Кіріспе

1994 жылы Жаңа Зеландияда бірнеше адам өлтірілді 1994 жылдың 20 маусымында Робин мен Маргарет Бэйн және олардың төрт баласының үшеуі - Арава, Ланьет және Стивен Жаңа Зеландияның Дунедин қаласында атып өлтірілді. Тек Дэвид Каллен Бейн, оның үлкен ұлы және жалғыз аман қалған, және Робин Бейн, әкесі ғана күдіктілер болды. 22 жасар Дэвид Бэйн бес рет кісі өлтірген деп айыпталды. 1995 жылдың мамырында ол бес айыптаудың әрқайсысында кінәлі деп танылып, он алты жылға шартсыз босатылу мерзімімен өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Дэвидтің ісіне бизнесмен және бұрынғы регбиші Джо Карам қатысты. 2007 жылы Карам бастаған оның заңгерлік тобы Робин Бэйннің өз қыздарының бірімен қандас қарым-қатынаста болғанын дәлелдеп, Privy Council-ке сәтті шағымданды. Бұл іс ашылып кету алдында, Саул Дәуіттен басқа бүкіл отбасын өлтіріп, өз-өзіне қол жұмсайды. Тазалық кеңесі "әділет қателігі" орын алғанын мәлімдеді. Бэйн 2007 жылдың мамыр айында кепілдікпен босатылды. 2009 жылдың маусым айында қайта қаралған сот оның барлық айыптарынан ақталғанын білдірді. Бұл іс "Жаңа Зеландияның қылмыстық тарихындағы ең көп талқыланған және жік салған іс" деп сипатталған. Бұл туралы болжаулар Дәуіт ақталғаннан кейін де ұзақ уақыт бойы жалғасты, оның ішінде ол түрмеде өткізген жылдары үшін өтемақы алу керек пе, жоқ па деген сұрақтар болды. Канаданың Жоғарғы сотының зейнеткер судьясы Иан Бинни 2011 жылдың қарашасында жағдайды қарап, өкiметке өтемақы төлеу керек пе, жоқ па деген сұраққа кеңес беру үшін тағайындалды. Бинни Дундин полициясының "қателік қателіктері" және "әлеуметтік емес жағдайлар" өтемақы төлеуді ақтады деген қорытындыға келді. Бұл баяндаманы Әділет министрі Джудит Коллинз полиция, Бас прокурор және Жоғарғы Сот судьясы Роберт Фишердің кеңесі бойынша қабылдамады. Джудит Коллинз отставкаға кеткеннен кейін 2015 жылдың наурыз айында үкімет Дэвидтің өтемақы талап етуін екінші рет қарау үшін Австралияның Жоғары сотының зейнеткер судьясы Ян Каллинанды тағайындады. Каллинан Дәуіттің кінәсіз емес екеніне көз жеткізді. Дэвидтің заңгерлері сотқа барып, бұл қорытындыға қарсы шығатынын мәлімдеді. Үкімет Дәуітке өтемақы туралы созылып жатқан дауды тоқтату үшін 925 000 АҚШ долларын өтемақы ретінде ұсынды, бірақ Дәуіт оны қарсылықпен қабылдады. 1974 жылы олар Папуа-Жаңа Гвинеяға көшіп барды. Отбасы Жаңа Зеландияға 1988 жылы оралды. Қайтып оралғаннан кейін үш жылдан кейін Робин Тайэри Бич мектебінің директоры болды. 1994 жылдың маусым айында отбасы Дунединнің Андерсонс-Бэйдегі 65 Every Street мекен-жайында тұрды. Олар ұрысып, дау-дамай жасайтын, ал өлтіруден аз уақыт бұрын Маргарет танысына Робинді өлтіремін деп айтқан. Ол оған үйде ұйықтауға рұқсат бермеді, сондықтан ол мектептің жанында, өзінің көлігінің артында ұйықтайтын. Апта аяғында үйіне келгенде, бақшадағы керуенде ұйықтайтын. Ланьет Дунединде тұрып, сонымен бірге әкесімен бірге Тайэри мектебінде өмір сүрді. Ол 19 маусымның жексенбі күні кешке, қылмыстардан бір күн бұрын, отбасылық кездесуге қатысу үшін отбасылық тұрғын үйге оралды. Дэвид Бэйннің қайта тергелу кезінде куәгерлердің айтуынша, кездесу 18 жастағы Ланьеттің өз әкесі оны өлтіргенге дейін инцест жасағандығын ашуға тырысқаны үшін шақырылған. Дэвид Бэйн Отаго университетінде музыка және классикалық пәндерді оқып, таңертеңгі газеттерді жеткізумен айналысты. Арава мұғалімдер колледжіне (бұрынғы Отаго мұғалімдер колледжі, кейін Отаго университеті, білім беру мектебі) және Стивен орта мектепте оқыды. Полиция келген кезде Бейндер отбасының бес мүшесін өлі, барлығы оқ жарақаттарынан зардап шеккен: Робин (58), оның әйелі Маргарет (50), олардың қыздары Арава (19) және Ланьет (18) және олардың ұлы Стивен (14). Бұл процесте қанды аяқ іздері бар кілем жойылып, судья Иэн Бинни оны Дәуітті айыптау үшін пайдаланылған "қатерлі" дәлел ретінде сипаттады. Бұл іздер кілемді люминолмен өлтіру күні тексергенде табылды. Сотта полиция қызметкерлері қанды аяқ іздері бар кілемді алып тастап, сақтап қалуы керектігін мойындады.

