Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рейнхард Гейдрихті өлтіруге қатысқан словак сарбазы Жозеф Габчик (8 сәуір 1912 – 18 маусым 1942) – Чехословакия армиясындағы словак сарбазы, «Антропоид» операциясына қатысып, Богемия және Моравия протекторатының рейхспротекторы (Аймақ қорғаушысы) SS Обергруппенфюрері Рейнхард Гейдрихтің қатылымен жасалған өлтіруге қатысты.
Slovak soldier who took part in assassinating Reinhard Heydrich
Jozef Gabčík (; 8 April 1912 – 18 June 1942) was a Slovak soldier in the Czechoslovak Army involved in the Operation Anthropoid, the assassination of acting Reichsprotektor (Realm Protector) of Protectorate of Bohemia and Moravia, SS Obergruppenführer Reinhard Heydrich.
Жастық шақ
Габчик 1912 жылы Венгрия Корольдігінің Тренчин округінің Раечфюрде (қазіргі Раечке Теплице) қаласының Полувсье ауылында дүниеге келген (ол кезде Австрия-Венгрияның құрамында, қазір солтүстік-батыс Словакияда). Ол темірші және сонымен қатар ұста болуды үйренді. Ол сондай-ақ Орталық Богемиядағы Костелец над Влтаву ауылында сағат жасауды үйренді. Оған жергілікті шебер ұста Ж. Кунике үйреткен. Ол Кунике отбасымен бірге олардың үйінде тұрды, ол үй бүгінге дейін сарай және шаруашылық ғимаратымен бірге сақталған, бұл орын теміршілікке пайдаланылған. 1927 жылы мектептің тізілімінде ол Костелец над Влтавуға жақын Коваров ауылындағы коммерциялық білім беру мектебіне қатысқандығы көрсетілген. Бұл мектеп орналасқан ғимарат қазір муниципалитет кеңсесі болып табылады. (Коваров тұрғындары осы құжаттардың барлығын қабырғаға орналастырды.) 1937 жылы ол Жилинадағы әскери химия зауытында жұмыс істей бастады, бірақ апаттан кейін Чехословакия армиясына қарасты Тренчиндегі газ сақтау нысанына ауыстырылды.
Gabčík was born 1912 in Poluvsie, part of town Rajecfürdő (now Rajecké Teplice), Trencsén County, Kingdom of Hungary (then part of Austria Hungary, now in northwestern Slovakia). He learned to be a farrier, as well as a blacksmith. He was also taught clock making at the village of Kostelec nad Vltavou (in central Bohemia). He was taught by local master blacksmith J. Kunike. He lived with the Kunike family in their house of which still stands together with the outbuilding and yard which was used as a smithy. In 1927 the school records show that he attended school in business studies at village Kovářov near to Kostelec nad Vltavou. The building which housed the school is today the municipal office. (A marble plaque was erected in 2010, together with historical documents on the wall there – these documents were all placed there by the citizens of Kovářov.) In 1937, he began work at a military chemical plant in Žilina; after an accident, however, he was transferred to the gas storage facility (which belonged to the Czechoslovak army) in Trenčín.
Қалған жері
Чехословакия Республикасының ыдырауы және одан кейін 14 наурыз 1939 жылы пайда болған клерикалды-фашистік және чехтерге қарсы Словакия мемлекетін ол қабылдамады. Неміс әскері қару-жарақ қоймасын басып алғанда, ол оны саботаж жасады. Жазадан қашу үшін ол 6 маусым 1939 жылы Польшаға қашып, поляк қызметінде Чехословакия әскери бөлімін (Чехословакия легионы) құруға қосылды. Кейін, басқа серіктерімен бірге кемемен Францияға ауыстырылып, Шетелдік легионның 1-ші полкіне қабылданды. 26 қыркүйек 1939 жылы Агдеде Францияда құрылып жатқан Чехословакия шетелдік армиясына шақырылып, Франциядағы 1-ші Чехословакиялық жаяу әскер дивизиясының 1-ші жаяу әскер полкінің пулемет взводының орынбасары болып тағайындалды. Үш айдан кейін ол четарж (сержант) шеніне көтеріліп, 1940 жылғы көктемде Франция шайқасына қатысты. Францияның капитуляциясынан кейін, Чехословакия әскерлерінің қалдықтарымен бірге ол 12 шілде 1940 жылы Ұлыбританияға эвакуацияланды, онда парашютист ретінде оқытылды. Ол ротмистр (шамамен Ұлыбритания штаб-сержанты) шеніне ие болды. Ол және басқа да өз еркімен эмиграцияға кеткен чехословакиялықтар "Еркін чехословакиялықтар" деп аталды және Чеширдегі Малпас маңындағы Чолмондлей қамалында орналасты.
