Кіріспе

Талаптарды басқару – талаптарды құжаттау, талдау, із басу, басымдыққа бөлу және келісу процесі, содан кейін өзгерістерді бақылау және тиісті мүдделі тараптарға жеткізу. Бұл жоба бойындағы үздіксіз процесс. Талап – жоба нәтижесінің (өнім немесе қызметтің) қанағаттандыруы тиіс қабілет.

Шолу

Талаптарды басқарудың мақсаты – ұйымның өз клиенттерінің және ішкі немесе сыртқы мүдделі тараптардың қажеттіліктері мен күтілімдерін құжаттауын, тексеруін және қанағаттандыруын қамтамасыз ету. Талаптарды басқару ұйымның мақсаттары мен шектеулерін талдау және анықтаудан басталады. Талаптарды басқаруға талаптарды жоспарлауды қолдау, талаптарды біріктіру және олармен жұмыс істеу үшін ұйымдастыру (талаптардың атрибуттары), сондай-ақ талаптарға сәйкес басқа ақпаратпен байланыстарды және оларға қатысты өзгерістерді енгізу кіреді. Осылайша құрылған іздестіру мүмкіндігі талаптарды басқаруда компанияның және мүдделі тараптардың мүдделерін сәйкестік, толықтылық, қамту және үйлесімділік тұрғысынан бағалау үшін қолданылады. Іздестіру сонымен қатар талаптарды басқарудың бір бөлігі ретінде өзгерістерді басқаруға, талаптар немесе басқа да байланысты элементтер арқылы өзгерістердің әсерін түсінуге (мысалы, функционалдық архитектурамен байланыс арқылы функционалдық әсерлер) және осы өзгерістерді енгізуді жеңілдетуге көмектеседі. Талаптарды басқару жоба тобының мүшелері мен мүдделі тараптар арасындағы байланысты және жоба барысында талаптардың өзгеруіне бейімделуді қамтиды. Бір талаптардың екіншісінен басым болуын болдырмау үшін әзірлеу тобының мүшелері арасындағы тұрақты байланыс маңызды. Мысалы, ішкі қолданбалар үшін бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде бизнестің қажеттіліктері соншалықты күшті болуы мүмкін, ол пайдаланушы талаптарын елемеуі немесе пайдалану жағдайларын жасау кезінде пайдаланушы талаптары ескеріледі деп ойлауы мүмкін.

Тiзiмдiлiк

Талаптардың іздестіруге қабілеттілігі – талаптың өмірлік циклын құжаттаумен байланысты. Әрбір талаптың бастауын анықтау мүмкіндігі болуы керек, сондықтан іздестіруді қамтамасыз ету үшін талапқа енгізілген әр өзгеріс құжатталуы тиіс. Іске асырылған мүмкіндіктер қолданысқа енгізілгеннен және пайдаланылғаннан кейін талаптың қолданылуы да іздестіруге қабілетті болуы керек. Бұл талаптың нақты пайдаланушы үшін қаншалықты құнды екенін анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, пайдаланушылардың зерттеулері белгілі бір мүмкіндіктің қолданылмағанын көрсеткен жағдайда, оның бастапқыда не үшін қажет болғанын түсіну үшін, қолданысқа енгізілгеннен кейін де қолданылуы мүмкін.

Қажеттіліктер қызметі

Даму процесінің әрбір кезеңінде маңызды талаптарды басқару шаралары мен әдістері болады. Мысал үшін, стандартты бес кезеңдік даму процесін қарастырайық: зерттеу, мүмкіндіктерді бағалау, жобалау, құрылыс, сынақ және шығару.

