы имам Шамилдің орынбасары болып қызмет етіп, патшамен соғыста қаза тапты, ал тағы бір арғы атасы большевиктермен шайқаста мерт болды. Оның әкесі Ресей революциясынан кейін жемісті болмаған Солтүстік Кавказ әмірлігін құруға жасалған әрекетке қатысты. Басаевтар, сондай-ақ көптеген чечен халқымен бірге, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде НКВД басшысы Лаврентий Берияның бұйрығымен этникалық тазалау актісі ретінде Қазақстанға жер аударылды. Олар 1957 жылы Никита Хрущев депортация бұйрығын жойғаннан кейін ғана отанына оралуға мүмкіндік алды.
Shamil Basayev was born in the village of Dyshne Vedeno, near Vedeno, in south eastern Chechnya, in 1965 to Chechen parents from the Belghatoy teip. He was named after Imam Shamil, the third imam of Chechnya and Dagestan and one of the leaders of anti Russian Chechen Avar forces in the Caucasian War. His family is said to have had a long history of involvement in Chechen resistance to foreign occupation, especially Russian rule. In the 14th century an ancestor fought Timur, a great great great grandfather served as Imam Shamil's deputy and died fighting the Czar, while a great grandfather died fighting the Bolsheviks. His grandfather fought for the abortive attempt to create a breakaway North Caucasian Emirate after the Russian Revolution. The Basayevs, along with most of the rest of the Chechen population, had been deported to Kazakhstan during World War II in an act of ethnic cleansing on the orders of the NKVD leader Lavrenti Beria. They were only allowed to return when the deportation order was lifted by Nikita Khrushchev in 1957.
Ерте өмір және білім
Басаев футболға әуес ойыншы, 1982 жылы 17 жасында Дышне-Веденодағы мектепті бітіріп, келесі екі жылды Кеңес әскерінде өрт сөндіруші болып өткізді. Содан кейін төрт жыл бойы Ресейдің оңтүстігіндегі Волгоград облысындағы "Аксайский" мемлекеттік шаруашылығында жұмыс істеді, сосын Мәскеуге көшті. Ол Мәскеу мемлекеттік университетінің құқық факультетіне түсуге тырысқан, бірақ қабылдауға үлкермеді. 1987 жылы Мәскеу инженерлік жер басқару институтына оқуға түсті. Бірақ 1988 жылы нашар оқу нәтижелерінен институттан шығарылды. Кейін Мәскеуде жергілікті шешен бизнесмені Супьян Тарамовпен серіктестік құрып, компьютер сатушы болып жұмыс істеді. Тарамов пен Басаев Чечен соғыстарында қарама-қарсы жақтарда болды. Соғыс кезінде Тарамов Ресейді қолдайтын Чечен жасақтарын қаржыландырды ("Собака" журналының Басаев туралы құжатында Тарамов осы топты қару-жарақпен немесе "жабдықтағаны" айтылған; олар "Шамил аңшылары" деп те белгілі болды).
Basayev, an avid football player, graduated from school in Dyshne Vedeno in 1982, aged 17, and spent the next two years in the Soviet military serving as a firefighter. For the next four years, he worked at the Aksaiisky state farm in the Volgograd region of southern Russia before moving to Moscow. He reportedly attempted to enroll in the law school of the Moscow State University but failed, and instead entered the Moscow Engineering Institute of Land Management in 1987. However, he was expelled for poor grades in 1988. He subsequently worked as a computer salesman in Moscow, in partnership with a local Chechen businessman, Supyan Taramov. Ironically, the two men ended up on opposite sides in the Chechen wars, during which Taramov sponsored a pro Russian Chechen militia (Sobaka magazines dossier on Basayev reported that Taramov apparently equipped or "outfitted" this group of pro Russian Chechens; they were also known as "Shamil Hunters").