Бірінші сынақ

Дэвид Бэйннің алғашқы соты үш аптаға созылды және 1995 жылдың мамырында Дунедин жоғары сотында өтті. Корольдік іс бойынша айыптау Дэвидтің таңғы газет таратуға шығар алдында, шамамен сағат 5.45-те анасын, екі әпкесі мен бауырын атып өлтіргенін көрсетті. Оның бауырымен күрескендігі айтылды. Бір сағаттан кейін үйге оралып, компьютерге "Кешіріңіз, сіз ғана тірі қалуға лайық едіңіз" деген хабарламаны теріп, әкесі трейлерден келгенде, оны басына атып өлтіру үшін лаунжда күтті. Одан кейін шұғыл көмек шақырды. Қорғау тарапы Робиннің әйелі мен балаларын атып өлтіргенін, содан кейін компьютерді қосып, ұлына хабарлама жазып, өзін-өзі өлтіргенін мәлімдеді. Дэвид газет таратып келгеннен кейін отбасы мүшелерінің денесін тапты және шұғыл көмек шақырды. Коттл осыған қатысты жазбаша мәлімдеме берді, бірақ судья Уильямсон оны сенімді куә деп таба алмады және ол қатыспаған кезде оның куәлігін қабылдамау туралы шешім қабылдады. Осылайша, Ланьеттің әкесіне қарсы туыстық қатынаста болғандығы туралы айыптауды кісі өлтіруге дейін жариялау ниеті сот алдында қарастырылмады. Нәтижесінде, айыптау да, қорғау да сотта мотив туралы ешқандай дәлел ұсынбады. Корольдік прокурор сот аяқталуында қазылар алқасына: "Бұл түсініксіз. Біз оны түсіне алмаймыз. Сіздің міндетіңіз – кім жасағанын анықтау, неге болғанымен уайымдамау. Біз себебін білмейміз, мүмкін білмейміз деуіміз керек" деді. Судья Нил Уильямсон қазылар алқасына: "Корольдік іс бойынша осы оқиғалар соншалықты ерекше және беймәлім болғандықтан, адам санасы оларға қандай да бір логикалық немесе ақылға қонымды түсіндірме беруге қабілетсіз" деді. Соттың соңында Дэвид бес кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылды және он алты жылға бас бостандығынан айырылды, мерзімінен бұрын босату мүмкіндігі жоқ.

Джо Карамның қолдауы

Бұрынғы регби ойыншысы Джо Карам 1996 жылы газетте Дэвидтің ісі бойынша ақша жинау үшін джем сатқан бірнеше университет студенттері туралы мақала оқығанда осы іске қызығушылық танытты. Ол оларға ақша берді, содан кейін алғашқы сотта ұсынылған дәлелдерді зерттеді. Ол істе "бірдеңе дұрыс емес" деп сезінді және Дэвидтің айыпталуын жою үшін ұзақ науқан бастады. Ол түрмеде Дэвидті 200-ден астам рет көріп, оның "толығымен кінәсіз" екенін айтты. Кейіннен кейбір БАҚ-та Карамды "азаттық жолындағы күрескер" деп сипаттады және оның қолдауы 2009 жылы Дэвидтің кінәсіздігі анықталған қайта сотталуына ықпал етті. Карамның Дэвидке көрсеткен қолдауы оған жеке өмірінде үлкен шығын әкелді. Бұрын ол 20-дан астам инвестициялық мүліктің иесі болған миллионер еді. Қазір олардың ешқайсысы оның меншігінде жоқ. Ол 2003 жылғы шағымға дейін Дэвидтің ісімен толық уақыт айналысты, ал достары оның уақыты, кірісінің жоғалуы және заңгерлер мен сарапшыларға кеткен шығындарының есебінен 4 миллион долларға дейін шығынға ұшырағанын болжайды. Журналист Аманда Спратт былай деп жазды: "Он жыл өткен соң, достары мен байлығы жоғалып кетті. Оны сүйген әйелі тастап кетті, үйін сатты және енді кешкі асқа бармайды, себебі олар әдетте дау-жанжалмен аяқталып, үйден кетуге соқтырады".

