Кіріспе

"Ақпарат еркін болуға ұмтылады" деген сөз тіркесі барлық адамның ақпаратқа тегін қол жеткізе алуы керек екенін немесе ақпараттың (өздігінен әрекет ететін субъект ретінде қарастырылған) адамдар арасында мүмкіндігінше кеңінен таралуға табиғи түрде ұмтылатынын білдіреді. Бұл сөзді технология саласындағы белсенділер ақпараттық ашықтықты және жалпы қолжетімділікті шектейтін заңдарды сынау үшін жиі пайдаланады. Интеллектуалдық меншік құқығын сынға тартатындар, мұндай мемлекеттік монополиялар жүйесі ақпараттың жалпыға ортақ қорының дамуына кедеріл келтіреді деп санайды. Бұл тұжырымды алғаш рет 1984 жылы Хакерлер конференциясында Стюарт Брэнд айтқан.

Ашық қарсы

Бастапқы мәлімдеменің әртүрлі түрі түсініксіз: бұл ұран меншікті ақпараттың, босатылған, еркін және ашық ақпараттың, немесе олардың екеуінің де артықшылықтарын дәлелдеу үшін қолданылуы мүмкін. Оны ақпарат ғылымының фактісі ретінде, моральдық принциптерден тыс қарастыруға болады: ақпарат көзінің бақылауынан шыққаннан кейін, оның одан әрі таралуын тоқтатуға ешқандай мүмкіндік жоқ, демек ол табиғи түрде кеңінен таралатын жағдайға ұмтылады. Оның күшінің көп бөлігі ақпаратқа қалау тануға негіделген антропоморфтық метафораға байланысты. 1990 жылы Ричард Столлман бұл идеяны нормативтік тұрғыдан, антропоморфизациясыз қайта формулировкалады:

Столлманның жаңа формулировкасы Брэндтің құндылықты бейтарап бақылауына саяси көзқарасты қосады.

Цифралық панк

Брэндтің ерік-жігерді абстрактілі адамдық құрылымға (ақпарат) жатқызуы киберпанк қозғалысының бір саласында қабылданған, оның мүшелері белгілі бір саяси көзқарас ұстанады (анархизм). Бұл мәлімдеменің құрылымы "Ақпарат еркін болуы керек" деген қарапайым бағалаудан асып, ақпарат пен білімнің ішкі күші немесе энтелехиясы оны меншік бағдарламалық құралдар, авторлық құқықтар, патенттер, жазылым қызметтері және т.б. сияқты ұғымдармен үйлесімсіз етеді. Олардың пікірінше, ақпарат динамикалық, үнемі өсіп, дамиды және оны (ешқандай) идеологиялық құрылымға сығып алу мүмкін емес. Осы философия бойынша, хакерлер, крекерлер және фрейкерлер – ақша талап ететін агенттер ұстап отырған ақпаратты азат етушілер. Бұл желіге кіретіндердің ішінде жеке хабарламалардың құпиялылығын корпоративтік немесе үкіметтік бақылаудан қорғау үшін ашық кілтті криптографияны қолдануға адамдарды үйрететін киберпанктер, сондай-ақ еркін бағдарламалық құралдар мен ашық код жазатын бағдарламашылар бар. Тағы басқалары пайдаланушыларға әдетте есептік жазба қажет болатын компьютерлік ресурстарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін тегін желілер құрады. Олар авторлық құқықты бұзып, интернет арқылы музыка, фильмдер немесе басқа авторлық құқықтары бар материалдармен алмасуы мүмкін. Челси Мэннинг Адриан Ламоға WikiLeaks-ке АҚШ үкіметінің құжаттарын жариялау себебін түсіндіргенде "Ақпарат еркін болуы керек" деген сөзді айтқан деген хабар бар. Содан кейін Мэннинг өзінің хакер, крекер, хактивист, ақпарат беруші немесе басқа біреу екенін ойлап, әңгіме жалғасады.

Әдеби қолданысы

"Fall Revolution" ғылыми-фантастикалық кітаптар сериясында автор Кен Маклиод бұл тұжырымды ойынға салып, ақпараттан құралған жандардың тіптен "қалауын", яғни еркіндікке ұмтылысын және әртүрлі саяси және идеологиялық мақсаттары бар бірнеше адам кейіпкерлерінің осы жандардың еркіндікке жету жолында көмектесу немесе кедергі келтіру әрекеттерін көрсетеді. Мари Лудың "Warcross" дуологиясында "Пираттың қамалы" виртуалды кеңістігі бұл ұранды қолданады. Чарльз Стросс өзінің "Accelerando" және "Singularity Sky" кітаптарында суреттейтін пост-сингулярлық транс-адамдық мәдениеттің киберпанк әлемінде ақпараттың еркін болуы – табиғат заңы.