Милан Кундера: Чех және француз жазушысының өмірі мен шығармалары
Milan Kundera
Милан Кундера (1929-2023): чех-француз жазушысы, «Көтерілмейтін ауырлық» авторы. Коммунистік үкіметке қарсы шығып, эмиграцияда болды. Биографиясы мен туындылары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех және француз роман жазушысы (1929–2023)
Czech and French novelist (1929–2023)
Милан Кундера (1 сәуір 1929 – 11 шілде 2023) – чех және француз роман жазушысы. 1975 жылы Францияға эмиграцияға кетіп, 1981 жылы Франция азаматтығын алды. 1979 жылы Чехословакия азаматтығынан айырылды, бірақ 2019 жылы Чехия азаматтығы қайта берілді. Кундераның ең белгілі туындысы – "Төзімсіз жеңілдік". 1989 жылғы "Жамылғы революциясынан" бұрын, Чехословакияның үкіметтік Коммунистік партиясы оның кітаптарына тыйым салды. Ол жайлы өмір сүрді және бұқаралық ақпарат құралдарымен сирек сөйлесті. Ол Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер саналды және басқа да марапаттарға ұсынылды. Кундера 1985 жылы Иерусалим сыйлығымен, 1987 жылы Аустрияның Еуропа әдебиеті мемлекеттік сыйлығымен және 2000 жылы Гердер сыйлығымен марапатталды. 2021 жылы Словения президенті Борут Пахордан "Алтын Еңбек орденін" алды.
Milan Kundera (/UK/'/k//ʊ//n//d//ər//ə//, /'/k//ʌ//n// / KU(U)Ndərə, ; 1 April 1929 – 11 July 2023) was a Czech and French novelist. Kundera went into exile in France in 1975, acquiring citizenship in 1981. His Czechoslovak citizenship was revoked in 1979, but he was granted Czech citizenship in 2019. Kundera's best known work is The Unbearable Lightness of Being. Before the Velvet Revolution of 1989, the country's ruling Communist Party of Czechoslovakia banned his books. He led a low profile life and rarely spoke to the media. He was thought to be a contender for the Nobel Prize in Literature and was also a nominee for other awards. Kundera was awarded the Jerusalem Prize in 1985, the Austrian State Prize for European Literature in 1987, and the Herder Prize in 2000. In 2021, he received the Golden Order of Merit from the president of Slovenia, Borut Pahor.
Ерте өмір және білім
Кундера 1929 жылы Чехословакияның (қазіргі Чехия) Брно қаласының Кралово Поле ауданындағы Пуркинова 6 (6 Пуркине көшесі) мекенжайында орта таптық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Людвик Кундера (1891–1971) – көрнекті чех музыкатанушысы және пианиношы, 1948 жылдан 1961 жылға дейін Брнодағы Яначек атындағы музыка академиясының директоры болды және педагог қызметін атқарды. Жастық шағында әкесінің қолдауымен музыкалық білім алып, композитор ретінде өзінің қабілеттерін сынап көрді. Алайда, әкесінің танымал емес модернист және еврей Арнольд Шенбергтің шығармаларын орындауға талап етуі салдарынан пианинода мансап жасау мүмкін болмады, бұл оның музыкаға деген ынтасын басып қалдырды. 1984 жылы ол: «Коммунизм мені Стравинский, Пикассо және сюрреализмдей қызықтырды» деп еске алды. Прагадағы Карл университетінде музыка және композиция сабақтарына қатысты, бірақ көп ұзамай Прагадағы Сахналық өнер академиясының Кино және теледидар мектебіне (FAMU) киноны оқуға түсті. 1950 жылы партиядан қуылды. 1968 жылы Варшава шарты бойынша Чехословакияға басқыншылық шабуыл жасалғаннан кейін ол Кино факультетіндегі жұмысынан айрылды. 1956 жылы Кундера алғаш рет композитор Павел Хаас пен орыс текті дәрігер Соня Якобсонның қызы, оперетта әншісі Ольга Хаасқа үйленді, Соня Якобсон – Роман Якобсонның бірінші әйелі болған.
