Кіріспе

4 ғасырдағы грек астрономы және математигі Каллипп (/k//ə/'/l//ɪ//p//.//ə//s/; Κάλλιππος; шамамен 370 ж.б.з.б. – шамамен 300 ж.б.з.б.) грек астрономы және математигі болған.

Өмірбаян

Каллипп Кизикте дүниеге келді және Платон академиясында Евдокс Книдтің шәкірті болды. Ол Аристотельмен де Лицейде жұмыс істеді, демек Аристотельдің б.з.д. 322 жылы қайтыс болғанға дейін Афинадағы қызметінде қатысты. Ол планеталардың қозғалысын бақылап, олардың қозғалысын түсіндіру үшін Евдокс ұсынған байланысқан шарлар жүйесін пайдалануға тырысты. Бірақ, 27 шар планеталардың қозғалысын толық түсіндіруге жеткіліксіз екенін анықтады, сондықтан ол тағы жеті шар қосып, барлығы 34 шар жасады. Аристотельдің "Метафизика" (XII.8) еңбегіндегі сипаттамаға сәйкес, ол Күн үшін екі шар, Ай үшін екі шар, ал Меркурий, Венера және Марс үшін бір-бір шардан қосты. Каллипп жыл мезгілдерінің ұзақтығын мұқият өлшеді, нәтижесінде (көктемгі күн мен түн теңелуінен бастап) олар 94 күн, 92 күн, 89 күн және 90 күнге тең екенін анықтады. Маусымдардың осы айырмашылығы Күннің жылдамдығының өзгеруін көрсетеді, бұл "күн аномалиясы" деп аталады. Ол сондай-ақ афиналық Метонның жыл ұзақтығын өлшеу және дәл ай-күн күнтізбесін құру жұмысын жалғастырды. Метон циклы 19 тропикалық жылдан және 6940 күннен тұратын 235 синодикалық айдан тұрады. Каллипп циклы Метон циклы ішінде орбита бойынша күндерді және айналымдарды синхрондастырады, 4 Метон циклынан кейін (76 жыл) байқалатын бірлік айырмашылықты ескереді. Айналымдар мен күндерді ажырату прецессия циклы туралы білімді білдіреді. Каллипп өзінің бақылау циклын б.з.д. 330 жылы жазғы күн тоғысында (пролептиктік Юлиан күнтізбесі бойынша 28 маусымда) бастады. Циклдің бастапқы орны, жұлдыздық орны және күн тұтылуын уақытында белгілейтін сидерикалық сағатты кейінгі астрономдар келесі күн тұтылуларына қатысты өз байқауларын калибрлеу үшін пайдаланды. 76 жылдық Каллипп циклы б.з.д. 2 ғасырға жататын ежелгі астрономиялық механикалық сағат және Жерорта теңізінде (Грекия жағалауынан табылған) байқау құралы – Антикитера механизмінде қолданылған сияқты. Механизмде Каллипп циклына арналған циферблат бар, ал 76 жыл осы ескі құрылғының нұсқаулығының грек мәтінінде еске алынған. Ай бетіндегі Калипп кратері оның құрметіне аталған.