Жеке өмір
Басаевтың төрт әйелі болды: 1990 жылдары қаза тапқан чечен әйел, Грузияға қарсы күрескен кезде танысқан абхаз әйел және 2005 жылы Әулие күнінде үйленген казак әйел. Төртінші, құпия әйел – Элина Ерсеноева, екі бауырының өміріне қауіп төндіріліп, Басаевқа күшке салу арқылы үйленуге мәжбүр болды. Кейіннен ол күйеуінің кім екенін достары мен туыстарынан жасырды. 1995 жылдың мамыр айында Ресей авиациясы жасаған шабуылда Басаевтың отбасынан он бір адам, оның ішінде анасы, екі баласы, ағасы мен апасы қаза тапты. Сол шабуылда ол үйінен де айырылып, Будённовск ауруханасындағы кешірімсіз оқиғада Чеченстаннан тыс жерде кек алуға бірінші болып ұмтылды. 2000 жылы Екінші Чечен соғысында ол бір аяғынан айырылды. Оның кіші інісі Ширвани Басаев, орыстарға қарсы оның жанында шайқасқан, қазір Түркияда эмиграцияда өмір сүруде.
Basayev had four wives, a Chechen woman who was killed in the 1990s, an Abkhaz woman he met while fighting against Georgia, and a Cossack he was said to have married on Valentine's Day, 2005. A fourth secret wife, Elina Ersenoyeva, was apparently forced to marry Basayev under threat of her two brothers' lives, and subsequently hid the identity of her husband from her friends and family. In May 1995, eleven members of Basayev's family were killed in a Russian air raid including his mother, his two children and a brother and sister. He also lost his home in the same attack, becoming the first Chechen who took revenge outside Chechen lands, in the Budyonnovsk hospital hostage crisis. He lost a leg in 2000 during the Second Chechen War. His younger brother, Shirvani Basayev, who fought the Russians alongside him, is now living in exile in Turkey.
Ертедегі белсенді әрекеттері
1991 жылы тамызда совет үкіметінің радикалды топтары төңкеріл жасауға тырысқанда, Басаев Ресей президенті Борис Ельциннің қолдаушыларымен бірге Мәскеу орталығындағы Ресей Ақ үйінің төңірегінде барикадалар құрып, қол гранаталарымен қаруланған. Бірнеше ай өткен соң, 1991 жылдың қараша айында, чечен ұлтшыл көшбасшысы Джохар Дудаев жаңа құрылған Ресей Федерациясынан бір жақты тәуелсіздік жариялады. Жауап ретінде Ельцин төтенше жағдай режимін енгізіп, Чечня шекарасына әскер жіберді. Осы кезде Басаев ұзақ жылға созылған партизандық мансабын бастады, мақсаты – дағдарысқа халықаралық назар аудару. Басаев, Лом Али Чачаев және топ жетекшісі, шизофрениямен ауыратын бұрынғы әуежай ұшқышы Саид Али Сатуев 1991 жылдың 9 қарашасында Ресейдің Минеральные Воды қаласынан Анкараға бағыт алған «Аэрофлот» Ту-154 ұшағын қасып алып, төтенше жағдай күйін жоймаса, ұшақты жарылтумен қорқытты. Ұшақ қасып алу Түркияда бейбіт түрде шешілді, ұшақ пен жолаушылар қауіпсіз түрде елдеріне оралды, ал ұшақ қасып алғандар Чечняға қауіпсіз жолмен жіберілді.
When some hardline members of Soviet government attempted to stage a coup d'état in August 1991, Basayev allegedly joined supporters of Russian President Boris Yeltsin on the barricades around the Russian White House in central Moscow, armed with hand grenades. A few months later, in November 1991, the Chechen nationalist leader Dzhokhar Dudayev unilaterally declared independence from the newly formed Russian Federation. In response, Yeltsin announced a state of emergency and dispatched troops to the border of Chechnya. It was then that Basayev began his long career as an insurgent—seeking to draw international attention to the crisis. Basayev, Lom Ali Chachayev, and the group's leader, Said Ali Satuyev, a former airline pilot suffering from schizophrenia, hijacked an Aeroflot Tu 154 plane, en route from Mineralnye Vody in Russia to Ankara on 9 November 1991, and threatened to blow up the aircraft unless the state of emergency was lifted. The hijacking was resolved peacefully in Turkey, with the plane and passengers being allowed to return safely and the hijackers given safe passage back to Chechnya.