The breakup of the Czechoslovak Republic and the subsequent emergence (on 14 March 1939) of the clero fascist and anti Czech Slovak State he did not accept – when German Wehrmacht took over the military depot he sabotaged it. To escape punishment, he fled to Poland (on 6 June 1939) and joined forming Czechoslovak military unit in Polish service (Czechoslovak Legion). Then, with other comrades, was transferred via ship to France and there entered the 1st Regiment of the Foreign Legion. In 26 September 1939 he was drafted in Agde into the emerging Czechoslovak foreign army in France and included as deputy commander of the machine gun platoon at the 1st Infantry Regiment of the 1st Czechoslovak Infantry Division in France (1re division d'infanterie tchécoslovaque en France). Three months later, he was promoted to the rank of četař (sergeant) and participated in the Battle of France during the spring of 1940. Following France's surrender, together with remnants of Czechoslovak troops, he evacuated (12 July 1940) to Great Britain where he was trained as a paratrooper. He became a rotmistr (approx. UK staff sergeant) in rank. The Free Czechoslovaks, as he and other self exiled Czechoslovaks were called, were stationed at Cholmondeley Castle near Malpas in Cheshire.
Рейнхард Гейдрихтің өлтірілуі
Жозеф Габчик пен Ян Кубиш Ұлыбританиядағы эмиграциядағы чехословакия армиясының жеті сарбазымен және «Silver A» және «Silver B» деп аталған тағы екі топпен (олардың міндеттері басқаша болған) бірге, 138-ші эскадрильяның Halifax ұшағымен 1941 жылғы 28 желтоқсан күні сағат 22:00-де Чехословакияға жеткізілді. Прагада олар бірнеше отбасылармен және нацистерге қарсы ұйымдармен байланысқа түсіп, қастандыққа дайындалу кезінде оларға көмектесті. 1942 жылғы 27 мамырда сағат 10:30-да Гейдрих Паненске-Брежаныдағы үйінен Прага қаласына күнделікті жолға шықты. Габчик пен Кубиш Праганың 8-ші ауданы Либендегі Буловка ауруханасының жанындағы қисық трамвай тоқтағысында күтіп отырды. Гейдрихтің шатыры ашық Мерседес Бенц машинасы келген кезде Габчик, Sten мылтығын плащ астында жасырып, плащын түсіріп, мылтықты Гейдрихке бағыттап оқ атуға әрекеттенді, бірақ мылтық істемеді. Гейдрих өзінің жүргізушісі, СС обершарфюрері Клейнге, машинаны тоқтатуға бұйырды. Машина алдында тежелген кезде Кубиш машинаға танкке қарсы модификацияланған гранатаны (портфелде жасырылған) лақтырды; ол машинаның астында жарылып, Гейдрихті ауыр жарақаттады, оның сынықтары оң артқы крылоны тесіп, машина төсемінен шыққан металл сынықтары Гейдрихке кіріп, сол жағына ауыр зақымдар келтірді, диафрагмасы, көкбауыры және өкпесі зақымданып, қабырғасы сынды. Кубиш гранатадан шашыраған сынықтардан бетіне жеңіл жарақат алды. Гейдрих пен Клейн тапаншаларын суырып алып, жарылған машинадан секіріп шықты; Клейн Габчикке шапқылап келді, ал Гейдрих Габчикке қарай жүгірді, ол тұрып Sten мылтығын ұстап тұрды. Кубиш есін жинап, велосипедіне секіріп, трамвайдан төгілген жолаушыларды шашыратып, Colt M1903 тапаншасымен ауаға оқ атты. Клейн оқ атуға тырысты, бірақ жарылыстан басы ауырып, магазинды босатып алды, соның салдарынан мылтық істемеді. Денесі дірілдеп келген Гейдрих Габчикке қарай келді, ол Sten мылтығын тастап, велосипедіне жетпек болды. Бірақ ол бұл әрекеттен бас тартып, телеграф бағанасының артына тығылып, тапаншасымен Гейдрихке оқ атты. Гейдрих оққа жауап беріп, тоқтап тұрған трамвайдың артына тығылды, содан кейін кенеттен екі есе бүгіліп, ауырсынудан жолдың жиегіне құлады. Содан кейін ол бір қолымен өзін көтеріп, қоршауға құлап түсті. Габчик қашуға мүмкіндік алғанда, Клейн жараланған басшысына көмектесуге асықты. Беті бозарып, ауырсынудан қимылдай алмаған Гейдрих қашып бара жатқан Габчикке бағыттап: «Осы итті ұстаңдар!» деді. Клейн оны қуғанда, Гейдрих тротуарда сүрініп, машинасының капотына құлады. Габчик ет дүкеніне қашып кірді, онда дүкен иесі Брауер, нацистерді қолдаушы және Гестапода жұмыс істейтін ағасы бар, Габчикке көмектесуден бас тартып, жолға шығып, Клейннің назарын аударды. Клейн, мылтығы әлі де істемеген, дүкенге жүгіріп кіріп, есікте Габчикпен соқтығысты. Қауіпсіздік кезінде Габчик оған екі рет оқ атты, аяғына ауыр жарақат келтірді. Габчик трамваймен қашып, жергілікті жасырынған үйге жетті. Қастандық жасаушылар бастапқыда шабуыл сәтсіз аяқталғанына сенді. Гейдрихті Буловка ауруханасына апарып, сонда қанның улануынан қайтыс болды. 1942 жылғы 4 маусымда алған жарақаттарынан көз жұмды.