Kundera was born in 1929 at Purkyňova 6 (6 Purkyně Street) in Královo Pole, a district of Brno, Czechoslovakia (present day Czech Republic), to a middle class family. His father, Ludvík Kundera (1891–1971), was an important Czech musicologist and pianist who served as the head of the Janáček Music Academy in Brno from 1948 to 1961. was an educator. In his youth, having been supported by his father in his musical education, he was testing his abilities as a composer. His approach to music was eventually dampened due to his father not being able to launch a piano career for insisting on playing the unpopular modernist and Jew Arnold Schoenberg. In 1984, he recalled that "Communism captivated me as much as Stravinsky, Picasso and Surrealism." He attended lectures on music and composition at the Charles University in Prague, but soon moved to the Film and TV School of the Academy of Performing Arts in Prague (FAMU) to study film. In 1950, he was expelled from the party. Following the Warsaw Pact invasion of Czechoslovakia in 1968, he lost his job at the Film Faculty. In 1956, Kundera also married for the first time, the operetta singer Olga Haas, the daughter of the composer and his teacher Pavel Haas and the doctor of Russian origin Sonia Jakobson, the first wife of Roman Jakobson.
Саяси белсенділік және кәсіби мансап
Коммунистік партиядан шығарылуы туралы Ян Трефулка өзінің "Пршело им удача" (Оларға сәттілік жауды, 1962) повесінде сипаттаған. 1967 жылы маусымда Чехия жазушылар одағының төртінші съезіне қатысып, әсерлі сөз сөйледі. Ол сөзінде Чехияның үлкен еуропалық көршілері арасында белгілі бір мәдени тәуелсіздікті сақтауға жасаған күш-жігеріне назар аударды. Оның романдары идеологиялық жіктелуден қашады. Кундера өзінің романшы екенін, саяси мақсатта жазатын автор емес екенін көп рет айтты. "Төзімсіз жеңілдік" романы жарық көргеннен кейін оның романдарынан саяси пікірлер жоғалып, тек кең философиялық тақырыптармен байланысты болды. Философиялық ойлармен тоғысқан Кундераның көркем стилі Роберт Мусилдің романдары мен Ницше философиясынан үлкен шабыт алды. 1945 жылы "Гонг" журналында орыс ақыны Владимир Маяковскийдің шығармаларының аудармасы жарияланды. Алғашқыда ол чех тілінде жазды, бірақ 1985 жылдан бастап француз тіліне ауысып, ол оның аудармалары үшін негізгі тілге айналды. Оның шығармалары сексеннен астам тілге аударылды. 1968 жылдың тамызында Чехословакияны Кеңес әскерлері басып алғаннан кейін оның кітаптарына тыйым салынды.
His expulsion from the Communist party was described by Jan Trefulka in his novella Pršelo jim štěstí (Luck Rained on Them, 1962). He took part in the Fourth Congress of the Czech Writers union in June 1967, where he delivered an impressive speech. In the speech he focused on the Czech effort to maintain a certain cultural independence among its larger European neighbors. his novels escape ideological classification. Kundera repeatedly insisted that he was a novelist rather than a politically motivated writer. Political commentary all but disappeared from his novels after the publication of The Unbearable Lightness of Being except in relation to broader philosophical themes. Kundera's style of fiction, interlaced with philosophical digression, was greatly inspired by the novels of Robert Musil and the philosophy of Nietzsche. In 1945 the journal Gong published his translation of some of the works from the Russian poet Vladimir Majakovsky. Originally he wrote in the Czech language, but from 1985 onwards, he made a conscious transition from Czech towards the French which has since become the reference language for his translations. His works were translated into more than eighty languages. Following the Soviet occupation of Czechoslovakia in August 1968, the book was banned. of his books.
Өмір басқа жерде
Кундераның екінші романы алғаш рет 1973 жылы француз тілінде «La vie est ailleurs» және 1979 жылы чех тілінде «Život je jinde» деп жарық көрді. «Өмір басқа жерде» романы – жас және өте наив идеалист, саяси дау-дамайларға қатысқан көркем ақын Жаромилдің сатирикалық бейнесі. Осы роман үшін Кундера сол жылы «Медици» сыйлығымен марапатталды.
