Кіріспе

Meryta sinclairii, puka немесе pukanui – Жаңа Зеландияға ендемік, 8 метрге дейін өсетін, жапырақты, мәңгі жасыл ағаш, түріне тән тропикалық көрініске ие. Мэрйтаның 27 түрі бар, олардың бәрі субтропикалық және тропикалық Тынық мұхитында өсетін шайырлы ағаштар. Пука Үш патша аралдарында (шамамен 34° оңтүстік ендік, 172° батыс бойлық) және Тауық және Бала тауық аралдарында (шамамен 36° оңтүстік ендік, 175° батыс бойлық) табиғи түрде кездеседі. Ол көбінесе салыстырмалы түрде қорғалған аңғарларда көптеп өседі, онда топырақ қалың және жағдай ылғалдырақ, ашық қыраттарда емес. Дегенмен, пука тасты топырақты жартастарда да өсе алады, бұл оның құрғақшылыққа төзімді екенін көрсетеді.

Сипаттама

Эллипстік, қалың, былғары тәрізді жапырақтары 50 см-ге дейін ұзындықта және 20 см-ге дейін енде, жоғарғы беті жылтыр болады. Олар Жаңа Зеландия флорасындағы ең ірі, бөлінбеген жапырақтар. Жапырақ сабақтарының ұзындығы 35 см-ге дейін жетеді. Ағаш жасыл-ақ гүл шоғырларын, одан кейін қара жиделерді береді. Жапырақтары тығыз жиылған, бұтақтардың ұштарында жиырмадан отызға дейін орналасқан, ал ең жас жапырақ сабақтарының арасында бірнеше ірі, түсіп қалатын қабықшалар кездеседі.

Ашылу

Пука алғаш рет еуропалықтардың назарына Уильям Коленсо Жаңа Зеландия материгіндегі Нортленд аймағындағы Ухангаруру шығанағының бастауында өсіп тұрған жалғыз ағашты тапқанда келді. Бұл ағаш қоршаумен қорғалған және маорилер оны қасиетті деп жариялаған, сондай-ақ олар Коленсоға бұл ағашты Кедей рыцарлар аралдарынан әкелгендерін айтқан. Коленсо гүлдер мен жемістер алу үмітімен бірнеше жыл бойы Ухангаруру шығанағына жиі баратын, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Коленсо бұл ағашты колониялық хатшы және табиғатты зерттеуші доктор Эндрю Синклерге (1794–1861) көрсетті, және ағаш соңынан оның құрметіне аталды. Коленсо мен Синклер Кьюге жапырақ үлгілерін жіберді. Кейін Уильям Мейр ағашты тауып, жапырақтары мен жемістерін алуға қол жеткізіп, доктор Джозеф Хукерге жіберді. Осы үлгілер негізінде ағаш алғаш рет Botryodendrum sinclairii деген атпен сипатталды.

Өсіру

Кирк 1869 жылы пуканың "көбейтіліп, өсіріліп қалған" екенін жазды, ал бүгінде ол Жаңа Зеландияның солтүстігінде көше ағашы және бақшадағы әсем өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі. Басты көбейту тәсілі – тұқым, бірақ кесінділерден де шектеулі сәттілікпен көбейтуге болады. Пука тікелей күн сәулесінде немесе жартылай көлеңкеде жақсы өседі және аязға төзбейді, әсіресе жас кезінде. Пука аязға сезімтал, температура -2°C төмен түскенде жапырақтары зақымдануы мүмкін, бірақ қорғалған жерлерде Дунединге дейін өсіріледі. Пука желге төзімді, тұзды шашыратуға бейтарап және жағалау жағдайларына өте төзімді. Пуканы мөлшеріне келтіру үшін кесіп, үлкен контейнерлерде өсіруге болады. Жас кезінде үй ішінде де өсіруге жарайды. Meryta sinclairii var. 'Moonlight' – өте әдемі қаймақ және сары жапырақты түрленген түрі. Ол жабайы түрінен гөрі нашар өседі және күтімі де қиын.