Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спортта тең түскен жағдайларды шешу әдісі
Method of resolving draws in sport
Алтын ұпай, кенеттен өлімге ұшырату жүйесі, бірқатар спорт түрлерінде тең түскен ойындарды шешу үшін қолданылады. Бұл термин қазір қолданылмайтын футболдың «алтын гол» ережесінен алынған.
The golden point, a sudden death overtime system, is used to resolve drawn matches in a number of sports. The term is borrowed from soccer's now defunct golden goal.
Австралия
Алтын ұпай жеңімпазды анықтау үшін қолданылады (қажет болған жағдайда, төменде қараңыз), егер негізгі уақыт аяқталғаннан кейін ұпайлар тең болса. Австралияның Ұлттық регби лигасына (NRL) енгізілгенге дейін, қалыпты маусым ойындары тең нәтижемен аяқталады; финалдық матчтарда 20 минуттан қосымша уақыт беріледі (әр тарапқа 10 минуттан), егер тең нәтиже сақталса, матч қайта ойналады. Егер 80 минуттан кейін ұпайлар тең болса, 5 минут ойналады, командалар жаңадан бастап орналасады, содан соң тағы 5 минут ойналады. Осы 10 минут ішінде соғылған кез келген ұпай (сынақ, айыппұл голы немесе алаңдық гол) ұпай жинаған командаға жеңіс сыйлайды және ойын сол сәтте аяқталады. Егер ұпай сынақтан соғылса, оны реализациялауға тырысылмайды. Егер 10 минут ішінде ешқандай ұпай соғылмаса, ойын тең нәтижемен аяқталады және әр команда бір турнирлік ұпай алады. 2015 жылғы бас жүлде финалы Солтүстік Квинсленд Каубоисының жартылай қорғаушысы Джонатан Турстонның алаңдық голымен алтын ұпаймен шешілгеннен кейін, финалдық матчтар үшін ғана өзгеріс енгізілді. Енді финалдық матчтарда алтын ұпай тек 10 минуттан кейін (әр тарапқа 5 минуттан) ұпайлар тең болған жағдайда ғана қолданылады. 1996 жылғы Австралиялық регби лигасының финалы басталғанда, бұл жүйе, сол кезде "айқас" деп аталған, финалдық серия матчтарында қолданылатыны туралы хабарланды. Бұл 1997 жылғы бөлінген маусымның Суперлигасының үш командасы арасындағы турнирінде де сынақтан өтті. Алтын ұпай ережесі 2003 жылғы NRL маусымынан бастап NRL және 1999 және 2002 жылдардағы тең нәтижелер серияны шешпегендіктен, ARL-де State of Origin сериясының матчтары үшін қолданылды. State of Origin-дегі алғашқы алтын ұпай 2004 жылғы серияда, Шон Тимминс NSW үшін алаңдық гол соққанда, сол серияның ашылу матчында жеңіске жетті. 2005 жылғы State of Origin сериясының ашылу матчында Брет Кимморлидің (NSW) пасын Мэтью Боуэн (QLD) 83-ші минутта ұстап алып, Квинсленд командасы жеңіске жетті. 2012 жылы алтын ұпайдың пайдалылығы тағы да талқыланды, ол кезде Австралиялық регби лигасының хабаршысы, Nine Network спорт директоры: "Алтын ұпай болған кезде көрермендер саны анық көбейеді. Мен нақты сандарды айта алмаймын, бірақ олар маңызды".
The golden point is used to determine a winner (where applicable, see below) when scores are level at the end of regular time. Before its introduction in Australia's National Rugby League (NRL) competition, normal season games were left as draws; in finals matches, 20 minutes extra time ensued (10 minutes each way), with a replay in the event of a draw. If the scores are level at the end of 80 minutes, 5 minutes are played, the teams swap ends with no break, and a further 5 minutes are played. Any score (try, penalty goal, or field goal) in this 10 minute period secures a win for the scoring team, and the game ends at that point. If the scoring event is a try, no conversion is attempted. If no scoring occurs in the 10 minute period, the game is drawn, and each team receives one competition point. After the 2015 grand final was decided in golden point via a field goal by North Queensland Cowboys halfback Johnathan Thurston, a change was made for finals matches only. Golden point in finals fixtures would now only be applied if scores are level after 10 minutes of extra time (five minutes each way). It was announced at the beginning of the 1996 Australian Rugby League finals that the system, then termed a "shootout", would be employed for finals series matches. It was further experimented with in the 1997 split season's Super League Tri series. The golden point rule has been used by the NRL since the 2003 NRL season, and also by the ARL for State of Origin series games, as 1 all draws in the 1999 and 2002 had left the series undecided. The first golden point in State of Origin was scored in the 2004 series, when Shaun Timmins kicked a field goal for NSW to win the opening match of that series 9 8. In the opening match of the 2005 State of Origin series, a Brett Kimmorley (NSW) pass was intercepted by Matthew Bowen (QLD) in the 83rd minute to win Queensland the game. In 2012, the golden point's merits were again being debated when Australian rugby league broadcaster, the Nine Network's director of sport said "there is a definite spike in the viewing audience when there is golden point. I can't give the figures, but they're significant."