Таулы-Қарабах қақтығысы
1992 жылы Басаев Әзірбайжанға көшіп барды, онда ол Таулы Қарабақтың анклавындағы армян күштерine қарсы Әзірбайжан әскерлеріне сәтсіз соғыста көмектесті. Ол чечен батальонын басқарды деген сөз бар. Әзірбайжан полковнигі Азер Рустамовтың айтуынша, 1992 жылы "Шамил Басаев және Салман Радуев басшылығымен болған бұл шайқастарда жүздеген шешен еріктілері бізге ең қымбат көмек көрсетті". Басаев Шушаны басып алу кезінде соңғылардың бірі болып кеткені айтылады. 1993 жылы ол чечен жасақтарын Қарабахтан шығаруға бұйрық берді, олардың аймаққа джихад үшін келгенін, бірақ оның ешқандай белгісін көрмегенін мәлімдеді.
Basayev moved to Azerbaijan in 1992, where he assisted Azerbaijani forces in their unsuccessful war against Armenian fighters in the enclave of Nagorno Karabakh. He was said to have led a battalion strength Chechen contingent. According to Azeri Colonel Azer Rustamov, in 1992, "hundreds of Chechen volunteers rendered us invaluable help in these battles led by Shamil Basayev and Salman Raduyev". Basayev was said to be one of the last fighters to leave Shusha (see Capture of Shusha). He ordered the withdrawal of the Chechen detachments from Karabakh in 1993, stating that they had entered the region for a Jihad, but saw not a single sign of it.
Абхазия-Грузия қақтығысы
1992 жылы Басаев Грузияның бөлінген Абхазия аймағына барып, Грузия үкіметінің аймақты қайта басып алу әрекеттеріне қарсы жергілікті сепаратистік қозғалысқа көмек көрсетті. Басаев Кавказ тау халықтары конфедерациясының (Солтүстік Кавказдың біртұтас ұлтшыл еріктілерінен құралған) әскерлерінің бас қолбасшысы болды. Олардың қатысуы Абхазия соғысында шешуші рөл атқарды және 1993 жылдың қазан айында Грузия үкіметі ауыр әскери жеңіліске ұшырады. Еріктілерді Ресей армиясының ГРУ әскери барлау қызметінің бір бөлігі даярлап, жабдықтап берген деген әңгіме тарады. "The Independent" газетінің журналисі Патрик Кокберннің сөзінше, "Басаев мырзаның Ресей армиясымен ынтымақтастығы көрінетіндей таңқаларлық емес. 1992-1993 жылдары ол және оның ағасы Ширвани Абхазияда, Грузияның бөлінген аймағында шайқасқанда ГРУ-дан көмек алған деп саналады". Нақты айғақ ұсынылмады.
Later in 1992, Basayev traveled to Abkhazia, a breakaway region of Georgia, to assist the local separatist movement against the Georgian government's attempts to regain control of the region. Basayev became the commander in chief of the forces of the Confederation of Mountain Peoples of the Caucasus (a volunteer unit of pan North Caucasian nationalists, people from the North Caucasus). Their involvement was crucial in the Abkhazian war and in October 1993 the Georgian government suffered a decisive military defeat. It was rumored that the volunteers were trained and supplied by some part of the Russian army's GRU military intelligence service. According to The Independent journalist Patrick Cockburn, "cooperation between Mr Basayev and the Russian army is not so surprising as it sounds. In 1992–93 he is widely believed to have received assistance from the GRU when he and his brother Shirvani fought in Abkhazia, a breakaway part of Georgia." No specific evidence was given.
