Кіріспе

грек өзен құдайы

Су жиналатын жер бойынша жіктеу

Алфеос өзенінің су жиналатын алабының мөлшері туралы бірнеше мәліметтер келтірілген. 2004 жылғы Патрас университетінің құрылыс инженерлік факультетінің зерттеуінде, ал 2020 жылғы академиялық факультеттер консорциумының зерттеуінде, ХКМР деректері бойынша көрсетілген. Афина ұлттық техникалық университетінің зерттеу тобы да осы аумақты тапты, төртбұрышты (бірақ оған тең емес) және HCMR стандарттары бойынша, бұл Альфеос өзенін ірі өзенге (1000 км²-ден асатын алап) айналдырады. Альфеос алабының ең жоғарғы бөлігі, Каритайнада, Лусиос өзенімен қосылатын жерден жоғары орналасқан. Ең жоғарғы биіктігі 14 градусқа тең. Су жиналатын алап Пелопоннес картасының аумағының шамамен 25% құрайды. Алаптың басым бөлігі таулы, картаның 52,5% 600 м-ден жоғары. Қалғаны төбелі (100–600 м, 36,9%) және жағалау бойында тегіс (10,5%). Саяси үлестіру: 60% Аркадия, 30% Элис және 10% Ахая. Бұл мәліметтер Грекияның геологиялық изопикалық ("бірдей фациестік") аймақтарына немесе тектоностратиграфиялық бірліктеріне негізделген, олар солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын ерекше тау жыныстарының тізбектері. Бұл тізбектердің өздеріне тән жыныстардан тұрады деп саналады, өйткені олар Гондванадан Тетис теңізі арқылы көшіп келген және Альпілік орогенездің қысым режимі кезінде, Африка тақтасының бөліктері Еуразия тақтасына итеріліп, оның астына батқанда Еуразияға тірелген жеке микроконтиненттерді білдіреді. Изотоптық аймақтар континенттік дрейф теориясының және оның 1958 жылдан кейін дамыған қазіргі түрі – плиталық тектониканың нәтижесі. Геллен орогенезі туралы алғашқы идеялар бұрынғы геосинклинал теориясымен байланысты, онда Жердің таулары үлкен депрессиялардың немесе геосинклиналдардың қысылуынан көтерілген деп есептелді, олар ыдыраудан пайда болған және шөгінділермен толтырылған. Грекия таулары, Гелленидтер деп аталатын, екі кезеңдегі Гелленид геосинклиналдарынан пайда болды: орталықтағы жанартаулық жарылыс, нәтижесінде "ішкі Гелленидтер" пайда болды, және батыс перифериясындағы орталық таулардан ағып келген шөгінділердің бүктелуінен пайда болған орогенез. Перифериялық тізбек "сыртқы Гелленидтер" болды. Екі теория да қысым режимін қамтығандықтан, Гелленидтер терминологиясы сақталды, бірақ оны изопикалық аймақтармен сәйкестендіру қажет болды. Альфей 3-ші өзен аймағына, Сыртқы Гелленидтерге жатады, бұл Балқанның Динаридтерін Батыс Грекияға жалғастыратын доға тәрізді тізбек, Пелопоннес аралының көп бөлігін қамтиды және Эгей теңізіндегі аралдардың ең оңтүстік доғасын, Критті қамтиды, Анатолия жағалауына дейін (Геллендік доғасы). Изопикалық аймақтар, батыстан шығысқа қарай: Ион, Триполица, Пиндос және Парнас. Шығысқа қарай, Грекияның ортасынан бөлінетін шекарасы бар, ішінара жанартаулық Гелленидтер орналасқан. Олар Халкид түбегінде аяқталады, одан әрі Родоп және Сербомакедония массивтері орналасқан.