Ұлыбритания
Ұлыбританияның ең беделді нокаут турнирі – Challenge Cup алтын ұпай ережесі бойынша өтеді және NRL финалдық жүйесіне сәйкес келеді. Бір қосымша бес минуттық кезең ойналады, егер осы уақыт ішінде екі команданың бірі де қосымша ұпай жинамаса, екінші кезең басталады, содан кейін бірінші ұпай жинаған команда ойынды жеңіп алады. Бұл финалда орын алмайды. Егер финал тең аяқталса, командалар бейтарап алаңда қайта ойнайды. Бұл ереже алғаш рет 2009 жылы қолданылды, сол кезде Каслфорд Тайгерс турнирдің бесінші турында Галифаксты қосымша уақытта жеңді. Брент Шервин 82-ші минутта дроп-гол соғып, Каслфордты жартылай финалға шығарды. Екінші рет Уоррингтонның стенд-оф ойыншысы Ли Брайерс дроп-гол соғып, Халл КР-ға қарсы жартылай финалға жолдама алды. Бұл ереже 2014 жылғы турнирде үшінші рет қолданылды, онда Ранги Чейз 83-ші минутта дроп-гол соғып, Салфорд Сити Редстің үшінші турда Hull F. C. командасын 37:36 есебімен жеңіске жеткізді. 2016 жылдың 1 қазанында Салфорд Сити Редс пен Халл Кингстон Роверс арасындағы «Миллион фунттық» матч 80 минуттан кейін 18:18 есебімен аяқталды, Салфорд үшін «Алтын ұпаймен» шешілді. Нәтижесінде Салфорд Суперлига статусын сақтап қалды, ал Халл КР Ұлттық лигаға түсті. «Алтын ұпай» алғаш рет 2017 жылдың 28 қыркүйегінде Суперлига плей-офф матчында 80 минуттан кейін 22:22 теңестірілгеннен кейін Каслфорд үшін шешім шығарды. Нәтижесінде Каслфорд Сент-Хеленсті жеңіп, Суперлиганың ірі финалына өтті. 2018 жылдың 19 қарашасында Суперлига тұрақты маусымда алғаш рет «Алтын ұпайды» қабылдайтыны расталды, бұл NRL-мен үйлесімді болды. Суперлиганың алғашқы тұрақты маусымдық «Алтын ұпай» матчы 2019 жылдың 24 ақпанында Марк Снейдтың дроп-голынан кейін Халл ФК 23:22 есебімен Виган Уорриорсты жеңді. Достық матчтардың форматына байланысты «Алтын ұпай» ережесі қолданылуы мүмкін. «Алтын ұпай» 2020 жылғы маусымнан бастап Чемпиондық және 1-лига турнирлерінде енгізілді. Алайда, Суперлигада «Алтын ұпайдың» жеңімпаздары екі турнирлік ұпай алатын болса, төменгі лигаларда тең аяқталған ойын үшін әр команда бір ұпай алады, ал «Алтын ұпай» соққан команда үшін үшінші ұпай беріледі.
The Challenge Cup, Great Britain's most prestigious knock out tournament, operates under the golden point rule and also follows the NRL Finals system. One extra half of five minutes is played, and should neither team have scored any more points in that time, a second period commences until one of the teams scores again, thus winning the game. This does not happen in the final. If the final is drawn then the teams have a replay at a neutral ground. This was first applied in 2009, when the Castleford Tigers defeated Halifax in extra time during the fifth round of the competition. Brent Sherwin kicked a drop goal in the 82nd minute to advance Castleford to the quarterfinals. The second being Warringtons stand off Lee Briers kicking a drop goal to see them through to the Semi Finals against Hull KR. The rule was used for a third time in the 2014 competition when Rangi Chase scored a drop goal in the 83rd minute to send Salford City Reds through 37 36 at Hull F. C. in the third round. The Million Pound Game between Salford City Reds and Hull Kingston Rovers on 1 October 2016 was decided by a Golden Point for Salford after the 80 minutes ended 18 18. The result saw Salford maintain Super League status, whilst Hull KR dropped into the National League. Golden point decided a Super League playoff game for the first time on September 28, 2017 for Castleford after a 22 22 draw after 80 minutes. The result saw Castleford defeat St Helens to reach the Super League Grand Final. On 19 November 2018, it was confirmed that Super League would be adopting golden point during regular season for the first time as of the start of the 2019 season, bringing it in line with the NRL. Super League's first ever regular season golden point game saw Hull FC defeat Wigan Warriors 23 22 on 24 February 2019 after a Marc Sneyd drop goal. Friendlies may apply the golden point rule, depending on the format of the tie. Golden point was introduced in the Championship and League 1 competitions commencing with 2020 season. However unlike Super League where the winners of golden point take both competition points, in the lower leagues each team will earn one competition point in a drawn game at the end of normal time with a third point going to the team that scores the golden point.
