Кіріспе

Шөп тәрізді өсімдік түрлері

Түрлер жәшігі
|аты = Пингао
|суреті = Pingao Tauperikaka.jpg
|суреттің сипаттамасы = Пингао, Тауперикака мүйісі, Жаңа Зеландияның батыс жағалауы
|туыс = Ficinia
|түрі = spiralis
|авторы = (A. Rich) Muasya & de Lange
|синонимдер =

Ficinia spiralis (пингао, пикао немесе алтын құм седе) – Жаңа Зеландияға (Чатем аралдарын қоса алғанда) ендемік жағалаулық седе. Бұрын кеңінен таралған, бірақ енгізілген марам шөбімен және мал жайылымымен бәсекелесуден қатты зардап шегіп, қазірде тек шашыраңқы түрде таралған.

Сипаттама

Пингао – құмды төбелерде өсетін, 30–90 см биіктіктегі, саз тұқымдасына жататын, шөп тәрізді өсімдік. Ол тек Жаңа Зеландияда ғана кездеседі және оны, мысалы, шпанифекс немесе маррам шөбі сияқты басқа құмды түрлерден оңай ажыратуға болады. Алыстан қарағанда, пингаоның жапырақтары ерекше қызғылт-сары түспен көзге түседі. Көптеген өсімдіктер құмның бетімен жүріп, жылжымалы құммен көмілгенше созылатын, ұзын, жатқан, берік арқан тәрізді тамырсабақтарды (столон) шығарады, нәтижесінде жапырақтарының тек жоғарғы бөлігі ғана көрінеді. Оңтүстік аралдың кейбір популяциялары кеңістіксіз, тығыз шоғыр тәрізді өсімдіктерді, көптеген тамырсабақтарсыз шығарады. Көптеген қатаң, дөңгелек жапырақтары тығыз шоғырларда, жақсы орналасқан, қысқа, тік сабақтарда (тильлерде) тамырсабақтардың бойымен орналасқан. Жапырақтарының ені 2–5 мм, жас кезде ашық жасылдан алтын сарыға дейін, ал толық жетілгенде ашық апельсин түсіне дейін өзгереді. Шағын, қоңыр гүлдер көктемде гүлдейді және тік сабақтың (кулмның) жоғарғы 10–30 см бөлігінде спираль тәрізді тығыз шоғырлармен орналасқан, жапырақ тәрізді гүлсерікшелермен араласады. Тұқымдары жылтыр, қоңыр, жұмыртқа тәрізді, 3–5 мм ұзындықта, жаздың басында пісіп, түсіп қалады. Пингао тамырсабақтары арқылы вегетативті жолмен де көбейе алады.

Таксономия

Пингао тұңғыш рет 1832 жылы Ахилл Ричард ғылыми тұрғыдан сипаттап, оған Isolepis spiralis деген ат берген. 1853 жылы Джозеф Дальтон Хукер Пингаоны Desmoschoenus туысына жатқызды.

Мәдениетте

Маори тілінде pīngao (немесе пикао, Ngai Tahu диалектісі) - ngā tukemata o Tāne, немесе "Tāne қабаулары". Маорилер pīngao жапырақтарын, қурағанда ақырғы сары түске енетін, дәстүрлі тоқуда қолданады, әсіресе шапан (pōtae), қап (kete) және кілемше (whāriki) жасау үшін. Ол сондай-ақ wharenui-де әсемдік үшін tukutuku панельдерін жасауға қолданылады. Тоқуға арналған жапырақтардың ұзындығы, ені және беріктігі әртүрлі аймақтарда өсетін pīngao популяцияларына байланысты өзгереді. Маорилер жапырақтарды шатыр жабуға да пайдаланған.

Қорғау

Пингао құмды бекітетін маңызды өсімдік, бірақ маррам және радиалды сосна сияқты әкелінген құм бекітетін түрлермен, сондай-ақ сары ағаш люпині сияқты әкелінген бұршақтармен бәсекелеседі. Маррам мен сосналар көбірек тұрақталған құм төбелерін құрайды, сондықтан қоныстану кезінде пингаоның кең аумақтары өртеліп тасталған. Қазір ол Жаңа Зеландияның жағалауындағы сирек кездесетін жерлерге ғана шектелген және жергілікті экожүйелерді қалпына келтіру кезінде жергілікті қоғамдық ұйымдар мен Табиғатты қорғау департаменті белсенді түрде отырғызады.