Бастапқы көз туралы сұрақ

Математикалық гидрология нақты сандарды қажет етеді: өзендердің ұзындығы, көлденең қимасы, өлшенетін сызықтық және көлемдік (ағынды) ағындары болады. Өзеннің ұзындығы оның бастауын қажет етеді. Егер Альфей тұрақты ағып жатқан өзен болса, онда ағыстың басталатын орны биік болуы керек, және бұл – анықтама бойынша бастау. Су көптеген бастаулардан келеді. Дегенмен, нақты өзеннің нақты бастауы болуы керек. Өзеннің сағасынан бастауына дейінгі арақашықтық – оның ұзындығы. Бірақ ұзындық, су жинағыштар сияқты, геодезиялық емес. Олар Жердің қисықтығын да, жер бедерінің биіктігін де ескермейді. Мысалы, жоғарыдан қарағанда, сарқырама өзен ұзындығының бірнеше метрі ғана, бірақ ағын жүздеген метрге түсуі мүмкін, олар есепке алынбайды. Өзендердің жалпы морфологиясын өлшеу үшін карта жұмысы спутниктік суреттер мен топографиялық карталардан құрастырылған конформді картаға сүйенеді. Өзеннің ұзындығы өлшеудің кез келген жүйесі бойынша тұрақты емес, табиғатта да тұрақты емес. Өзен бойында өлшеуші адам шешім қабылдауды қажет ететін көптеген мәселелерге тап болады. Мысалы, Альфей өзені көптеген жерлерде ортадағы аралдардың айналасынан бөлінеді. Арал аймағы арқылы өтетін өзеннің қашықтығы таңдалған ағысқа немесе орташа есепке байланысты. Егер өзен адамның салған құрылыстарымен бөгеліп немесе кеңейтілсе, бағалаушы бөгеу арқылы қай бағытты қолдану керектігін шешуі керек. Ұзындығы бағалау әдісіне де байланысты. Өзенді шағын түзу сызық сегменттерімен бейнелеу сегментациялау шешімдеріне толығымен байланысты. Табиғаттың өзі сенімді және нақты ұзындық бермейді. Өзендер тарихта (тіпті геологиялық тарихта) өз бағытын соншалықты өзгертеді, олар әдетте ғасырдан ғасырға өзгеше болады, өйткені эрозия геологиясы олай болуы керек екенін көрсетеді. Сондықтан, жарияланым көздері өзен ұзындығы мен орналасқан жерлерін бір-бірінен ерекшелендіреді, егер бір көз басқасын көшірмесе. Ұзындығы кем дегенде бір немесе бірнеше жыл бұрын өлшенді деп болжауға болады, егер бір көз басқасына сүйенсе, онда одан да көп жыл. Кейбір ұзындықтар – , , , «Британ энциклопедиясы» 110 км қолданады, бұл «Пелопоннестің ең үлкені» деген тұрақты тіркес, көптеген көздерде анықтамасы немесе дәлелі жоқ. Бұл ұзындықтар жалпы үрдісті көрсетеді, Мегалополиден оңтүстікке қарай, топографиялық карталарда бір ағыстың басталуын көрсететін бір орынға бағытталған. Мегалополис Альфей мен оның саласы Элиссонның арасындағы бөлікте орналасқан. Бір ағыстың басталуы шамамен орталық Аркадияға қарай сатылап көтеріледі. Мегалополидің жазық жерлері мен Аркадияның астанасы, қазіргі Триполидің арасындағы аралықта орналасқан. Екі таудың арасында Цемперу және Майнало таулары орналасқан. Егер Альфей үздіксіз ағып жатқан өзен ретінде анықталса, онда ол Мегалополиден басталуы керек. Кейбір дендриттік ағыстар жоғарыдан келеді, бірақ олардың Майнало таулары арқылы кез келген туннельді ұстанғандығы туралы дәлел жоқ, олар төменгі жердегі қайнар көздер ретінде ағып шығады. Кейбіреулер жариялаған төменгі негізгі орындар – Давия, Доризас және Асеа. Мегалополис – бұл кішкентай рифт аңғарының жалғыз қаласы, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған, ұзындығы , аумағы , орташа ені , орташа биіктігі . Мегалополис орталық аңғардың биік нүктесінде орналасқан, ал Альфей оңтүстікке, батысқа қарай шығып, тік және өтпелі ойыстан төмен түседі. Бұрын жаяу әскерге қарсы қорғаныс болған бұл ойыс шұңқырлар арқылы рафтингке танымал, бұл «ақ су» деген көне этимологияны ақтайды. Өзеннің жоғарғы жағында көмірсу көмірінің ашық шахтасы бар. 1969 жылы Мегалополи электр компаниясы Альфеос өзенінің оң жағалауында қаланың солтүстік-шығысында қоңыр көмірді жағу қондырғысын ашты, 1970 жылы