Кіріспе
Австриялық медиа суретшісі
Вали Экспорт (көбінесе "ВАЛИЭКСПОРТ" деп стильделеді; 17 мамыр 1940 ж. туған) – австриялық авангард суретшісі. Ол провакациялық қоғамдық өнер көрсетілімдерімен және кеңейтілген кино саласындағы жұмыстарымен ең жақсы танымал. Оның көркем шығармашылығына бейне инсталляциялар, компьютерлік анимациялар, фотосурет, мүсін және қазіргі заманғы өнерді қамтитын жарияланымдар да кіреді.
Ерте өмір
Валье Экспорт Австрияның Линц қаласында Вальтрауд Лехнер болып дүниеге келді және үш баласы бар жалғыз анасымен Линцте өсті. Экспорт Венадағы Ұлттық тоқыма өнеркәсібі мектебінде сурет салу, сызу және дизайнды оқыды.
1960 және 1970 жылдар
1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында австриялық феминизм 1970 жылдары әйелдерге қатысты көзқарастары нацистік идеологияға негізделген австриялықтардың бір буыны әлі де бар екенін қабылдауға мәжбүр болды. Олар сондай-ақ нацистік режимдегі ата-аналарының (әсіресе аналарының) бейжайлығына деген кінә тартуға дайын болу керек еді. 1967 жылы ол Валтрауд Холлингер есімін ВАЛИ ЭКСПОРТ деп өзгертті. BOMB журналы үшін Гари Индианамен сұхбаттасқанда Экспорт есімін өзгерткенін былай түсіндірді: "Мен енді әкемнің [Ленер] есімін де, бұрынғы күйеуім Холлингердің есімін де алғым келмейді. Менің ойым – «сырттан» (heraus) экспорттау, сондай-ақ сол порттан экспорттау. Мен темекі қаптамасының дизайнын және стилін пайдалана алатынмын, бірақ ол мені шабыттандырмады". Оның еркек әріптестері сияқты, ол денесін ауырсыну мен қауіпке ұшыратып, соғыстан кейінгі австриялық мәдениетінің өрбудегі қанағатқа тою мен сәйкестікке қарсы тұруға бағытталған іс-қимылдар жасады. Бірақ Экспорттың медиадағы бейнелеуге тән билік қатынастарының әйелдердің денесі мен санасына қалай әсер ететінін зерттеуі Экспорттың жобасын анық феминистік деп бөліп көрсетеді. "Бұл қойылымдарда және 60-70 жылдардағы фотожұмыстарымда" деді Экспорт 1995 жылы Скотт Макдональдпен сұхбаттасқанда, "Мен әйел денесін, көбінесе өзімдікі, жеке, жыныстық, мәдени белгілер мен символдарды жеткізуші ретінде қолдандым, олар көркемдік ортада жұмыс істей алады". Экспорттың ерте партизандық қойылымдары феминистік өнер тарихында культты мәртебеге ие болды. 1968 жылы "Aktionshose:Genitalpanik" (Іс-қимыл шалбары: Жыныстық үрей) қойылымында Экспорт Мюнхендегі көркем кинотеатрға кіріп, жамбасы кесілген шалбар киіп, көрермендер арасында ашық жыныстық мүшелерін бет деңгейінде көрсетіп жүрді. Осыған қатысты фотосуреттерді 1969 жылы Венада фотограф Питер Хассман түсірген. 1969 жылғы кинотеатрдағы қойылым мен фотосуреттердің екеуі де әйелдердің кинодағы пассивті рөлі туралы ой қозғауға және жыныстық қатынастың жеке сипатын қойылымдарының қоғамдық орындарымен қарама-қарсы қоюға бағытталған. Апокрифтік әңгімелерде "Aktionshose:Genitalpanik" қойылымы порнотеатрда өткені және Экспорттың автоматтарымен қаруланып, 1969 жылғы плакаттарда көрсетілгендей, көрермендерге оқ атқаны айтылады, бірақ ол мұның ешқашан болмағанын мәлімдейді. Ocula Magazine журналына берген сұхбатында суретші былай деді: "Вулвадан қорқу мифологияда бар, онда ол адамды жұтып қоятын сияқты бейнеленген. Бұл қорқыныш өзгерді ме екенін білмеймін". Экспорттың танымал қойылымы "Tapp und Tast Kino" (Соққы және сезу киносы) 1968 жылдан 1971 жылға дейін Вена мен Мюнхенді қоса алғанда, он еуропалық қалада орындалды. Бұл қойылымды көрсету үшін Экспорт "кинотеатрдың кішкентай макетімен" қала көшелерінде жүрді, ол алдымен пенополистиролдан, кейін алюминийден жасалған және оның жалаңаш кеудесіне байланған. Оның басқа да туындылары, соның ішінде "Invisible Adversaries", "Syntagma" және "Korpersplitter", суретшінің денесін тарихи ғимараттармен тек физикалық емес, сонымен қатар символдық тұрғыда байланыстырады. Экспорттың суретіне феминистік және саяси көзқарасын гендерлік кеңістіктердің тарихи дамуымен және стереотиптік рөлдермен байланысы көрсетеді. 