Jozef Gabčík and Jan Kubiš were airlifted along with seven soldiers from Czechoslovak army in exile in the United Kingdom and two other groups named Silver A and Silver B (who had different missions) by a Royal Air Force Halifax of No. 138 Squadron into Czechoslovakia at 10 pm on 28 December 1941. In Prague, they contacted several families and anti Nazi organisations who helped them during the preparations for the assassination. On 27 May 1942, at 10:30 am, Heydrich proceeded on his daily commute from his home in Panenské Břežany to Prague Castle. Gabčík and Kubiš waited at the tram stop on the curve near Bulovka Hospital in Prague 8 Libeň. As Heydrich's open topped Mercedes Benz arrived, Gabčík, who concealed his Sten gun under a raincoat, dropped the raincoat and raised the gun to shoot Heydrich, but the gun jammed. Heydrich ordered his driver, SS Oberscharführer Klein, to stop the car. As the car braked in front of him, Kubiš threw a modified anti tank grenade (concealed in a briefcase) at the vehicle; it detonated under the car, seriously wounding Heydrich, its fragments ripping through the right rear fender and embedding shrapnel from the upholstery of the car into Heydrich, causing serious injuries to his left side, with major damage to his diaphragm, spleen and lung, as well as a fractured rib. Kubiš received a minor wound to his face from the shrapnel. Heydrich and Klein leapt out of the shattered car with drawn pistols; Klein ran towards Kubiš, who had staggered against the railings, while Heydrich went to Gabčík who stood, holding the sten. Kubiš recovered and, jumped on his bicycle and pedalled away, scattering passengers spilling from the tram, by firing in the air with his Colt M1903 pistol. Klein tried to fire at him but dazed by the explosion, pressed the magazine release catch and the gun jammed. A staggering Heydrich came towards Gabčík, who dropped his sten and tried to reach his bicycle. He was forced to abandon this attempt, however, and took cover behind a telegraph pole, firing at Heydrich with his pistol. Heydrich returned fire and ducked behind the stalled tram, when he suddenly doubled over and staggered to the side of the road in pain. He then collapsed against the railings, holding himself up with one hand. As Gabčík took the opportunity to run, Klein rushed to help his wounded superior. Heydrich, his face pale and contorted in pain, pointed toward the fleeing Gabčík, saying "Get that bastard!". As Klein gave pursuit, Heydrich stumbled along the pavement before collapsing against the bonnet of his car. Gabčík fled into a butcher shop, where the owner, a man named Brauer, who was a Nazi sympathiser and had a brother who worked for the Gestapo, ignored Gabčík's request for help, and ran out into the roadway, attracting Klein's attention by shouting and pointing. Klein, whose gun was still jammed, ran into the shop and collided with Gabčík in the doorway. In the confusion, Gabčík shot him twice, severely wounding him in the leg. Gabčík then escaped in a tram, reaching a local safe house. The assassins were initially convinced that the attack had failed. Heydrich was rushed to Bulovka Hospital, where he consequently developed a fatal case of blood poisoning. He died of his injuries on June 4, 1942.