екі зауыт, ал 1975 жылы бір зауыт аяқталды. Олар көмір көмірін қаладан батысқа қарай, оңтүстікке қарай, содан кейін шығысқа қарай шығарып, шығарып алды. Алып тастау арқылы төбеден бірнеше метр жер алынып тасталды. Содан кейін осылай тегістелген жерлерге шөп отырғызылды. Қазіргі кезде бастапқы тасша кеніш шөпті, бірақ оңтүстікке қарай NS және EW шамасындағы дөңгелек төртбұрышты ашады, немесе әлі де жарияланып жатқан жердің аз мөлшерде тұтынылғаны туралы алғашқы сангвиандық инженерлік есептерге қарамастан, ашық аймақ аңғардың жалпы аумағының шамамен 2,5% құрайды, кеңейтудің соңы жоқ. Негізгі ластаушылар – газдар. Өсімдіктердегі ақ түстер Аркадия пейзажының ерекшелігіне айналды. Қолайсыз метеорологиялық жағдайларда аңғардың үстінен тұманды тұман төселеді. Шахтаның маңындағы Альфейдің бағыты табиғи, төбесінің түбінде. Шахталау төбелердің беткейінен басталып, төмен қарай жүргізілді. Өзен бұрылмады немесе қайта бағытталмады, өйткені басқа мүмкін жол жоқ. Керісінше, жақында ғана өзен шахтаның шекарасы ретінде құрметтелді. Қазір шахта төбелердің оңтүстік-батыс жағынан өзен арқылы өтіп кетті. Өзен толып тұрғанда, ол шахтаның бөліктерін алып жатады, картада көл сияқты көрінеді. Бірақ бұл көл – уақытша шұңқыр ғана. Өзеннің бастауы шахтаның оңтүстік-шығысында, әлі де Анхохори («гүлді жер») деп аталатын ауданда, бұрынғы жағымды ауыл, қазір де медиада солай жарнамаланады. Ол тек бірнеше шаруашылық ғимараттарынан басқа жоқ. 2006 жылы ауыл тұрғындары сатуға және көшуге қысым көрсеткеннен кейін, 2008 жылы ауыр келісімдерден кейін бас иді. Ауыл қиратылды. Соңғы ғимарат, бағананың үстіндегі шіркеу, халықаралық жарыстарда жүлделі фотосуреттерге түсті. Ағымдағы интернет топографиялық карталарындағы жалғыз, үздіксіз ағын биіктігі , орналасқан. Бұл нүкте шамамен ұзындығы және ені бар орманды батпақтың ішінде орналасқан, солтүстік жағындағы егістіктің ерекше жартылай дөңгелек соңынан басталады. Батпақ Анхохориге дейінгі ескі теміржолмен бөлінген. Бұл шұңқыр бірнеше уақытша ағыстармен сумен жабдықталады, бұл дендриттік үлгінің жоғарғы нүктесін құрайды. Олар контур сызықтарының астындағы ойысқа құлайды. Қайырымдылықтар Мегалополи арқылы шахтадан 1-2 км қашықтықта орналасқан: біреуі оңтүстікке, екеуі батысқа, біреуі солтүстік-шығысқа және біреуі солтүстікке қарай. Бұл ағындар кішкентай салалар санатына жатады, кейбіреулері қалың бұталармен жабылған, ал басқалары тасты төсектері мен орманды жағалары бар, төбелі жерлерді кесіп өтеді. Су деңгейі нөлден бастап, айналмалы ағындарға немесе тамшыларға дейін өзгереді. Оларды жолдардан өтетін кезде көруге болады, мысалы, 7-жолдан өтетін жерде.
Альфейдің жоғарғы «ағашы» ағындары осы өзен болып санала ма, жоқ па, ешқандай қатаң анықтама жоқ. Жергілікті аттар карталарында көрсетілмейді, керісінше, кез келген немесе барлығы Альфей деп белгіленуі мүмкін. Батпаққа дейінгі өзеннің сатылап өлшенген ұзындығы, шамамен , жарияланымдарда берілген ұзындықтарға немесе бастау орындарына сәйкес келмейді. Бұл ұзындықтар үздіксіз ағынға және бір уақытша ағынға тиесілі болуы керек, бір дереккөздің бірден біреуін таңдауға болмайтын қағидасы. Әр ағын біреулер ұсынған. Уақытша ағындардағы ағын аңғар еделінің екі еңісімен басқарылады: Майнало тауларын кептіретін солтүстіктен оңтүстікке қарай төмендеу және Таигетті кептіретін шығыстан батысқа қарай төмендеу. Жоғарғы Альфей аталымына ең көп үміткер 7-жолдың астынан өтетін және шамамен 1 км қашықтықта батпаққа бұрылатын биіктігінен төмен түседі. Жолдан өзен терең V тәрізді ойыс ретінде көрінеді, үстіне ағаштан жасалған жол салынған. 400 м сызығынан жоғары ағын Майнало тауларының төменгі жағынан Триполиға қарай апарып соққан аңғардан ұзақ ағыспен төмен түседі.