Апелляциялық шағымдар

Жаңа Зеландияның апелляциялық сотына бірінші өтініш 1995 жылы, басты назар сот төрешісі Коттлдің куәлігін қабылдаудан бас тартуда қателік жасады ма деген мәселеге қатысты жасалды. Сот «Мемлекеттік айыптау ісі өте күшті көрінеді және қорғаныс тарапының теориясы мүлдем сенімсіз» деген себеппен шағымды қараудан бас тартты.

Тазалық кеңесі

2007 жылдың наурыз айында Дэвидтің заңгерлер тобы, Карамды қоса, Лондонға барып, Оның сотталғанын жою қажеттігін түсіндіретін тоғыз аргументті Ұлы Кеңес алдында жатқызды. Қалған жеті мәселе нақты айғақтарға қатысты сұрақтарды қамтыды.

Қайта қарау

Қайта тергеу Крайстчерч жоғары сотында өтті, ал алқабилер 2009 жылдың 6 наурызында ант берді, ал Дэвид бес кісі өлтіру айыбы бойынша кінәсіз деп танылды. Қорғау Робин Бэйннің психикалық жағдайы туралы дәлелденген дәлелдерді ұсынды және ол кісі өлтіруді жасады, содан кейін өз-өзіне қол жұмсады, өйткені ол қызы Ланьетпен инцесттік қарым-қатынаста болды, ол жария етілуге жақын болды. Сот үш айға созылды, ал алқабилер Дәуітті бес айыптаудың бәрінде де кінәсіз деп табу үшін бір күннің ішінде шешім қабылдады. Сот қайта қаралғаннан кейін Жаңа Зеландияның бас коронері жергілікті коронермен және басқалармен кеңесу арқылы өлім туралы тергеу жүргізу керек пе, жоқ па деген шешім қабылдады, өйткені үкімде өлім куәліктерінің дұрыс болмауы мүмкін екендігі айтылды. Алайда тергеу жүргізілген жоқ; Заң қоғамының өкілі сот тергеушісінің қорытындылары қайта қаралған үкіммен келіспеген жағдайда да, бұл Дэвидке қарсы ешқандай заңды іс-қимылға әкелмейтінін атап өтті. Ақталғаннан кейін Дэвид өзінің жақтастары төлеген үш айлық еуропалық демалыс алды. Он айдан кейін ол жұмыс табу үшін күресіп, ақшасы жоқ еді. Ол кезде ол "Ақтөбе" газетінің редакторы еді.

Өтемақы

2010 жылдың наурыз айында Дэвид заңсыз қамауға алынғаны үшін өтемақы алуға өтініш берді. Оның ісі Кабинеттің өтемақы төлеу қағидаларына сәйкес келмеді, яғни үкімет оған міндетті түрде төлеуге тиіс емес, бірақ егер ол өзінің кінәсіз екенін "ықтималдықтардың басымдығы" арқылы дәлелдесе және "ерекше жағдайлардың құрбаны" деп танылса, төлеуге мүмкіндігі бар еді.