Kundera's second novel was first published in French as La vie est ailleurs in 1973 and in Czech as Život je jinde in 1979. Life Is Elsewhere is a satirical portrait of the fictional poet Jaromil, a young and very naïve idealist who becomes involved in political scandals. For the novel Kundera was awarded the Prix Médicis the same year.
Күлкі мен ұмыту кітабы
1975 жылы Кундера Францияға көшіп, 1979 жылы "Күлкі мен ұмыту кітабы" жарық көрді.
In 1975, Kundera moved to France where The Book of Laughter and Forgetting was published in 1979.
Өмірдің төзімсіз жеңілдігі
Кундераның ең танымал еңбегі "Төзімсіз жеңілдік" 1984 жылы жарық көрді. Кітап адам тағдырының нәзіктігін суреттейді, Ницшенің мәңгі қайта оралу идеясы бойынша бір ғана өмірдің маңызы жоқ екенін теориялайды. Шегі жоқ ғаламда барлық нәрсе шексіз рет қайта оралады. 1988 жылы американдық режиссер Филип Кауфман кітапқа негізделген фильм шығарды, бірақ ол Кундераға ұнаған жоқ. Линда Ашер романның француз тіліндегі түпнұсқасын 2002 жылы ағылшын тіліне аударды.
Kundera's most famous work, The Unbearable Lightness of Being, was published in 1984. The book chronicles the fragile nature of an individual's fate, theorizing that a single lifetime is insignificant in the scope of Nietzsche's concept of eternal return. In an infinite universe, everything is guaranteed to recur infinitely. In 1988, American director Philip Kaufman released a film adaptation, which Kundera disliked. Linda Asher translated the original French version of the novel to English in 2002.
Елеусіз мейрам
2014 жылғы роман Парижде тұратын төрт ер адам досының әйелдермен қарым-қатынастары, сондай-ақ әлемдегі адамдарды қынаған өмірлік мәселелер туралы ой-толғауларына негізделген. Роман көбінесе жағымсыз пікірлер алды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің Мичико Какутани бұл кітапты «өзінің беткейлігіне қатысты білгіш, алдын ала жасалған әзіл» деп сипаттады. «Economist» журналындағы рецензияда кітаптың «жеңіл-желпі сатиралық стильге құрбан болғаны, бұл стиль кейде күшпен жасалғандай сезіледі» делінген.
The 2014 novel focuses on the musings of four male friends living in Paris who discuss their relationships with women and the existential predicament confronting individuals in the world, among other things. The novel received generally negative reviews. Michiko Kakutani of the New York Times describes the book as being a "knowing, pre emptive joke about its own superficiality". A review in the Economist stated that the book was "sadly let down by a tone of breezy satire that can feel forced."
Жазу стилі мен философиясы
Франсуа Рикард Кундераның өзінің барлық туындыларын ескере отырып, көркем шығармаларын жасағанын, әрбір романның шеңберімен шектеліп қалмай, идеяларын дамытқанын айтты. Оның тақырыптары мен мета-тақырыптары бүкіл өнері бойына өтеді. Әрбір жаңа кітап – оның жеке философиясының кезекті бір сатысын көрсетеді. Осы мета-тақырыптардың ішінде жер аудару, жеке тұлға, шекарадан тыс өмір (махаббаттан, өнерден, қалыс-сергезістен тыс), тарихтың үнемі қайталануы және аз "маңызды" өмірдің қуанышы бар. Кундераның көптеген кейіпкерлері осы тақырыптардың бірін ашып көрсету үшін, толыққанды адамгершілігінен айырылып дамиды. Кейіпкерлерге қатысты нақты мәліметтер көбінесе шамалы. Көбінесе романның бірнеше басты кейіпкері болады; Кундера кейіпкерді толығымен тоқтатып, жаңа біреумен сюжетті қайта бастауы мүмкін. Ол Филипп Ротқа берген сұхбатында: "Жеке өмір – адамның құпиясы, бағалы, қол сұғылмастан сақталуға тиіс нәрсе, өзіндігінің негізі" деді. Кундераның алғашқы романдары тоталитаризмнің трагикалық және комедиялық екі жағын зерттейді. Дегенмен, ол өзінің туындыларын саяси пікір ретінде қарастырмады. "Тоталитаризмді айыптауға роман жеткіліксіз", - деді ол. Мексикалық романист Карлос Фуэнтестің сөзіне сүйенсек, "Оны тоталитаризм мен жеке және қоғамдық өмірдің біртұтас болу арманы, барлық адамдардың бір ерік пен бір сеніммен бірігуі қызықтыратады". Осы тақырыптың қарапайым юморын зерттеуде Кундера Франц Кафканың ықпалында болғандай көрінеді. Кундера сонымен қатар музыкалық мәселелерге жиі ден қойып, мысалы, чех халық музыкасын талдады; немесе Леош Яначек пен Бартоктан үзінділер келтірді; немесе "Зейнеткерлік" сияқты шығармаларға музыкалық бөлімдер енгізді; сондай-ақ Шенберг пен атоналдылықты талқылады.