1970 жылы түсірген "Body Sign Action" фотосуретінде Экспорт өзінің өнер туындылары арқылы саяси мазмұнды бейнелейді. Бұл шығармада Экспорттың жалаңаш аяғының жоғарғы жағында байлам белбеуінің татуировкасы бар. Байлам жоғары жағынан бекітілмей, тек төменгі жағында аяққа ілінетін шұңқырдың бір бөлігіне бекітіледі. Байлам денені объективтендірудің орнына, дене байламды объективтендіреді, әйел денесіне қатысты әлеуметтік рөлдерді аударып тастайды. Экспорттың "Отбасымен бетпе-бет келу" (1971) атты видеосы теледидарға араласудың және бейнеөнерді таратудың алғашқы мысалдарының бірі болды. 1971 жылы 2 ақпанда Австрияның "Kontakte" телеарнасында көрсетілген видеода австриялық буржуазиялық отбасы кешкі ас ішіп, теледидар көріп отырады. Орта таптағы отбасылар осы бағдарламаны теледидардан көргенде, теледидар олардың өмірін айнаға айналдырып, тақырып, көрермен және теледидар арасындағы қарым-қатынасты күрделендіреді. Экспорт 1972 жылы "Әйелдер өнері: манифест" атты еңбегін жариялады. Онда ол әйелдердің "өздерін табу үшін сөйлеуін" талап етті, бұл өзіміз туралы өзіндік бейнеге қол жеткізу үшін мен сұраймын, сондықтан әйелдердің әлеуметтік рөлін басқаша қарастыру. Экспорттың осы манифестісінде "Өнерді өзімізді анықтаудың құралы ретінде түсінуге болады, ол өнерге жаңа құндылықтар қосады. Бұл құндылықтар, мәдени белгі процесі арқылы беріліп, әйелдердің қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған шындықты өзгертеді". Бұл мәлімдеме оның өзінің жұмысын әйелдерді күшейтуге бағытталған прогреске тікелей байланыстырады. Экспорттың 1973 жылғы "Remote, Remote" атты қысқа фильмі әйел денесінің қоғамдық стандарттарға сәйкес келуінің ауыртпалық салдарына толы мысал. Онда ол он екі минут бойы тырнақтарын пышақпен қазып, әйел денесіне қоғамдық сұлулық стандарттарының келтіретін зиянын көрсетеді. 1972 жылғы манифестінде баяндалған қағидаларға сүйене отырып, Экспорт 1975 жылы Венадағы Galerie nächst St. Stephan галереясында феминистік өнер көрмесін ұйымдастырды. "MAGNA. Feminism: Art and Creativity" (Феминизм: Өнер және шығармашылық) атты бұл көрме "феминистік суретшіні куратор және заманауи өнер тарихшысы ретінде таныстырды". 1977 жылы оның алғашқы толық метражды фильмі "Unsichtbare Gegner" (Көрінбейтін жауыздар) жарық көрді. Осы фильмнің сценарийін ол бұрынғы серігі Питер Вайбельмен бірлесіп жазды. Фильмде жас фотограф Аннаның басынан өткен оқиғалар баяндалады, ол айналасындағы адамдардың Гиксостардың, жауынгер шетелдік күштің ықпалына түсіп жатыр деп сенімді. Фильмде оның бұл жаңылысының себебі – әйел ретінде оның нағыз тілектеріне қайшы келетін, өзіне қатысты мінез-құлық үлгілері екені көрсетіледі. Бірақ "Invisible Adversaries" оған көп сын әкелді. Сұхбатта ол кейбір адамдардың оның құсты және тышқанды кесіп жатқанын ойлағанын айтты, бірақ шындығында ол мұны істемеген. Одан әрі ол Schtabel деген адам, журналда бағана жазатын адам, оның туындысы туралы жалған ақпарат таратқанын, ол оған бірнеше рет хабарласқанына қарамастан, айтты. Содан кейін ол оған қарсы сот процесін қозғағаннан кейін ол Вали Экспорттан келген хаттарды жариялауға мәжбүр болғанын түсіндірді.
