Кіріспе
Лексикалық мағынаның бірлігі және компьютерлік ғылымдағы қолданылуы. Лексема (/audio=En us lexeme. ogg/'/l//ɛ//k//s//iː//m/) – лексикалық мағынаның бірлігі, түбір сөздердің жалғаулар арқылы байланысқан топтарының негізін құрайды. Бұл – мағынаның негізгі абстрактілі бірлігі, тіл білімінде морфологиялық талдаудың бірлігі, ол бір түбір сөздің өзгешеленген формаларының жиынтығына сәйкес келеді. Мысалы, ағылшын тілінде run, runs, ran және running сөздері бір лексеманың формалары болып табылады, оны RUN деп белгілеуге болады. RUN.1 = RUN – мұндағы мақсат кіші әріптермен көрсету. Бағдарламалық жасақтаманың мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, бұл сөз толық әріптермен (RUN) немесе кіші әріптердің толық әріптерімен көрсетілуі мүмкін. Екеуі де нақты кіші әріптердің орнына қолданылуы мүмкін. Лексеманың канондық түрі ретінде лемма (немесе цитаталық форма) әдеттегідей таңдалады. Лемма – сөздікте жазбаның бас сөзі ретінде қолданылатын форма. Егер лексеманың басқа формалары сирек кездесетін немесе ерекше жатса, олар жазбаның соңында тізімделеді.
its use in the context of computer science
A lexeme (/audio=En us lexeme. ogg/'/l//ɛ//k//s//iː//m/) is a unit of lexical meaning that underlies a set of words that are related through inflection. It is a basic abstract unit of meaning, a unit of morphological analysis in linguistics that roughly corresponds to a set of forms taken by a single root word. For example, in English, run, runs, ran and running are forms of the same lexeme, which can be represented as RUN.1 = RUN is here intended to display in small caps. Software limitations may result in its display either in full sized capitals (RUN) or in full sized capitals of a smaller font. Either is regarded as an acceptable substitute for genuine small caps. One form, the lemma (or citation form), is chosen by convention as the canonical form of a lexeme. The lemma is the form used in dictionaries as an entry's headword. Other forms of a lexeme are often listed later in the entry if they are uncommon or irregularly inflected.
Сипаттама
Лексема ұғымы морфологияның орталық ұғымы болып табылады және осы саланың басқа ұғымдарын анықтауға негіз болады. Мысалы, иілу мен тудыру арасындағы айырмашылық лексемалар арқылы түсіндірілуі мүмкін: Иілу ережелері лексеманы оның формаларымен байланыстырады. Тудыру ережелері лексеманы басқа лексемамен байланыстырады. Лексема белгілі бір синтаксистік категорияға жатады, нақты мағынаға (семантикалық мәнге) ие және иілу тілдерінде сәйкес иілу парадигмасын қамтиды. Яғни, көптеген тілдерде лексеманың көптеген түрлі формалары болады. Мысалы, RUN лексемасы қазіргі шақта үшінші жақ жекеше түрінде runs, қазіргі шақта үшінші жақ емес жекеше түрінде run (сонымен қатар өткен уақыт қатысы және шешілмеген форма ретінде қолданылады), өткен шақта ran және қазіргі уақыт қатысы running формаларына ие. (Бұған runner, runners, runnable сияқты сөздер кірмейді.) Лексема формаларын қолдану грамматика ережелерімен реттеледі. Мысалы, RUN сияқты ағылшын етістіктерінде, субъект-етістік келісімі және күрделі уақыт ережелері бар, олар нақты сөйлемде қолданылатын етістіктің формасын анықтайды. Көптеген формальды тіл теорияларында лексемалар толықтырғыштардың саны мен түрлерін есепке алу үшін кіші категорияларға ие. Олар сөйлемдер мен басқа синтаксистік құрылымдардың ішінде қолданылады.
Inflectional rules relate a lexeme to its forms. Derivational rules relate a lexeme to another lexeme. A lexeme belongs to a particular syntactic category, has a certain meaning (semantic value), and in inflecting languages, has a corresponding inflectional paradigm. That is, a lexeme in many languages will have many different forms. For example, the lexeme RUN has a present third person singular form runs, a present non third person singular form run (which also functions as the past participle and non finite form), a past form ran, and a present participle running. (It does not include runner, runners, runnable etc.) The use of the forms of a lexeme is governed by rules of grammar. In the case of English verbs such as RUN, they include subject–verb agreement and compound tense rules, which determine the form of a verb that can be used in a given sentence. In many formal theories of language, lexemes have subcategorization frames to account for the number and types of complements. They occur within sentences and other syntactic structures.