François Ricard suggested that Kundera conceived his fiction with regard to the overall body of his work, rather than limiting his ideas to the scope of just one novel at a time, his themes and meta themes traversing his entire œuvre. Each new book manifests the latest stage of his personal philosophy. Some of these meta themes include exile, identity, life beyond the border (beyond love, beyond art, beyond seriousness), history as continual return, and the pleasure of a less "important" life. Many of Kundera's characters seem to develop as expositions of one of these themes at the expense of their full humanity. Specifics in regard to the characters tend to be rather vague. Often, more than one main character is used in a novel; Kundera may have even completely discontinued a character, resuming the plot with somebody new. As he told Philip Roth in an interview in The Village Voice: "Intimate life [is] understood as one's personal secret, as something valuable, inviolable, the basis of one's originality". Kundera's early novels explore the dual tragic and comic aspects of totalitarianism. He did not view his works, however, as political commentary. "The condemnation of totalitarianism doesn't deserve a novel", he said. According to the Mexican novelist Carlos Fuentes, "What he finds interesting is the similarity between totalitarianism and the immemorial and fascinating dream of a harmonious society where private life and public life form but one unity and all are united around one will and one faith". In exploring the dark humor of this topic, Kundera seems deeply influenced by Franz Kafka. Kundera also ventured often into musical matters, analyzing Czech folk music for example; or quoting from Leoš Janáček and Bartók; or placing musical excerpts into the text, as in The Joke; or discussing Schoenberg and atonality.
Мирослав Дворьячек туралы дау
2008 жылдың 13 қазанында чехиялық Respekt апталығы мемлекеттік қаржыландырылатын тарихи мұрағат пен Тоталитарлық режимдерді зерттеу институтының 1950 жылы жас Кундераның елге оралған дезертир Мирослав Дворжачекті StB-ға, яки Чехословакияның құпия полициясына жапқан-жаппаға қатысты тергеу жүргізіп жатқанын хабарлады. Бұл айыптама полиция бөлімшесінің есебіне негізделген, онда "Милан Кундера, студент, 1.4.1929 ж.т." Дворжачек студенттік жатақханада болғандығы туралы ақпарат берген жеке тұлға ретінде тіркелген. Бірақ есепте оның жеке куәлігінің нөмірі және әдетте қосылатын қолы болмаған. Respekt апталығының хабарламасына жауап ретінде Кундера Дворжачекті StB-ға тапсырғанын жоққа шығарды. 2008 жылдың 14 қазанында Чехия қауіпсіздік күштерінің мұрағаты құжаттың жалған екенін жоққа шығарғанын, бірақ басқа нақты қорытындыларға келуден бас тартқанын мәлімдеді. Тоталитарлық режимдерді зерттеу институтының өкілі Войтех Рипка: "Бізде екі жағдайға қатысты дәлел бар [полиция есебі және оған қосымша файл], бірақ әрине, біз жүз пайыз сенімді бола алмаймыз. Өкінішке орай, барлық куәгерлерді табу мүмкін емес, сондықтан толыққанды нәтижеге қол жеткізе алмаймыз" деді. Рипка сондай-ақ полиция есебіндегі қолтаңба ұлттық қауіпсіздік корпусының тиісті бөлімінде жұмыс істеген адамның атына сәйкес келетінін және полиция хаттамасының жоқ екенін қосты. Кейіннен батыс журналистері бүкіл даудың негізсіз екенін түсінді, ал француз газеттері Кундераны қорғады.