Тергеу

Тергеу кезінде қажеттіліктердің алғашқы үш санаты пайдаланушылардан, бизнестен және әзірлеу командасынан жиналады. Әр сала бойынша ұқсас сұрақтар қойылады: мақсаттар қандай, шектеулер қандай, қолданыстағы ағымдағы құралдар немесе процестер қандай, және тағы басқалар. Осы қажеттіліктер толыққанды түсінілгеннен кейін ғана функционалдық қажеттіліктерді әзірлеуге болады. Көбінесе жобаның басында қажеттіліктерді толық анықтау мүмкін емес. Кейбір қажеттіліктер өзгеруі мүмкін, себебі олар әлдеқандай себептермен анықталмаған немесе жобаның орта кезеңінде ішкі немесе сыртқы факторлардың әсерінен өзгеріске ұшырайды. Тергеу кезеңінің нәтижесі – команданың барлық мүшелері бекіткен қажеттіліктер құжаты. Кейін, дамудың қарқынды кезеңінде, бұл құжат қолданыс аумағының кеңеюіне немесе қажетсіз өзгерістерге жол бермеу үшін маңызды рөл атқарады. Жүйе дамыған сайын, әрбір жаңа мүмкіндік жаңа әлеуеттерді ашады, сондықтан қажеттіліктердің сипаттамасы команданы бастапқы көзқарасқа байланыстырады және қолданыс аумағын өзгертуді бақыланатын тәртіппен талқылауға мүмкіндік береді. Көптеген ұйымдар қажеттіліктерді басқару үшін тек құжаттарды ғана пайдаланады, ал кейбіреулері бағдарламалық құралдарды қолдана отырып, қажеттіліктердің базалық деңгейін басқарады. Бұл құралдар қажеттіліктерді деректер базасында басқаруға мүмкіндік береді және көбінесе іздестіруді автоматтандыру функцияларына ие (мысалы, басты және бағынышты қажеттіліктер арасында немесе тест жағдайлары мен қажеттіліктер арасында электрондық сілтемелер жасау мүмкіндігі арқылы), электрондық базалық деңгей құру, нұсқаны бақылау және өзгерістерді басқару мүмкіндіктерін ұсынады. Әдетте, мұндай құралдар стандартты құжат қосымшасына қажеттіліктер деректерін экспорттау арқылы сипаттама құжатын жасауға мүмкіндік беретін экспорттау функциясын қамтиды.

Дизайн

Егер шығындар дәл анықталса және күтілетін пайда жеткілікті болса, жоба жобалау кезеңіне көше алады. Жобалау кезеңіндегі басты талаптарды басқару қызметі – жобалау нәтижелерін талаптар құжатымен салыстырып, жұмыстың жоспарланған шеңберде жүріп жатқанын қамтамасыз ету болып табылады. Мұнда да сәттілікке икемділік маңызды. Міне, жоба ортасынан масштабты өзгеріске ұшырап, сәтті аяқталған классикалық оқиға. 80-жылдардың басында Ford автокөлік дизайнерлері бензин бағасының онжылдық соңына қарай галонға 3,18 долларға жетеді деп күткен. Ford Taurus дизайнының ортасында бағалар галонға шамамен 1,50 долларға төмендеді. Дизайнерлер тобы бензин бағасы төмен болса, үлкен, ыңғайлы және қуатты машина жасауға болатынын шешті, сондықтан машинаны қайта жобалады. Taurus-тың жаңа үлгісі шыққан кезде бүкіл елде рекордтық сатылым көрсеткіштері тіркелді, себебі ол өте кең және жүргізуге ыңғайлы болды. Бірақ көп жағдайда бастапқы талаптардан мұндай дәрежеде ауытқу сәтті аяқталмайды. Сондықтан талаптар құжаты – командаға жобалаудағы өзгерістер туралы шешім қабылдауға көмектесетін маңызды құрал болып табылады.

