Фердинанд Перoutка: Чех журналисі мен жазушысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Фердинанд Перутка (1895-1978) – чех журналисі және жазушысы. Бірінші Чехословакия Республикасы тұсындағы көрнекті саяси ойшыл және журналист Перутка демократиялық нанымы үшін нацистік режимнің қуғынына ұшырады және Бухенвальд концлагеріне қамалды. 1948 жылы Чехословакия Коммунистік партиясының төңкерісінен кейін ол Ұлыбританияға, содан кейін АҚШ-қа эмиграциялады.

Өмір

Перутка 1895 жылы Прагада чех отбасында дүниеге келген. 1913 жылы журналистік мансабын бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол жаңа газеттің бас редакторы – Tribuna ("Трибуна") болды. Кейбір мақалалары кейіннен "Журналист күнделігі" ("Z deníku žurnalistova") және ең бастысы "Біз қандаймыз" ("Jací jsme") кітаптарына енгізілді. Бұл кітапта Перутка чех ұлты туралы кейбір аңыздарды зерттеді. 1924 жылы Перутка Tribuna-дан Lidové noviny-ге ауысып, Томаш Масариктің қайырымдылығы арқасында Přítomnost ("Қатысу") журналын құрды. Комментатор ретінде ол "Қала" (президент Масариктің тобы) позициясында тұрып, коммунистерді де, бірінші Чехословакия премьер-министрі Карел Крамачтың ұлттық демократиялық партиясы өкілдік ететін оңшылдарды да сынға алды. Перутка өзінің саяси және басқа да пікірлерін бірнеше кітаптарда білдірді: Boje o dnešek ("Бүгінгі күн үшін күрес"), Ano a ne ("Иә және жоқ"), Budování státu ("Мемлекет құру") және Osobnost, chaos a zlozvyky ("Тұлға, хаос және жаман әдеттер"). Чех демократиялық дәстүрінің өкілі ретінде Перутка 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін тұтқындалып, 1945 жылға дейін Бухенвальд концлагерінде ұсталды. Оған ынжық әрекеттерге бағытталған Přítomnost журналының редакторы болу шартымен еркіндік ұсынылды; ол бас тартты және соғыстың барлық уақытын Бухенвальдта өткізді. Азаттыққа шыққаннан кейін Перутка Svobodné noviny газетінің бас редакторы болып, өзінің танымал Přítomnost журналын "Днеšek" ("Бүгін") деген атпен қайта құрды. Журнал неміс азшылығына жасалған соғыстан кейінгі зорлық-зомбылық және жүздеген күдікті ынжық әрекет жасағандар туралы сыни көзқарасымен көзге түсті. Дегенмен, ол сол кездегі жалпы үлгіге сәйкес келіп, коммунистік партияның тоталитарлық еңбегін төмен бағалап, оның иллюзорлық көзқарастарын қабылдады. Перутка екі драма жазды: Oblak a valčík ("Бұлт және вальс") және Štastlivec Sula ("Бақытты Сула"). Саяси мақалаларын "Tak nebo tak" ("Солай немесе былай") кітабында жинақтады. 1945-1946 жылдары Перутка Чехословакия Ұлттық-әлеуметтік партиясының Уақытша Ұлттық Ассамблеясының мүшесі болды. Ол 1946 жылғы парламент сайлауына дейін парламентте отырды. 1948 жылғы Чехословакия төңкерісі Перутканы эмиграцияға кетуге мәжбүр етті. 1951 жылы "Еркін Еуропа" радиосының чех бөлімшесінің директоры болды. Оның демократиялық көзқарастарының жиынтығы 1959 жылы "Демократиялық манифест" ретінде жарық көрді. Перутка эмиграцияда романдар жазуға кірісті. Ол драмасын сол аттас романға қайта жазды. Екінші романы "Pozdější život Panny" ("Қыздың кейінгі өмірі") Жанна д'Арк құтқару идеясына арналған. Перутканың соңғы драмасының аты "Kdybych se ještě jednou narodil" ("Егер мен тағы бір рет туылсам") болды.

Peroutka was born to a Czech family in Prague in 1895. In 1913 he began his career as a journalist. After World War I, he became an editor in chief of a new newspaper Tribuna ("Tribune"). Some articles published in Tribuna were later incorporated into books Z deníku žurnalistova ("Of the Journalist's Diary") and above all Jací jsme ("What we are like") —in this book Peroutka mapped some myths about the Czech nation. In 1924 Peroutka passed from Tribuna to Lidové noviny and founded—thanks to Tomáš Masaryk's donation—the magazine Přítomnost ("The Presence"). As a commentator he became very influential, standing on the position of the "Castle" (group of President Masaryk) and criticizing both communists and the Right represented by the national democratic party of the first Czechoslovak prime minister Karel Kramář. Peroutka expressed his political and other opinions also in several books: Boje o dnešek ("Fights for Today"), Ano a ne ("Yes and No"), Budování státu ("Building of the State") and Osobnost, chaos a zlozvyky ("Personality, Chaos and Bad Habits"). As a representative of the Czech democratic tradition, Peroutka was arrested after the outbreak of World War II in 1939 and held in the Buchenwald concentration camp until 1945. He was offered freedom on the condition that he would serve as editor of a collaborationist Přítomnost; he refused and spent the whole of the war in Buchenwald. After liberation, Peroutka became editor in chief of the newspaper Svobodné noviny and refounded his famous magazine, Přítomnost, under the name Dnešek ("Today"). The journal became prominent through its critical stance on postwar violence committed on the German minority and hundreds of alleged collaborators. Nonetheless it also fit the general pattern of the time by hosting illusory views of the Communist party underestimating its totalitarian pretensions. Peroutka wrote two dramas: Oblak a valčík ("The Cloud and the Waltz") and Štastlivec Sula ("Sula the Happy Man"). Political articles Peroutka issued in the book Tak nebo tak ("One Way Or Another"). In 1945–1946, Peroutka was also a member of the Provisional National Assembly for the Czechoslovak National Social Party. He sat in parliament until the parliamentary elections in 1946. The 1948 Czechoslovak coup d'état caused Peroutka to decide to emigrate. In 1951 he became a director of the Czech division of Radio Free Europe. The summa of his democratic life views was issued in 1959 as Democratic Manifesto. Peroutka also became a novelist in exile. He re wrote his drama to the novel of the same name. The second novel, Pozdější život Panny ("The Later Life of the Virgin"), deals with the idea of the rescue of Joan of Arc. Peroutka's last drama was named Kdybych se ještě jednou narodil ("If I Was Born One More Time").