<blockquote>"I did not want to have the name of my father [Lehner] any longer, nor that of my former husband Hollinger. My idea was to export from my 'outside' (heraus) and also export, from that port. The cigarette package was from a design and style that I could use, but it was not the inspiration." Like her male contemporaries, she subjected her body to pain and danger in actions designed to confront the growing complacency and conformism of postwar Austrian culture. But her examination of the ways in which the power relations inherent in media representations inscribe women's bodies and consciousness distinguishes Export's project as unequivocally feminist. “In these performances and in my photo work of the 60s and 70s,” Export said in a 1995 interview with Scott MacDonald, “I used a female body, generally my own, as a bearer of signs and symbols individual, sexual, cultural that could function within an artistic environment.”
Export's early guerrilla performances have attained an iconic status in feminist art history. In her 1968 performance Aktionshose:Genitalpanik (Action Pants: Genital Panic), Export entered an art cinema in Munich, wearing crotchless pants, and walked around the audience with her exposed genitalia at face level. The associated photographs were taken in 1969 in Vienna, by photographer Peter Hassmann. The performance at the art cinema and the photographs in 1969 were both aimed toward provoking thought about the passive role of women in cinema and confrontation of the private nature of sexuality with the public venues of her performances. Apocryphal stories state that the Aktionshose:Genitalpanik performance occurred in a porn theater and included Export brandishing a machine gun and shooting at the audience, as depicted in the 1969 posters, however she claims this never occurred. In an interview in Ocula Magazine, the artist stated that: "The fear of the vulva is present in mythology, where it is depicted devouring man. I don't know if this fear has changed." Export's well known performance piece Tapp und Tast Kino (Tap and Touch Cinema) was performed in ten European cities, including Vienna and Munich, from 1968 to 1971. For this bodily public performance, Export wandered the streets of cities with a "small mock up of a [movie] theater," first made of Styrofoam and remade later in aluminum, strapped to her bare chest. Some of her other works including Invisible Adversaries, Syntagma, and "Korpersplitter", show the artist's body in connection to historical buildings not only physically, but also symbolically. The body’s attachment to the historical progression of gendered spaces and stereotyped roles represent Export's feminist and political approach to art. In her 1970 photograph, “Body Sign Action,” Export portrays a politically charged agenda through her performance artwork. The piece features a tattoo of a garter belt on Export's naked upper leg. The garter is not attached at the top and only attached to a sliver of a stocking at the bottom therefore suspended on the leg. Instead of the garter objectifying the body, the body objectifies the garter, flipping constructed societal roles in relation to the female body. Export's groundbreaking video piece, Facing a Family (1971) was one of the first instances of television intervention and broadcasting video art. The video, originally broadcast on the Austrian television program Kontakte on 2 February 1971, shows a bourgeois Austrian family watching TV while eating dinner. When other middle class families watched this program on TV, the television would be holding a mirror up to their experience and complicating the relationship between subject, spectator, and television. Export published “Women’s Art: A Manifesto” in 1972. In it, she advocated for women to “speak so that they can find themselves, this is what I ask for