ГРУ агенті болу туралы айыптау
Ресейдің "Российская газета" газетінде Басаевтың ГРУ агенті болғаны хабарланды, ал журналист Борис Кагарлицкийдің басқа бір жарияланымында былай делінген: "Мысалы, Шамил Басаев пен оның інісі Ширвани ұзақ жылдар бойы ГРУ агенттері болған және олардың барлық әрекеттері радикалды исламистермен емес, әскери барлау кеңселерiнде отырған генералдармен келісілген. Басаев жасақтарының шабуылының барлық мәліметтері 1999 жылдың жазында Францияның оңтүстігіндегі виллада Басаев пен Президент әкімшілігінің басшысы Александр Волошиннің қатысуымен жасалған. Сонымен қатар, қолданылған жарылғыш заттар Чечнядағы құпия базалардан емес, Мәскеу маңындағы ГРУ қоймаларынан жеткізілген деп айтылады". Ресейдің "Новая газета" газеті Басаев ағайындыларының "1991-92 жылдары Ресей Бас штабының Бас барлау басқармасы (ГРУ) агенттері ретінде тағайындалғанын" мәлімдеді. Ресейдің "Версия" газеті Басаев және оның інісі туралы Ресейдің сыртқы әскери агенттігінен алынған құжатты жариялады, онда "екі чечен террорисі де әскери барлау ұйымының штаттан тыс агенттері ретінде тіркелген" делінген. 2020 жылдың шілдесіндегі сұхбатында Ресей Федералды қауіпсіздік қызметінің бұрынғы басшысы Сергей Степашин Басаевтың Абхазиядағы грузин үкіметіне қарсы күрескен кезде әскери барлаумен ынтымақтасқандығын мойындады. Ресейдің арнайы күштері Грузияға шабуыл жасау үшін Басаевтың басшылығымен чечендерге қосылды. ГРУ агенті Антон Суриковтың Басаевпен тығыз байланысы болды. Ресейдің әскери барлау қызметі Басаевқа абхаздарды қолдауға бұйрық берді. Басаев Абхаздар Ресейдің қолдауына ие болғандықтан ГРУ-дан тікелей әскери оқыту алды. Басқа чечендер де ГРУ-да соғыс тактикасын оқыды, олардың көптегені Грузияға қарсы Абхазияда ресейліктер үшін соғысқан, ал Бірінші Таулы Қарабақ соғысында Әзербайжан үшін Арменияға қарсы соғысқан. Ресейліктер Басаевқа Грузиямен шайқасу үшін Ресей мен Абхазия арасында еркін жүріп-тұруға рұқсат берді. 1996 жылғы 12 наурызда "Независимая газета" газетіне берген сұхбатында Басаев Ресейдің 345-ші әуе десанттық полкінде оқығаны туралы ақпаратты жоққа шығарды: "Онда бірде-бір чечен оқыған жоқ, себебі оларды қабылдамады".
The Russian government newspaper Rossiyskaya Gazeta reported that Basayev was an agent of GRU, and another publication by journalist Boris Kagarlitsky said that "It is maintained, for example, that Shamil Basayev and his brother Shirvani are long standing GRU agents, and that all their activities were agreed, not with the radical Islamists, but with the generals sitting in the military intelligence offices. All the details of the attack by Basayev's detachments were supposedly worked out in the summer of 1999 in a villa in the south of France with the participation of Basayev and the Head of the Presidential administration, Aleksandr Voloshin. Furthermore, it is alleged that the explosive materials used were not supplied from secret bases in Chechnya but from GRU stockpiles near Moscow." The Russian newspaper Novaya Gazeta stated that the Basayev brothers "both recruited as agents by the Main Intelligence Directorate of the Russian General Staff (GRU) in 1991–92." The Russian newspaper Versiya published a file from the Russian foreign military agency on Basayev and his brother, which stated that "both Chechen terrorists were named as regular agents of the military intelligence organization." In a July 2020 interview, the former Russian Federal Security Service chief Sergei Stepashin admitted that Basayev cooperated with military intelligence while fighting against Georgian government in Abkhazia. Russian special forces joined with the Chechens under Basayev to attack Georgia. A GRU agent, Anton Surikov, had extensive connections with Basayev. Russian military intelligence had ordered Basayev to support the Abkhaz. Basayev received direct military training from the GRU since the Abkhaz were backed by Russia. Other Chechens also were trained by the GRU in warfare, many of these Chechens who fought for the Russians in Abkhazia against Georgia had fought for Azerbaijan against Armenia in the First Nagorno Karabakh War. The Russians allowed Basayev to travel between Russia and Abkhazia to battle the Georgians. In an interview with Nezavisimaya Gazeta on March 12, 1996, Basayev denied the information that he was trained on the basis of the Russian 345th Airborne Regiment: “Not a single Chechen studied there, because they were not accepted.”
Чечен сепаратистерінің өкілдері Басаевтың ресейлік арнайы қызметтермен ынтымақтасқандығы туралы айыптауларды әрдайым жоққа шығарды, оларды Басаевтың жақтастарының көзінде оны қаралауға бағытталған қасақана әрекет деп атады.
