Кіріспе

FrameNet – лингвист Чарльз Дж. Филлмор әзірлеген Frame семантикасы деп аталатын мағына теориясына негізделген онлайн лексикалық деректер базасының тобы. Жобаның негізгі тұжырымдамасы қарапайым: көптеген сөздердің мағынасын семантикалық құрылым арқылы түсінуге болады, яғни белгілі бір оқиғаның, қарым-қатынастың немесе нысанның және оған қатысушылардың сипаттамасы. Мысалы, тамақ пісіру әрекетіне әдетте мыналар қажет: аспаз, пісірілетін тағам, тағам пісіріліп жатқанда оны ұстайтын ыдыс және қыздыру құралы. FrameNet-те бұл әрекет «» деп аталатын фрейммен бейнеленеді, ал оның құрауы (, , және ) фрейм элементтері (FEs) деп аталады. Бұл фреймде сонымен қатар оны көрсететін бірнеше сөз тізімі бар, олар лексикалық бірліктер (LUs) ретінде белгілі, мысалы, fry, bake, boil және broil. Басқа фреймдер қарапайым. Мысалы, тек агент немесе себеп, тақырып – «бір нәрсе» және оның орналасқан жері болады. Кейбір фреймдер күрделірек, мысалы, «», оның құрамында FEs (қылмыскер, жарақат, зардап шеккен тарап, кек алушы және жаза) көп. Төмендегі «» және басқа мысалдарда FrameNet-тің міндеті – фреймдерді анықтау және фреймді тудыратын сөздің айналасында FEs-тің синтаксистік тұрғыдан қалай орналасатынын көрсету үшін сөйлемдерді түсіндіру. Мысалы: Фреймнің жалғыз негізгі FE-сі «» деп аталады; негізгі емес FEs – «», «», «» және т.б. FrameNet үлгі сөйлемдерде фрейм элементтерінің атқаратын синтаксистік рөлдері туралы толық емес деректерді қамтиды. Мысалы, «Ол шамамен 460 жылы дүниеге келді» деген сөйлемде FrameNet «Ол» сөзін фрейм элементіне сілтеме жасайтын зат есім фразасы ретінде, ал «шамамен 460 жылы» сөзін фрейм элементіне сәйкес келетін зат есім фразасы ретінде белгілейді. Фрейм элементтерін сөйлемде қалай іске асырудың егжей-тегжейлі мәліметтері маңызды, себебі бұл сөздердің жіктелу схемалары туралы және сонымен қатар етістіктің мүмкін болатын диатездік өзгерістері (мысалы, «Джон терезе сындырды» және «Терезе сынды») туралы маңызды ақпаратты ашады.

Лексикалық бірліктер

Лексикалық бірліктер (ЛБ) — леммалар, олар сөздердің сөз табына сәйкес келіп, нақты бір фреймді (мәдениеттік үлгіні) шақырады. Яғни, ЛБ сөйлемде анықталғанда, сол нақты ЛБ оның нақты фреймімен (мәдениеттік үлгісімен) байланыстырылады. Әрбір фреймге көптеген ЛБ қатысты болуы мүмкін, сонымен қатар бір ЛБ бірнеше фреймге қатысты болуы да мүмкін; мұндай жағдай әсіресе бірнеше мағынасы бар ЛБ-да кездеседі.