Иан Биннидің баяндамасы

Істің жоғары мәртебелі болуына байланысты Әділет министрі Саймон Пауэр Дэвидтің өтемақы туралы өтінішін қарау үшін шетелдік судьяны – Канада Жоғарғы Сотының зейнеткер судьясы Ян Бинниді таңдады. Бір жылдық тергеуден кейін, Бинни 2012 жылдың қыркүйегінде Дунедин полициясының "бұрмалауға тікелей себеп болған" бірнеше ауыр қателіктер жасағанын, және "ықтималдықтардың салмағы бойынша" Дэвид 1994 жылғы кісі өлтірулерде кінәсіз екенін және оған бұрмалау және түрмеге қамау үшін өтемақы төленуі керек екенін мәлімдеді. Фишер Биннидің маңызды принциптік қателіктер жасағанын айтты, сондықтан Коллинз Дэвидтің өтемақы талабы бойынша тағы бір есеп дайындау қажет деп шешті. [55] Коллинз ханым Бинни есебінің мазмұнын ашық сынады; жауап ретінде Бинни Коллинзді "есеппен саясат ойнауда" айыптады және ол одан есепті құпия ұстауын талап еткенін мәлімдеді. Бинни Дэвидтің жағында да, қарсы да барлық дәлелдерді мұқият қарастырғанын айтты. Оның сөзіне қарағанда, үкімет өтемақы төлеуден жалтартуға мүмкіндік беретін есеп табу үшін "белсенді түрде іздеуде" болған. 2013 жылдың қаңтар айында Дэвид Коллинздің әрекеттерін қайта қарауды сұрап, Жоғарғы сотқа шағым түсірді, Коллинз табиғи әділдікті және Жаңа Зеландияның құқықтары туралы заңын бұзғанын, сондай-ақ "жаман ниетпен әрекет еткенін, өкілеттігін теріс пайдаланғанын және жақындықсыз, ақылға сыймас және алдын ала шешілген тәсілмен әрекет еткенін" мәлімдеді. 2014 жылдың тамызында Коллинз басқа да даулы мәселелерге қатысқандығына байланысты министрліктен кетті, ал Эми Адамс жаңа Әділет министрі болып тағайындалды. 2015 жылдың қаңтар айында Коллинзге қарсы сот сараптамасы тоқтатылды.

Ян Каллинанның баяндамасы

Үкімет зейнеткер австралиялық судья Иан Каллинаннан екінші баяндама тапсырды. Жаңа Әділет министрі Эми Адамс Каллинанның кең қылмыстық тәжірибесі болғандықтан және тергеуге жаңа көзқарас әкелетіні үшін таңдалғанын айтты. Оған Иэн Биннидің баяндамасын оқымау және тергеу жүргізу барысында Дэвидпен сөйлеспеу нұсқауы берілді. 2016 жылдың 2 тамызында Адамс Каллинан Дэвидтің "ықтималдықтар бойынша" кінәсіз еместігін анықтағанын хабарлады. Жауапта Дэвид Каллинанның өзі туралы теріс пікір білдіргеніне "ашуланғанын", бірақ онымен сұхбаттасудан бас тартқанын және жауап беру мүмкіндігін бермегенін айтты. Каллинанның соңғы баяндамасы негізінде мемлекет Дэвидтің өтемақы туралы өтінішін қабылдамады. Дегенмен, мәселені шешу және барлық тараптарға бейбітшілік әкелу үшін 925 000 доллар төлеу ұсынылды, оны Дэвид негізгі қарсылықпен қабылдады. Джо Карам Дэвидтің ақшаны қабылдаудан басқа жолы болмағанын сезінгенін айтты, себебі "Кабинет әділдікке жол бермейтін".

Қоғам

2012, 2013 және 2015 жылдары өткізілген қоғамдық пікір сауалнамаларына қатысушылардың көпшілігі Дэвид түрмеде өткізген кезі үшін өтемақы алуға лайық деп есептеді.

Медиа

Бинни баяндамасы жарияланғаннан кейін, The Listener журналының 2013 жылғы 3 қаңтардағы редакциондық мақаласында оның "тамаша жазылғаны және осы мәселе бойынша пікір білдіруге ниеттенген әркім үшін міндетті оқу материалы" екені айтылды. The Listener журналында "Коллинз оны ашқанға дейін-ақ шешімін қабылдаған деген қорытындыдан қашып құтылу қиын" делінген. "Әділет министрі Джудит Коллинз жаңазеландиялықтардың әділдікке деген терең құрметін ұмытқандай" екені айтылды. 2016 жылдың ақпан айында Каллинан баяндамасы жарияланбастан бұрын журналист Дункан Гарнер Жаңа Зеландия үкіметі Дэвидке әділ өтемақы төлемей отырғанын мәлімдеді; ол үкіметті "өз көзқарастарына сай баяндама табу үшін миллиондаған доллар жұмсағаны үшін" сынады. 2016 жылдың 2 тамызында журналист Мартин ван Бейнен Каллинан баяндамасы Дэвид Бэйннің 1994 жылғы 20 маусымдағы оқиғалар туралы айтқандарына қатысты "негізді және болдырмас күмәндер тудырғанын" айтты. Бейненнің пікірінше: "Егер ол өзінің кінәлі еместігін дәлелдей алмаса, онда ол кінәлі болуы мүмкін". Ол Биннидің 2012 жылғы тамызда кері қорытындыға келгенін атап өтті.