Өзеннің кезеңдері

Токнияда оң саласы Элиссонас өзенін қосып алады және солтүстікке қарай Каритайнаға қарай ағады. Каритайнадан төмен Лузиос өзені Альфейосқа құяды, ал Альфейос солтүстік-батысқа қарай ағып, Андритсайнаның солтүстігінен өтеді. Трипотамия жанында Ладон және Эримантос өзендері Альфейосқа құяды. Содан кейін Альфейос батысқа қарай Олимпия арқылы ағып, Пиргостың оңтүстігінде Иони теңізіне құяды.

Алфейлер көне заманда

Бұл өзеннің бойымен Олимпияның шығысындағы көп бөлігінде ежелгі Патрас пен Каламатаны байланыстырған жол салынған.

Альфейлердің әдеби қиял-ойы

Грек мифологиясында Пеней мен Альфей – Гераклдің бесінші еңбегінде Авгий тұсаушасынан лас заттарды бір күнде тазалау үшін бағыттарын өзгерткен екі өзен. Бұл мүмкін емес деп саналған міндет еді. Роджер Кайлуаның "Альфей өзені" атты поэмасы негізінен осы өзен туралы. "Энеида" да Вергилий Альфейдің теңіз астымен ағып, Сицилиядағы Ортигияда қайта пайда болатынын немесе "осылай айтылады" деп сипаттаған. Өзен бірнеше рет әктас Аркадия тауларына сіңіп, жер астымен біршама қашықтыққа ағып, қайтадан пайда болады. Осыдан ақын Сэмюэл Тейлор Колридж өзінің "Кубла хан" поэмасында өзенді "Альф" деп атап, сілтеме жасаған, бірақ өзеннің орнын Кублай ханның Моңғолиясына көшірген; "Қайда қасиетті Альф өзені ағып жатты".

Анықтамалық әдебиеттер

Грек статистикасының (ELSTAT) осы басылымы Грекияның әр түрлі аймақтарының халық, мәдени және геофизикалық статистикасын қамтиды. Бұл дереккөз Мегалополистегі көмір өртетін электр станциялары мен ашық карьерлердің салдарынан туындаған ластануды кәсіби түрде зерттейді. Бұл дереккөз зерттелген су жинағындағы жауын-шашын мен бірнеше геофизикалық факторлардың арасындағы математикалық байланыстарды жариялайды.