in order to achieve a self defined image of ourselves and thus a different view of the social function of women.” Here Export points out the unjust way that women had been living their lives within the boundaries created by men. In this same manifesto, Export also wrote “the arts can be understood as a medium of our self definition adding new values to the arts. these values, transmitted via the cultural sign process, will alter reality towards an accommodation of female needs.” This statement directly related her own work to the progress of empowering women. Export's 1973 short film, Remote, Remote exemplifies the painful ramifications of the female body conforming to societal standards. In this piece she digs at her cuticles with a knife for twelve minutes, representing the damage societal beauty standards inflict on the female body. Based on the precepts laid out in her 1972 manifesto, Export curated an exhibition of feminist art at the Galerie nächst St. Stephan in Vienna in 1975. Titled MAGNA. Feminism: Art and Creativity, this exhibition “introduced the feminist artist as curator and as contemporary art historian.”
1977 saw the release of her first feature film, Unsichtbare Gegner. For this film's script, she collaborated with her former partner, Peter Weibel. The film follows Anna, a young woman photographer, as she becomes increasingly convinced that the people around her are being taken over by the Hyksos, a hostile alien force. Her delusion, the film reveals, is caused by internalized behavioral expectations for herself as a woman that run counter to her true desires. However, Invisible Adversaries brought a lot of criticism towards her. In an interview she explains that some people actually thought she was cutting up a bird and a mouse where in reality she was not. She further explains that a man called Schtabel who writes on a column on a magazine released false information about her piece, even though she contacted him on various occasions. She then explains that after bringing a lawsuit against him he was forced to release the letters that were sent to him by Valie Export.
1980 жылдардан қазіргі уақытқа дейін
1983 жылы шыққан эксперименталды "Синтагма" фильмінде Экспорт әйел денесін түрлі кинематографиялық монтаждау әдістерін қолдану арқылы жаңаша бейнелеуге тырысты, мысалы, дене бейнесін бір-біріне жабыстыру арқылы көбейту. Фильм Экспорттың әйел денесі тарих бойы өнер мен әдебиет арқылы ер адамдардың манипуляциясына ұшыраған деген сенімін көрсетеді. 1995/1996 жылдардан бастап Экспорт Кельн Медиа Өнер академиясында мультимедиалық өнер бойынша профессор қызметін атқарады. 2016 жылы Линц қаласы оның мұрағатын сатып алып, оның туындыларын зерттейтін орталық ашты. 2016 жылы Бард колледжінде Экспорттың 1977 жылғы "Көрінбейтін қарсыластар" фильміне арналған көрме ұйымдастырылды. Көрмеде Экспорттың жұмыстарымен қатар, оның өнерінің арқасында жаңа мүмкіндіктер алған суретшілердің туындылары да көрсетілді: Лорна Симпсон, К8 Харди, Хито Стайерл, Триша Доннелли, Эмили Джакир және тағы басқалар. 2019 жылы Экспорт "Еуропаның ең ірі жеке өнер сыйлығы" саналатын Росвита Хафтманн сыйлығын жеңіп алды.
In 2019, Export won the Roswitha Haftmann Prize of £120,000, which is “Europe’s largest single award art prize.”
Ресейдің Украинаға қарсы соғысы
2023 жылдың ақпан айында Вали Экспорт 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін Украинаға әскери көмек көрсетуді тоқтатуды талап ететін, көпке таралған петицияға бірінші болып қол қойғандардың қатарында болды.
Танымал мәдениетте
Оның аты Le Tigre тобының "Hot Topic" әнінің мәтінінде айтылады.