Академиктер

Кентберри университетінің құқық факультетінің деканы Крис Галлавин: «[Үкіметтің] тағы бір судьяны сақтап қалу шешімі, олардың тілектеріне сәйкес қорытынды алу үшін балық аулауға ұқсайды. Менің пікірімше, министр Коллинздің әрекеттері және судья Бинниге жасалған жағымсыз қарым-қатынас жүйенің адалдығына алғашқыда нұқсан келтірді».

21 қыркүйек 2012 жылы редакторға жазған хатында Окленд университетінің құқық профессоры Кеннет Палмер: «Дэвид Бэйн ісі бойынша судья Биннидің есебі – үлгілі құжат. Ол "А" бағасына лайық. Дәлелдерді жинау және талдау, қатысты құқықтық мәселелерді қарастыру және қорытындылар салмақты және убедительный. Ол әдістемесі мен ой-пікірлерінде ешқандай қателік жібермейді. Қарама-қарсылығы, Роберт Фишердің есебі кемшіліктері бар. Онда судья Бинни кінәсіздікті бағалауда және биліктің бұзушылығында негізгі қателіктер жасады делінген. Талдау осы айыптамалардың ешқайсысын растамайды».

Крайстчерч адвокаты Найджел Хэмптон: «Бұл қағидалардан гөрі тәжірибелік қадамға басымдық беру, және заңгердің көзқарасынан алғанда, бұл сәл алаңдатарлық».

Саясаткерлер

ACT партиясының жетекшісі Дэвид Сеймур мырза Бейнге өтемақы төленуі керек деп санайтынын және одан кешірім сұралуы керек екенін айтты. Сол кездегі Лейборист партиясының әділеттік жөніндегі өкілі Жасинда Ардерн: «Бұл процестің өзінің мүлдем дұрыс болмағаны сөзсіз» деді. «Жасылдар» партиясының тең төрағасы Метрия Тюрей осы мәселенің қарастырылуын «ұятты» деп сынады. ACT партиясының бұрынғы жетекшісі Родни Хайд: «Дауласқан тараптар жеңіске немесе жеңіліске ұмтылыссыз, шаршап, тоқтап қалды. Қазір біздің алдымызда ешкімге де ұнамайтын нәтиже, бір-біріне қайшы келетін екі есеп, қорғауға болмайтын процедура және жоғарыдан қарағанда әділеттілік пен қағидалар емес, прагматизм басы екендігінің жасырын мойындауы бар».

Салық төлеушіге кететін шығындар

Девид Бэйн ісі бойынша салық төлеушілердің жалпы шығыны шамамен 7 миллион долларды құрады. 2009 жылғы қайта сот процесі 4 миллион доллардан асып, Жаңа Зеландия тарихындағы ең қымбат сот процесі болды. Зейнеткерлікке шыққан канадалық судья Иэн Бинни, австралиялық судья Иэн Каллинан және Роберт Фишердің Дэвидтің өтемақы алуы мүмкіндігі туралы үш есебі салық төлеушіге барлығы 877 000 долларға түсті.

Кітаптар, подкасттар, теледидар

Джо Карам. Дәуіт пен Ғолият: Бейн отбасылық кісі өлтірулері (Окленд: Рид, 1997)
Джеймс МакНейш. Ақыл-естің бетпердесі: Бейн отбасының кісі өлтіруі (Окленд: Дэвид Линг, 1997)
Джо Карам. Bain and Beyond (Окленд: Рид, 2000)
Джо Карам. Күнәсіз!: Дэвид Бейнді айыптаудағы жеті маңызды кемшілік, 2001 [брошюра].
Джо Карам. Түсірме сот: Дэвид Бейн ісі бойынша қудалау, 2012
Джудит Вулф және Тревор Ривз. Зұлымдық тұтқынында: Бейн отбасының кісі өлтіруі (Дунэдин: Square One Press, 2003)
Майкл Шарп. Бейн кісі өлтірулері: кім жасады?
Мартин ван Бейнен. Қара қолдар. 10 бөлімді подкаст. (Stuff, 2020). "Қара қолдар" драмалық телесериалы, TVNZ, 31 қазан 2020.
Бейн отбасының кісі өлтіруі. Channel 4, Ұлыбритания, 2022 жылдың тамызы.
Брайан Брюс. "Тергеушінің арнайы бағдарламасы". 3-ші маусым. 1-ші бөлім. Робин Бейн. TVNZ, Жаңа Зеландия, 2010 жылдың шілдесі.
Брайан Брюс. Әділет мәселесі. 93 минуттық деректік-драмалық фильм. Жаңа Зеландияның TV1 телеарнасы, 2005.