Халықаралық
Алтын ұпай үш ұлт финалында да қолданылады. Формат NRL финалдық сериясымен бірдей: бес минуттық ойын кезеңі, одан кейін қысқа үзіліс, егер ешқандай ұпай жиналмаса, ұпай жиналғанша екінші кезең жалғасады. 2006 жылғы серияда Австралия мен Жаңа Зеландия толық уақытта 12:12 есебімен тең түсті. Даррен Локьер 87-ші минутта эссе соғып, Австралияға жеңіс сыйлады. 2023 жылғы Әлемдік клубтық сын-қатер матчы алтын ұпаймен қосымша уақытта шешілген тұңғыш Әлемдік клубтық сын-қатер ойыны болды, онда Льюис Додд жеңіс әкелген алаңға гол соғып, «Сент-Хеленс» R. F. C. клубын «Пенрит Пантерс» клубынан 13:12 есебімен жеңіске жеткізді, бұл олардың 2007 жылдан бергі алғашқы Әлемдік клубтық сын-қатер титулы.
Golden point is also applied to the Tri Nations final. The format follows that of the NRL finals series: a five minute period of play followed by a brief pause and then if no points have been scored a second period that continues until points are scored. In the 2006 series, Australia and New Zealand were locked 12 12 at full time. Darren Lockyer scored a try in the 87th minute to win the title for Australia. The 2023 World Club Challenge was the first World Club Challenge match to be decided in golden point extra time, with Lewis Dodd kicking the match winning field goal to give St Helens R. F. C. a 13–12 victory over the Penrith Panthers, and their first World Club Challenge title since 2007.
Австралиялық футбол
2016 жылғы маусымнан бастап, Австралия футбол лигасының шемпиондық финалы толық уақыт соңында есеп тең болған жағдайда, және екі 5 минуттық қосымша уақыттан кейін «алтын гол» арқылы шешіледі, бұл жүйе 1991 жылы басқа финалдар үшін қабылданған болатын.
Commencing in the 2016 season, the Australian Football League grand final will be decided by golden point should the scores be tied at full time, and after two 5 minute overtime periods, after the system was adopted for other finals in 1991.
Желілік
Алтын нүкте (Солтүстік Америкада "көзді жұмып ойнау" деп аталады) 1974 жылдан 2011 жылға дейін Ұлттық футбол лигасының тұрақты маусымдарында, ал 1946 жылдан 2010 жылға дейін NFL плей-оффында тең түсуді шешу әдісі болды. Алтын нүктені пайдаланған тағы бір футбол ұйымы – Америка футбол альянсы, ол плей-офф үшін көзді жұмып ойнауды қолдануды жоспарлаған; бірақ AAF плей-оффты өткізуге үлкермей, жабылды. AAF тұрақты маусымында, университет футболында, орта мектеп футболында және канадалық футболда "Канзас плей-оффы" деп аталатын процедура қолданылады, онда командаларға қарсыластың қақпасына жақын иелік беріледі және ойын шешілгенге дейін кезекпен ойнайды. "Канзас плей-оффына" дейін ойындар тең түсумен аяқталады (бос теңдік), себебі тең түсудің зиянды жағдайлары (көп кезеңді іріктеу турнирлері) көбінесе орта мектептерде 1970-жылдарға дейін, төменгі деңгейдегі университеттерде 1980-жылдарға дейін және жоғары деңгейдегі университет футболында 2014 жылға дейін қолданылмады. Алтын нүкте футболдың торлы түрлері үшін тиімсіз деп ұзақ уақыттан бері саналады, себебі допты иелену ойында өте сенімді; допты бірінші иеленген команда (бұл монета тастау арқылы шешіледі) тек алаңға қарай жылжуы керек және жеңіс үшін гол соққысын жасауы керек, ал қарсыластың допты иеленуге немесе ұпай жинауға мүмкіндігі болмайды, осылайша ойын монета тастаудың кездейсоқ нәтижесімен шешіледі.
Golden point (known in North America as "sudden death") was the method of breaking ties in the National Football League regular season from 1974 to 2011, and in the NFL playoffs from 1946 to 2010. The only other football organization to use golden point was to be the Alliance of American Football, which planned to use sudden death for its playoffs; the AAF ceased play before the playoffs were held. The AAF regular season, college football, high school football and Canadian football all use a procedure known as the Kansas Playoff, where teams are each given a possession near the opponent's goal line and alternate until the game is decided; before the Kansas Playoff, games simply ended in ties (draws), since the only situation where ties were impractical (multiple round knockout playoff tournaments) were not implemented in most high schools until the 1970s, at lower college levels until the 1980s, and the highest level of college football until 2014. Golden point has long been perceived as a particularly poor fit for gridiron based football codes, as possession of the ball is far more secure in the game; the first team to secure possession (which is decided by coin toss) would only need to advance to field goal range and kick the winning field goal, with the opponent having no chance to possess the ball or score, thus effectively deciding the game by the random outcome of the coin toss.
Бадминтон
Бадминтонда, егер есеп 29:29 тең түссе, сетті және/немесе матчты шешу үшін осы әдіс қолданылады. Осы ұпайды алған ойыншы сетті жеңіп алады.
In badminton, this method is used to decide the set and/or match when it is tied at 29–all. Whoever scores this point wins the set.