Representatives of Chechen separatists have always rejected allegations of Basayev's cooperation with Russian intelligence services, calling them a deliberate attempt to discredit Basayev in the eyes of his supporters.
Соғыс қылмыстары
Пол Дж. Мерфидің айтуынша, "Ресейдің әскери барлау қызметі 1991 жылы Басаевқа қатысты террорист ретінде ұсталғанға арналған ордерге немқұрайлы қарап, оған және оның жасағына Абхазияда оқыту жүргізуге мүмкіндік берді, тіпті ресейліктер Басаевтың әскери операцияларын басқаруға көмектесті" және "соғыс аяқталған соң көп өткеннен кейін Басаев Абхазиядағы орыс жаттықтырушыларының кәсібилігі мен қайраттылығын жоғары бағалады – бұл мақтау оның Грозныйдегі жауыларының, тіпті президент Масхадовтың оны "ұзақ жылдар бойы ГРУ есебінен жұмыс істеген агент" деп атауына себеп болды. 1993 жылы Басаев Солтүстік Кавказ еріктілерінің КМКК корпусына жетекшілік етті, грузин таблоидтарының мәлімдемесіне сәйкес, оның басшылығымен еріктілер грузин азаматтарының басын кесіп тастаған. Ресейлік депутаттардан құралған комиссия, сондай-ақ БҰҰҰ заңгері және тергеушісі Майкл ван Праг басқарған комиссия жүргізген тергеу нәтижесінде мұндай оқиғаның болғанын растайтын ешқандай дәлел табылған жоқ. Аталған таблоид қараша айында мұндай оқиғаның орын алғанын растайтын ешқандай дәлелі жоқ екенін мойындады."
According to Paul J. Murphy, "Russian military intelligence turned a blind eye to the 1991 terrorist arrest warrant against Basayev to train him and his detachment in Abkhazia, and the Russians even helped direct Basayev's combat operations" and "long after the war, Basayev praised the professionalism and courage of his Russian trainers in Abkhazia – praise that led some of his enemies in Grozny, even President Maskhadov, to later call him a "longtime GRU agent". In 1993 Basayev lead the CMPC corps of North Caucasian volunteers, according to allegations made by Georgian tabloids, the volunteers led by him had decapitated Georgian civilians. After an investigation by a commission composed of Russian deputies, as well as a commission led by UNPO lawyer and investigator Michael van Praag, they could not find any proof for such an incident ever taking place. The tabloid in question also admitted in November that they had no proof to confirm that such an incident had taken place.
Пәкістанның ІІІ-мен байланысы бар деген айыптар
Жас жігіт ретінде Ауғанстанда соғысқа қатысып, содан кейін Грузиядағы Абхазияда көзге түскен Басаев Пәкістанның басты барлау агенттігі ISI-нің назарын өзіне аударды. Пәкістандық басшылық астында, армияның ықпалды тұлғаларымен, соның ішінде ISI директоры Джавед Ашраф Қазимен кездескеннен кейін, ол Таулы Қарабақ қақтығысында армян әскерімен шайқасқан 1500 саяхатшыдан тұратын ауған муджахидтерінің құрамына кірді. 1994 жылдың сәуір айында ISI Басаев пен оның бірнеше кіші офицерлері үшін «Ауғанстандағы Хост провинциясындағы Әмір Мұнавид лагерінде партизандық соғыс және исламтану бойынша қайта оқу курсын» ұйымдастырды. Басаев сонымен қатар Пәкістанның ішінде, Лахор қаласының жанындағы Равалпинди және Пешавар, Муридке сияқты қалаларда арнайы оқудан өтті. Оларға Stingers, танкқа қарсы ракеталар және күшті жарылғыш заттар берілді, олар кейіннен орыс әскери ұшақтары мен ондаған тікұшақты құлату үшін пайдаланылды. Нәтижесінде жүздеген шешендер Хостта ISI және Пәкістан негізделген