Кіріспе

1944 жылы Италия тарихындағы ең қасіретті темір жол апаты – Балвано пойыз апаты, Италия тарихындағы ең қасіретті темір жол апаты және ең ауыр темір жол апаттарының бірі болды. Оқиға 1944 жылдың 2-3 наурызы аралығында Базиликата облысының Балвано қаласында болды. Бумен жүргізілген, көмірмен қыздырылатын жүк вагонында (көбінесе жасырын жол жүргендер) 500-ден астам адам ұзақ уақыт туннельде тоқтаған кезде көмірқышқыл газынан уланып қайтыс болды.

Жағдайлар

1943 жылы Осі Италиясына британдық және американдық қарулы күштері шабуыл жасады, ал түбектің оңтүстік бөлігі (Одақтас күштердің дерлік толық бақылауына өткен) соғыс кезіндегі ауыр тапшылыққа тап болды, бұл кең көлемдегі қара нарықтың дамуына әкелді. Неаполь сияқты ірі қалалардағы адамдар жаңа өнімдерді әскерилер әкелген тауарларға айырбастап, жеткізушілерінің шаруашылықтарына жету үшін жүк пойыздарында тығылып өтті. Темір жол компаниялары да жақсы сапалы көмірдің жетіспеушілігінен зардап шекті. Локомотивтерде нашар сапалы отынның жануы олардың қуатын төмендетіп, иісі жоқ және уытты көміртек газын көп мөлшерде шығарды. Бұл Италияның темір жол желісі үшін ерекше қиындық тудырды, себебі ол көбінесе таулы аймақтардан өтеді, сондықтан 3,5% дейін тік бұрылысы бар туннельдерді жиі пайдаланады. 1944 жылдың ақпан айында Бэттипаглиа–Метапонто теміржолында осындай жағдайлардың салдарынан бір адам нашар сапалы көмірдің түтінінен уланып қайтыс болды. Ол есінен танып, локомотив пен тендердің арасында қысылып, көз жұмды. Осы оқиғаның қайталануын болдырмау үшін ешқандай түзету шарасы қабылданбады.

Апат

1944 жылдың 2 наурызының кешінде 8017 жүк пойызы Неаполь қаласынан Потенца қаласына қарай жолға шықты. Оның құрамында 47 жүк вагоны болды, салмағы 520 тоннаға жетеді, сонымен қатар көптеген заңсыз жолаушылар да болды. Сапардың алғашқы бөлігі тегіс теміржолмен жүрді, ал пойызды E.626 электр локомотиві тартты. Сағат 19:00-де пойыз Баттипаглия станциясынан шығып, электрлендірілмеген Баттипаглия–Метапонто темір жолына кірді; электр локомотивінің орнына екі бу локомотиві қосылды (480.016, одан кейін 476.058). Эболи станциясында бірнеше тайсақ жолаушылар түсірілді, бірақ келесі аялдамаларда тағы да жолаушылар мінді, олардың саны шамамен 600-ге жетті, бұл пойызды тым ауыр етті. Түн ортасында пойыз Балвано Рициглиано станциясына жетті, бұл апатқа дейінгі соңғы станция болды, онда локомотивтерге техникалық қызмет көрсету жұмыстары жүргізілді. Сағат 00:50-де пойыз көршілес Белла-Муро станциясына қарай қайта жолға шықты және шамамен жылдамдыққа жетті. Балвано мен Белла-Муро станцияларының диспетчерлері пойыздың орнын анықтауға уақытында шара қабылдамағаны үшін кінәландырылды. Алайда, соғыс уақытындағы жағдайларда байланыс нашар болып, пойыздар үлкен кешігулерге ұшырауы жиі болатын. Екі станцияның арасындағы 7 шақырымдық таулы жолды жүруге екі сағаттан астам уақыт кетіп, бұл қалыпты жағдай еді. Пойыз экипажы мен маршрут бойындағы станциялардың қызметкерлері де кінәландырылды, өйткені олар локомотивтердің жеткілікті қуатты еместігін білгеніне қарамастан, пойыздың осылай жалғасуына рұқсат берді. Алайда, пойызға қажетті жүктің барлығы одақтас әскерлерінің бас штабынан келгендіктен, теміржол қызметкерлері пойызды тоқтатып, құрамын өзгерте алмады. Әскерлердің бас штабы апаттың жағдайын тексеру үшін арнайы пойыз ұйымдастырды, оның құрамында оттегі маскаларымен жабдықталған мамандар болды, олар улы газдардың қалыпты емес мөлшерде пайда болуын анықтады. "Ferrovie dello Stato Italiane" компаниясы барлық жауапкершіліктен бас тарды, өйткені соғыс аяқталған кезеңде (италиялық билік АҚШ әскерлерімен қатар жұмыс істеген) нақты пойызды басқаруға кім жауапты екенін дереу анықтау мүмкін болмады. Дегенмен, компанияны кінәлауға болады, өйткені сол кезде Неаполь мен Потенца арасындағы бағытта жолаушыларға үлкен сұраныс болғанымен, Неапольден аптасына екі рет, сәрсенбі және сенбі күндері шығатын бір ғана жолаушылар пойызы (8021 нөмірі) болды, бұл жүк пойыздарында заңсыз жолаушылардың көбеюіне себеп болды. Сынды болдырмау үшін Қаржы министрлігі барлық анықталған құрбандардың отбасыларына соғыс салдарынан зардап шеккендерге берілетіндей бірдей өтемақы төледі (бірақ бұл өтемақы 15 жылдан кейін төленді).

Ережеге өзгерістер

Апаттан кейін бүкіл желіде 350 тоннаға дейін шектеу қойылды. Сонымен қатар, екі локомотив қажет болатын аса ауыр пойыздар үшін, екі бу локомотивінің орнына американдық дизель локомотиві мен итальяндық бу локомотивінен тұратын құрам қолданылды. Әрі, Арми туннелінің оңтүстік шығысында тұрақты күзет бекітілді, ол пойыздарға галереяға тек алдыңғы пойыздың түтін газдары тарағаннан кейін ғана кіруге рұқсат берді. Күзет бекітілгені 1959 жылға дейін сақталды, содан кейін жолда барлық бу пойыздарына тыйым салынды. 1996 жылы желі электрленгеннен кейін салмақ регламенттері күштен шығарылды.

Танымал мәдениетте

"Galleria dele Armi" әні америкалық музыкант Терри Алленнің Human Remains (1996) альбомынан алынған. "Қара нарық экспресі" эпизоды Балвано пойыз апаты туралы "ХХ ғасыр апаттары" (2000) деректі фильмінің бөлігі болып табылады және канадалық History арнасында көрсетілді.