Өлім
Қастандықтың мұқият тергелген нәтижесінде оның Чехия қарсыластары мен британдықтардың көмегімен жоспарланғаны анықталды. Нацистердің қастан жасағандарды тірі ұстай алмауынан кейін, қарсылық көрсеткен чехтерге жасалған қысым мен қуғын-сүргін ең жоғарғы шегіне жетті. 13 000-нан астам адам тұтқындалып, азапталды, оның ішінде Ян Кубиштің сүйіктісі Анна Малинова да бар, ол Маутхаузен-Гузен концлагерінде қайтыс болды. Бірінші лейтенант Адольф Опальканың тәтесі Мари Опалькова 1942 жылғы 24 қазанда Маутхаузенде атылды. Оның әкесі Виктор Яролим де қаза тапты. Бұл қайғылы оқиғада Костелец-над-Влтава тумасы, Ю.Др. Ян Флейшман да болды. Жергілікті халыққа Гейдрихке жасалған қастандықта бұрын Йозефтің Костелец пен Влтавадағы досы Ян Флейшманмен кездескені белгілі болды. Қастаннан кейін бұл сапар Карел Чурданың Гестапоға хабарлауы арқылы ашылды. Нацистер Ян Флейшманды тұтқындап, Панкракқа жеткізіп, азаптап, соңында атып тастады. Протектораттағы нацистер екі адамды іздеу үшін кең ауқымды іздеу жұмыстарын жүргізді. Ақырында немістер оларды және басқа парашютистерді Прагадағы Кирилл мен Мефодий соборында жасырынып отырған күйінде тапты. Алты сағатқа созылған атыс кезінде немістер 14 адамды жоғалтып, 21-і жараланды, Габчик және басқалары, гранатадан ауыр жарақат алған Кубишті қоспағанда, нацистер оларды шіркеу катакомбаларында тірі ұстамай тұрып өз-өзіне қол жұмсады. Кубиш ауруханаға жеткеннен кейін жараларынан көз жұмды.
A rigorous investigation of the assassination determined that it was planned and executed by the Czech Resistance with the assistance of the British. The oppression and persecution of the defiant Czechs reached its peak following the failure of Nazi soldiers to capture the assassins alive. More than 13,000 people were ultimately arrested and tortured, including the girlfriend of Jan Kubiš, Anna Malinová, who died at Mauthausen Gusen concentration camp. First Lieutenant Adolf Opálka's aunt, Marie Opálková, was executed in Mauthausen on 24 October 1942. His father, Viktor Jarolím, was also killed. Among the unfortunate was the native of Kostelec nad Vltavou, JUDr. Jan Fleischmann. It was known locally that Jozef visited Jan Fleischmann who was a friend in Kostelec and Vltavou before the assassination of Heydrich. After the assassination, this visit was discovered due to Karel Čurda informing the Gestapo. The Nazis arrested Jan Fleischmann and took him to Pankrác where he was tortured and finally executed. The Nazi officials in the Protectorate carried out an extensive search for the two men. Eventually, the Germans found them, along with other paratroopers, hiding in Cyril and Methodius Cathedral in Prague. After a six hour gun battle, in which the Germans lost 14 and sustained wounds to 21 others, Gabčík and the others, with the exception of Kubiš, who was seriously wounded by a grenade, committed suicide before the Nazis could take them alive in the church catacombs. Kubiš died of his wounds shortly after arrival at the hospital.
Өлімнен кейін танылу
Оңтүстік Словакиядағы Габчиково қаласы Габчиктың атымен аталады, ал Дунайдағы ең ірі бөгеттердің бірі осы қаланың жанында орналасқан. Жозеф Габчик есімімен Словакия Қарулы Күштерінің Жилинада орналасқан 5. pluk špeciálneho určenia ("Жозеф Габчик атындағы 5-ші арнайы мақсаттағы полк") бөлімі де аталады. 2007 жылдың мамырында Чехия және Словакия қарсыласуының қаһармандарының есімін сақтау мақсатында Словакия Ұлттық мұражайында нацистік Еуропадағы ең маңызды қарсылық акцияларының бірін көрсететін көрме ашылды. "Антропоид" (2016) фильмінің шығуымен бірге, белсенділер Габчик пен Кубиштің денелерін Праганың солтүстігіндегі Ďáblice зиратындағы жаппай қабірден шығарып, "нацистік қарсылықтың қаһармандарына" лайықты құрметпен жерлеуді талап етті. Габчик пен Кубишке арналған ескерткіш тасты Игтфилдтегі Иоанн Баптист шіркеуінің аумағында табуға болады (Google картасында W9VR+FJ Whitchurch).
The town of Gabčíkovo in southern Slovakia is named after Gabčík, and one of the biggest dams on the Danube next to the village is named after the town. Jozef Gabčík's name was also given to the 5. pluk špeciálneho určenia ("5th special operations regiment of Jozef Gabčík") part of the Slovak Armed Forces, based in Žilina. In May 2007, with the aim of commemorating the heroes of the Czech and Slovak Resistance, the Slovak National Museum opened an exhibition presenting one of the most important resistance actions in the whole Nazi occupied Europe. Coinciding with the release of the film Anthropoid (2016), campaigners called for Gabčík's and Kubiš's bodies to be exhumed from the mass grave at the Ďáblice Cemetery in northern Prague, and to be given a dignified burial fitting "the heroes of anti Nazi resistance". A memorial stone for Gabčík and Kubiš can be found in the grounds of St John the Baptist Church in Ightfield (ref W9VR+FJ Whitchurch on Google Maps).