ислами ұйым Харкат-ул-Ансар басшылығымен оқудан өтті. Оның командирлерінің бірі, Абу Абдулла Джаффа, бұрын Пәкістанның Солтүстік Жеңіл жаяу әскерінде қызмет еткен, Басаевпен жылдар бойы тығыз жұмыс істеді, мысалы, ол Дағыстанға жасалған шабуылды жоспарлаған деп есептеледі. Басаевтың Ауғанстан мен Пәкістандағы әрекеттері туралы 2003 жылдың қыркүйек айында The Globe and Mail газетіне берген сұхбатындағы өз сөздері: «Мен қорғаныс инженерлік құрылыстары, әуе қорғанысы жүйесі және миналық жарылғыш жұмыстар саласындағы Ауғанстан тәжірибесіне қызығушылық таныттым. Сондықтан алдымен Пешаварға (Пәкістан) бардым. Сол жерде тәжіктермен бірге тұрып, олардың көмегімен 200 шешенді оқытуға келістім. Үйде Лабазановтың тобынан маусым айында Грозныйде тәркіленген қару-жарақ саттым, сондай-ақ таныстарымнан ақша алып, 12 адамнан тұратын алғашқы топты Ауғанстанға жеткіздім. Сол жерде бір түн оқу лагерінде болдым, ал таңертең екінші топпен кездесу үшін Карачиге қайттым. Бірақ әуежайда олардың көп саны және паспорттарының жоқтығы күдік тудырды. Орыстар қатты дау көтеріп, бір аптадан кейін бізді кері қайтарды».
Having already been noticed in Afghanistan, where he fought as a young man, and then in Abkhazia in Georgia, Basayev would further attract the attention of Pakistan's premier intelligence agency, the ISI: under Pakistani command, and after meeting many powerful personalities of the army, including the DG ISI Javed Ashraf Qazi, he would be one of the 1,500 strong Afghan mujahideen contingent which fought the Armenians during the Nagorno Karabakh conflict, and in April 1994, the ISI would eventually arrange "a refresher course for Basayev and some of his NCOs in guerrilla warfare and Islamic learning in the Amir Munawid Camp in Khost province in Afghanistan", with Basayev also having further specialized training in Pakistan proper, in cities like Rawalpindi, Peshawar and Muridke, near Lahore. They were also given Stingers, anti tank rockets and advanced explosives, which would be later used to shoot down Russian combat airplanes and dozens of helicopters. Ultimately, hundreds of Chechens would be trained in Khost, under the ISI as well as the Pakistan based Islamist outfit Harkat ul Ansar, and one of its commanders, Abu Abdullah Jaffa, once in Pakistan's Northern Light Infantry, would work closely with Basayev over the years, as for instance he's supposed to be the one who planned the invasion of Dagestan. Basayev's own account of his activities in Afghanistan and Pakistan is as such, as given in a September 2003 interview to The Globe and Mail:I was interested in the Afghan experience on the defence engineering constructions, air defense system and mine explosive works. Therefore, I went first to Peshawar (Pakistan). There, I lived with some Tajiks and through them I agreed for training for 200 Chechens. I sold at home some captured weaponry, seized in June from Labazanov’s band in then Groznyi, took also some money from my acquaintances and transported the first group of 12 people to Afghanistan. There I spent a night in the training camp and in the morning I returned to Karachi to meet the second group. But at the airport they aroused a suspicion because of their number and they didn’t have their passports in their hands. The Russians raised a large noise and in the week they sent us back.