On 13 October 2008, the Czech weekly Respekt reported that an investigation was being carried out by the state funded historical archive and research Institute for the Study of Totalitarian Regimes, into whether a young Kundera had denounced a returned defector, Miroslav Dvořáček, to the StB, or Czechoslovak secret police, in 1950. The accusation was based on a police station report which named "Milan Kundera, student, born 1.4.1929" as the informant in regard to Dvořáček's presence at a student dormitory. But the report did not include his ID card number, which was usually included, nor his signature. In his response to Respekts announcement, Kundera denied turning Dvořáček in to the StB, On 14 October 2008, the Czech Security Forces Archive announced that they had ruled out the possibility that the document could be a forgery, but refused to arrive at any other definite conclusions. Vojtech Ripka of the Institute for the Study of Totalitarian Regimes said, "There are two pieces of circumstantial evidence [the police report and its sub file], but we, of course, cannot be one hundred percent sure. Unless we find all survivors, which is unfortunately impossible, it will not be complete." Ripka added that the signature on the police report matches the name of a man who worked in the corresponding National Security Corps section and that a police protocol is missing. With time, the Western journalists realized the whole controversy was flawed, with French newspapers defending Kundera.
Марапаттар мен құрметтер
1973 жылы "Өмір басқа жерде" романы француздық Prix Médicis сыйлығына ие болды. 1985 жылы Кундера Иерусалим сыйлығын алды. 2009 жылы оған Prix mondial Cino Del Duca сыйлығы табысталды. 2010 жылы ол туған қаласы Брноның құрметті азаматы атанды. Ол қайтыс болғанда грек газеті "Ефимерида тон синтактон" (редакторлар журналы) арнайы бөлім жариялады, онда әрбір беттегі жаңалықтар Кундераның кітаптарының аттарымен сипатталды. 2011 жылы ол Овидий сыйлығын алды. 1983 жылы Клеть обсерваториясында ашылған 7390 Кундера астероиды оның құрметіне аталды. 2020 жылы ол чех әдеби сыйлығы – Франц Кафка сыйлығымен марапатталды.
In 1973, Life Is Elsewhere received the French Prix Médicis. In 1985, Kundera received the Jerusalem Prize. In 2009, he was awarded the Prix mondial Cino Del Duca. In 2010, he was made an honorary citizen of his hometown, Brno. When he died the Greek Newspaper Efimerida ton Syntakton (Journal of the editors) published a special section where all the current affairs on each page were described with a book title of Kundera's. In 2011, he received the Ovid Prize. The asteroid 7390 Kundera, discovered at the Kleť Observatory in 1983, is named in his honor. In 2020, he was awarded the Franz Kafka Prize, a Czech literary award.
Жеке өмір
1979 жылы Чехословакия азаматтығынан айырылған Кундера 1981 жылы Франция азаматы болды. Ол туған жеріндегі чех және словак достарымен байланысын сақтап, бірақ сирек оралып, ешқашан жарнамамен көзге түспеді. Ол өзін француз жазушысы деп есептеді және оның туындыларын француз әдебиеті ретінде қарастыру керектігін, кітап дүкендерінде де осылай жіктеу керектігін қатысты түрде айтты. Кундера екі рет үйленген. Оның бірінші әйелі – әнші Ольга Хаасова Смрчкова, композитор Павел Хаасқың қызы. Вера оның хатшысы, туындыларын аударған адам және Кундера мен сыртқы әлем арасындағы байланысшы болды. Ол 2023 жылдың 19 шілдесінде Парижде кремацияланды.
Stripped of Czechoslovak citizenship in 1979, Kundera became a French citizen in 1981. He maintained contact with Czech and Slovak friends in his homeland, but rarely returned and never with any fanfare. He saw himself as a French writer and insisted his work should be studied as French literature and classified as such in bookstores. Kundera was married twice. His first wife was the singer Olga Haasová Smrčková, daughter of composer Pavel Haas. Vera reportedly was his secretary, translator of his works and the gatekeeper between Kundera and the outside world. He was cremated in Paris on 19 July 2023.