Кіріспе
Чех юморисі, сатиригі, жазушысы және анархисі Ярослав Хашек (1883–1923) – чех жазушысы, юморист, сатиригі, журналисі, богемалық, бастап анархист, содан кейін коммунист және Чехословакия легионына қарсы Қызыл Армия комиссары. Ол "Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жақсы солдат Швейктің тағдыры" романымен ең көп танымал, бұл – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы солдат туралы әзіл-қалжың оқиғалардың аяқталмаған жинағы және билік өкілдерінің нашарлығын сатиралайтын туынды. Роман шамамен 60 тілге аударылған, осылайша чех әдебиетіндегі ең көп аударылған роман атанды.
Jaroslav Hašek (; 1883–1923) was a Czech writer, humorist, satirist, journalist, bohemian, first anarchist and then communist, and commissar of the Red Army against the Czechoslovak Legion. He is best known for his novel The Fate of the Good Soldier Švejk during the World War, an unfinished collection of farcical incidents about a soldier in World War I and a satire on the ineptitude of authority figures. The novel has been translated into about 60 languages, making it the most translated novel in Czech literature.
Шығармалары
Бастапқыда Хашек негізінен саяхат әңгімелері, фельетондар мен юморескалар жазды, оларды журналдарда жариялады. Ол көптеген шығармаларын Прагадағы пабтарда жазды. Оның прозасы өзінің жеке өмірлік тәжірибесіне негізделген, өйткені өзінің өмірін зерттеудің қиындығы, себебі ненің шындық, ал ненің поэтикалық гипербола екені әрқашан анық емес. Хашек жалғандыққа, сезімталдыққа, орнықты өмірге қарсы болды, оған ол сатиралық өлеңдерде ирониямен жауап берді. Оның шығармаларының тағы бір ерекшелігі – моральдық және әдеби канондарға қарсы тұру. Өмірінде ол шамамен 1200 шағын әңгіме жазған. Оның көптеген қысқа прозалық шығармалары әртүрлі журналдар мен газеттерде шашырап жатыр. Жылдар бойы барлық әңгімелер жиналып, кітап түрінде басылды. Дегенмен, кейбір мәтіндер жоғалған болуы мүмкін, мысалы, "Бұқаның тарихы" әңгімесі. Оның ең танымал шығармасы – төрт бөлімнен тұратын "Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жақсы солдат Швейктің тағдыры" романы 58 тілге аударылып, бірнеше рет фильмге түсірілді және сахналық қойылымдарға қойылды. Романның жекелеген бөліктерінің атаулары: "Түсірілімде (1921)", "Майданға (1922)", "Атақты сабақтас (1922)" және "Атақты сабақтастың аяқталмаған жалғасы (1923)". Хашектің ең маңызды туындысы көптеген адамдар үшін Йозеф Ладаның көркем суреттерімен байланысты. Хашек кітапты аяқтауға үлкермеді. Карел Ванектің жұмысты аяқтауы Хашектің бастапқы идеясынан мүлдем өзгеше. Ванектің аяқтауы 1921 жылғы жалғастыруға негізделген, бірақ қатты сынға ұшырады (Виктор Дык, Ярослав Дюрих, Ф.Х. Шалда және т.б.). Бастапқыда бұл туындыға көптеген жақтастар табылмады. Иван Олбрахт оны "Руде право" газетінің мәдени бөліміндегі маңызды туынды деп бірінші болып атады. Олбрахт былай деп жазды: "Бұл Чехияда жазылған ең жақсы кітаптардың бірі, ал Швейк – әлемдік әдебиетте Дон Кихот, Гамлет, Фауст, Обломов, Кармазов сияқты жаңа типтік кейіпкер". Девецилдің теоретиктерінің бірі Бедрих Вацлавек та осы пікірді қолдады. Туындының құндылығы туралы пікірталас кейінгі жылдары да жалғасты. Мысалы, Вацлав Черный Швейкке қарсы болды, бірақ көптеген чех әдебиеттанушылары, суретшілері мен зиялылары басқаша пікірде болды. Философ Карел Косик романды "азаңдық әлемнің абсурдты бейнесі" деп қарады; ол Швейкті "Еуропалық нигилизмнің қайғылы жыршысы" деп сипаттадады. Эстетик Ян Гроссман Швейкті экзистенциализммен байланыстырды; әдебиеттанушы Жиндрих Чалупецкий Швейкті "Еуропалық нигилизмнің қайғылы жыршысы" деп сипаттады; ал жазушы Милан Кундера романды "тарихтың таза иррационалдығы" деп атады. Швейк бірнеше рет сахналық қойылымдарға қойылды, ал Хашек өзі Эмил Артур Лонгеннің "Революциялық сахна" үшін алғашқы сахналық қойылымды жасады; 1928 жылы Швейк Хашектің досы Макс Бродтың театрлық қойылымына айналды, ал 1963 жылы Павел Кохаут оны сахнаға қойды. Халықаралық деңгейде бейімделуге екінші дүниежүзілік соғыста неміс драматургі және режиссері Бертольд Брехттің "Швейк" қойылымы қол жеткізді.
Құрметтеулер
2013 жылдың 30 сәуірінде Google Ярослав Гашектің 130 жылдығын doodle арқылы тойлады.