Соғыс аралық кезең
1996 жылы желтоқсанда Басаев әскери лауазымынан қалып, Чечняның екінші (және Чечен Республикасының бірінші және жалғыз халықаралық бақылаудағы) президенттік сайлауына қатысу үшін үміткерлік танытты. Басаев 23,5% дауыс алып, Аслан Масхадовтан кейін екінші орынға ие болды. Жеңіліс Басаевқа өте ауыр тигені айтылады. 1997 жылдың басында Масхадов оны Чечняның Премьер-министрінің орынбасары етіп тағайындады. 1997 жылы Президент Масхадовтың Таяу Шығысқа сапары кезінде ол қысқа мерзімге Чечняның міндетті басшысы қызметін атқарды. 1998 жылдың қаңтарында ол алты айлық мерзімге Чечен үкіметінің басшысы міндетін атқарушы болып тағайындалды, содан кейін отставкаға шықты. Басаевтың тағайындалуы символдық болды, себебі ол оның атақты әріс-құдасының 200 жылдығы тойлану қарсаңында болды. Кейін Басаев үкіметтің әкімшілік бөлімдерін қысқартып, бірнеше министрліктерді таратып жіберді. Алайда, салық жинау және Чечен Ұлттық Банкінің резервтері азайды, ал мұнай өнімдерін ұрлау күрт өсті. Масхадов 1998 жылға дейін Басаевпен жұмыс істеді, содан кейін Басаев әскери офицерлер желісін құрды, олар жақын арада бәсекелес әскери қолбасшыларға айналды. Чечня хаосқа батқанда Басаевтың беделі төмендеді, өйткені оны және басқаларын сыбайлас жемқорлыққа және адам ұрлауға қатысқан деп айыптады; оның Хаттабпен одақтасуы көптеген чечендерді наразылыққа толы қылды. 1998 жылдың басында Басаев Чечен президентінің басты саяси қарсыласы болып көзге түсті, ол республиканы "Ресей Федерациясына қайтаруға" тырысып баққан деп санайтын. 1998 жылдың 31 наурызында Басаев Ресеймен келіссөздерді тоқтатуға шақырды; 1998 жылдың 7 шілдесінде ол Чечен Премьер-министрі лауазымынан кету туралы хат жіберді. Осы жылдары ол "Муджахидтер кітабы" атты ислами партизандық нұсқаулық жазды.
Basayev stepped down from his military position in December 1996 to run for president in Chechnya's second (and the Chechen Republic of Ichkeria's first and only ever internationally monitored) presidential elections. Basayev came in second place to Aslan Maskhadov, obtaining 23.5% of the votes. Allegedly Basayev found the defeat very painful. In early 1997 he was appointed deputy Prime Minister of Chechnya by Maskhadov. He briefly served as acting leader of Chechnya during President Maskhadov's trip to the Middle East in 1997. In January 1998 he became the acting head of the Chechen government for a six month term, after which he resigned. Basayev's appointment was symbolic because it took place on the eve of the celebrations of the 200th anniversary of his renowned namesake. Basayev subsequently reduced the government's administrative departments and abolished several ministries. However, the collection of taxes and the Chechen National Bank's reserves shrank, and theft of petroleum products increased seriously. Maskhadov worked with Basayev until 1998, when Basayev established a network of military officers, who soon became rival warlords. As Chechnya collapsed into chaos, Basayev's reputation began to plummet as he and others were accused of corruption and involvement in kidnapping; his alliance with Khattab also alienated many Chechens. By early 1998 Basayev emerged as the main political opponent of the Chechen president, who in his opinion was "pushing the republic back to the Russian Federation." On 31 March 1998, Basayev called for the termination of talks with Russia; on 7 July 1998, he sent a letter of resignation from his post as the Chechen Prime Minister. During these years he wrote Book of a Mujahiddeen, an Islamic guerilla manual.
Өлім
2006 жылдың 10 шілдесінде Басаев Солтүстік Осетияның шекарасына жақын, Чечнямен шекаралас Ингушетияның Екажево ауылында қаза тапты. Ингушетияның Ішкі істер министрлігі мен прокурорының мәліметінше, 10 шілде күні таңертең ауылдың шетіндегі құрылысы аяқталмаған үй-жай маңында үш автомобиль мен екі КамАЗ жүк көлігі (біреуі екіншісін арқанмен сүйреп) жиналды. Бірнеше куәгердің айтуынша, қара киім киген адамдар Солтүстік Осетия шекарасына қарай созылатын ормандық аймақтан кіріп-шығып, бір көліктен екіншісіне қораптарды ауыстырып тасыды, сол кезде күшті жарылыс болды. Интерфакс агенттігі Ингушетияның вице-премьері Башир Аушевтің сөзін келтіре отырып, жарылыс ресейлік арнайы қызметкерлердің конвойдың жанында орналастырған бомбалы жүк көлігін жаруынан болғанын хабарлады. Newsweek журналының ресейлік басылымы мәлімдегендей, Басаевтің қазасы ФСБ жүргізген операцияның нәтижесінде болды, оның басты мақсаты Санкт-Петербургте өтетін G8 саммитіне дейін Чечня мен Ингушетияда жоспарланған террористик шабуылдың алдын алу еді. Ресейдің БҰҰ-дағы елшісі Виталий Чуркин: "Ол – жақсы білінетін террорист, және мырза Басаев сияқты қылмыстар жасаған жақсы білінетін террористерге не болатынын біз ашық түрде жариялағанбыз", – деді. 2014 жылдың ақпан айында түрік соты түрік жерінде бірнеше чечен сепаратистерін өлтіргені үшін Чечен азаматы Руслан Папаскири, басқаша айтқанда Темур Махауриді кінәлі деп тапты. Чечен сепаратистік "Имкандер" ұйымы өткізген баспасөз конференциясында түрік тергеушілері Махауридің Басаевты өлтірген жарылғыш заттармен толтырылған жүк көлігін дайындағанына сенгендері айтылды. 2006 жылдың 29 желтоқсанында сот-медициналық сарапшылар Басаевтың дене қалдықтарын анықтады. 2007 жылдың 6 қазанында Доку Умаров Басаевты қаза болғаннан кейін генерал-майор шеніне көтерді.