Құрылыс және сынау

Құрылыс және сынақ кезеңінде талаптарды басқарудың негізгі міндеті – жұмыс пен шығындардың жоспарланған кестеге және бюджетке сәйкес болуын, ал құрылып жатқан құралдың белгіленген талаптарға қанағаттандыруын қамтамасыз ету. Бұл кезеңде қолданылатын басты құрал – прототип жасау және итеративті сынау. Бағдарламалық қолданба үшін пайдаланушы интерфейсі қағазға түсіріліп, бағдарламалық жасақтаманың негізгі құрылымы салынып жатқанда, потенциалды пайдаланушылармен сынақтан өтуі мүмкін. Осы сынақтардың нәтижелері пайдаланушы интерфейсін жобалау бойынша нұсқаулыққа жазылып, интерфейсті дамытуға дайын болған кезде жобалау тобына тапсырылады. Осы кезеңнің маңызды аспектісі – растау. Бұл растау жұмысы талаптың дұрыс іске асырылғанын тексеруге бағытталған. Растаудың 4 әдісі бар: талдау, тексеру, сынау және демонстрация. Мысалы, бағдарламалық жасақтаманы сандық түрде орындау нәтижелері немесе желілік сынақтан өту, талап орындалғанына талдаулық дәлелдер ұсынады. Сондай-ақ, жеткізушінің құжаттамасын немесе техникалық сипаттамаларын тексеру арқылы да талаптар расталады. Бағдарламалық жасақтаманы зертханалық жағдайда сынау немесе көрсету де талаптарды растауға мүмкіндік береді: сынақ түрі ретінде зертханаға (немесе сынақ жүйесіне) әдетте жатпайтын сынақ жабдықтары қолданылады. Сынақ процедуралары, қадамдарды және күтілетін нәтижелерді егжей-тегжейлі сипаттайды, соның нәтижесінде қандай нәтижелерді күту керектігін нақты көрсетеді. Қадам немесе қадамдар жиынтығы аяқталғаннан кейін, соңғы қадамның күтілетін нәтижесінде көрінген нәтижелер көрсетіліп, қандай талап немесе талаптар расталғаны (нөмірленген) айқындалады. Талаптың нөмірі, атауы және мәтіні сынақ құжатының басқа бөлімінде байланыстырылған.

Талаптардың өзгеруін басқару

Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу жобасының ешқайсысы да жобаға кейбір өзгерістер енгізуді сұрамай аяқталмайды. Бұл өзгерістер дайын өнімді қолдану жоспарланған ортаның өзгеруінен, бизнес өзгерістерінен, заңнамалық өзгерістерден, талаптардың бастапқы сипаттамасындағы қателерден, технологияның мүмкіндіктерінің шектеулерінен, қауіпсіздік ортасының өзгеруінен және тағы да басқа себептерден туындауы мүмкін. Талаптарды өзгертуді басқаруға мүдделі тараптардан өзгеріс туралы өтініштерді қабылдау, алынған өзгеріс өтініштерін тіркеу, оларды іске асырудың маңыздылығы мен тәртібін талдау және анықтау, өзгеріс өтініштерін іске асыру, іске асыру сапасын бақылау және өзгеріс өтініштерін жабу кіреді. Содан кейін өзгеріс өтініштерінің мәліметтері жиналып, талданады, тиісті көрсеткіштер есептеледі және ұйымдық білім қорына енгізіледі.

Шығару

Талаптарды басқару өнім шығарылғаннан кейін де тоқтамайды. Осы сәттен бастап, қолданбаның қабылдануы туралы түсетін мәліметтер жиналып, келесі нұсқаның немесе жаңа өнімнің зерттеу сатысына беріледі. Осылайша, процесс қайта басталады.

Құрал жасау

Талаптарды басқаруды қолдау үшін құрал алу оңай шаруа емес және оны кең ауқымды процесс жақсарту жобасының бір бөлігі ретінде жүзеге асыру керек. Көптен бері, бір құрал сатып алынып, жобаға орнатылған соң, ол жобаның талаптарды басқаруға қатысты барлық қажеттіліктерін шеше алады деген пікір қалыптасқан. Дегенмен, талаптарды басқаруды қолдау үшін құралды сатып алу немесе жасау – қымбатқа түсетін шешім болуы мүмкін. Ұйымдар қымбат қолдау шарттарымен жүктелуі мүмкін, құралды пайдалануды үйренуге және оны нақты қажеттіліктерге бейімдеуге артық күш жұмсалып, дұрыс емес шешімдерге әкелетін тиімсіз пайдалануға ұшырауы мүмкін. Ұйымдар өздерінің нақты қажеттіліктерін қамтамасыз ететін құралдарды таңдау үшін, оларды даму процесі мен құралдар жиынтығының аясында кезең-кезеңімен қарастыруы керек. Құралдар Талаптарды із кестесінде ұсынылған.