On 10 July 2006, Basayev was killed near the border of North Ossetia in the village of Ekazhevo, Ingushetia, a republic bordering Chechnya. According to the Interior Ministry and Prosecutor of Ingushetia, a group of three cars and two KAMAZ trucks (one pulling the other by a rope) gathered at the spot of an unfinished estate on the outskirts of the village in the early morning hours of 10 July. According to a handful of witnesses, men in black uniforms came in and out from the wooded area adjacent to the estate that runs to the border of North Ossetia; the men were carrying boxes, shifting them from one vehicle to another, when a massive explosion occurred. Interfax, quoting Ingush Deputy Prime Minister Bashir Aushev, reported that the explosion was a result of a truck bomb detonated next to the convoy by Russian agents. According to a Russian edition of Newsweek, Basayev's death was a result of an FSB operation, whose primary aim was to prevent a planned terrorist attack in Chechnya or Ingushetia the days before the G8 summit in St Petersburg. The Russian ambassador to the UN, Vitaly Churkin, said: "He is a notorious terrorist, and we have very clearly and publicly announced what is going to happen to notorious terrorists who commit heinous crimes of the type Mr. Basayev has been involved in." In February 2014, a Turkish court convicted a Chechen national Ruslan Papaskiri aka Temur Makhauri with the killings of several Chechen separatists on Turkish soil. The pro Chechen separatist Imkander organization held a press conference claiming that Turkish investigators believed that Makhauri had prepared the explosives laden truck that killed Basayev. On 29 December 2006, forensic experts positively identified Basayev's remains. On 6 October 2007, Basayev was promoted to the rank of Generalissimo post mortem by Doku Umarov.
Мұджаһидтер кітабы
Басаев Бірінші Чечен соғысынан кейін "Муджахидтер кітабы" атты кітап жазды. Кіріспеде айтылғандай, 2003 жылдың наурыз айында Басаев Пауло Коэльоның "Жарқын жауынгердің нұсқаулығы" кітабының бір данасын алды. Ол бұл кітаптан моджахедтерге пайда келтіруді көздеп, "оның көп бөлігін қайта жазып, кейбір артықтарын алып тастап, аяттар, хадистер және сахабалардың өмірінен алынған оқиғалармен нығайтуға" бекінді. Кейбір бөлімдері тұзақ құру тактикасы сияқты әрекеттерге арналған.
Basayev wrote a book after the First Chechen War, Book of a Mujahideen. According to the introduction, in March 2003 Basayev obtained a copy of The Manual of the Warrior of Light by Paulo Coelho. He wanted to draw benefits to the Mujahideen from this book and decided to "rewrite most of it, remove some excesses and strengthen all of it with verses (ayats), hadiths and stories from the lives of the disciples." Some sections are specifically about ambush tactics, etc.
Танымал мәдениетте
Басаев 2018 жылғы «Шешім: Ликвидация» ресейлік фильмінде Аюб Цингиев ойнаған рөлде пайда болды.
Basayev appeared in 2018 Russian movie Decision: Liquidation, played by Ayub Tsingiev.