Дино Радя: Хорватиялық баскетболшының өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Хорватиялық баскетболшы Дино Раджа (Dino Radja,; 24 сәуір 1967 жылы туған) – Хорватияның бұрынғы кәсіби баскетболшысы. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында "Югопластика" командасының құрамында ойнады, ол команданың екі рет FIBA Еуропа чемпиондар кубогын жеңіп алуына көмектесті (1989 және 1990 жылдары). Ол үш жарым маусым "Бостон Селтикс" командасында өнер көрсетті, ол НБА-дағы еуропалық ойыншылардың алғашқыларының бірі болды. Раджа 1991 жылы FIBA-ның 50 ең үздік ойыншысының бірі, ал 2008 жылы EuroLeague-дің 50 ең көрнекті ойыншысы ретінде танылды. 2018 жылы Баскетбол Даңқы залына енгізілді. 2022 жылы Грекия баскетбол лигасының Даңқы залына қабылданды.

Бөліну

Раджа баскетбол өмірін туған қаласында, КК Далвин клубының жасөспірімдер құрамында бастады. Ол KK Split клубына ауысты, сол кезде клуб ұзақ жылдар бойы демеушілік құқығын сақтаған Jugoplastika деген атпен танымал болды. KK Split-те Раджа Тони Кукочпен бірге ойнады, екеуі де жас болғанда. Осы екеуі команданы FIBA Еуропа чемпиондар кубогында үстемдікке жеткізді, 1989 және 1990 жылдары бірнеше рет чемпион атанды.

1989-90: НБА-ға көшті, Югославияға сот арқылы қайтып оралды және тағы бір Югославия және Еуропа титулы

1989 жылғы 27 маусымда, Югославиямен Еуробаскет-1989 чемпионатында жеңіске жеткеннен және турнирдің үздік құрамына іліккеннен кейін екі күн өткен соң, 22 жастағы орталық ойыншы Бостон Селтикс клубы тарапынан екінші раундта 40-шы нөмірмен таңдалды. Раджа сол кезде Болоньяда (Италия) әйелімен демалыста болған деген ақпарат тарады, ал Селтикс оны Нью-Йорк қаласындағы Фелт Форумда таңдады. Ол бірден, егер қаржылық ұсыныс жақсы болса, Бостонға дереу баруға дайын екенін мәлімдеді, осылайша сол жазда НБА-ға қадам басып жатқан Владе Дивац, Дражен Петрович және Жарко Паспальж сияқты югославтарға қосылуға ниеттенді. Алайда, клубтың бас менеджері Йосип Билич, вице-президент Игорь Катунарич және атқару кеңесінің вице-президенті Желжко Йерков басшылығындағы «Югопластика» Раджа 1992 жылға дейін қол қойған келісімшарты болғандықтан, оны босатуға қатысты қатаң позицияда болды. Раджаның мәртебесін анықтау үшін бірнеше апталық келіссөздерден кейін, ол АҚШ-қа барып, 1989 жылғы 1 тамызда «Селтикс» клубымен бір жылдық келісімшартқа қол қойды, бұл келісімшарт шамамен 500 000 АҚШ долларына бағаланды. Сонымен қатар, ол «Брандейс» университетінің жаттығу кешенінде командамен бірге жаттығуларын бастады. Алайда, «Бостон» және оның бас менеджері Ян Волк Раджаның «Югопластикамен» жасасқан келісімшарты кәсіпқой емес және осылайша күшін жойған деп мәлімдегендіктен, бұл жағдайды келісімшартты бұзудың айқын мысалы деп қарастырды. «Сплит» клубы бұл позициядан мойын бұрмады. «Югопластика» Нью-Йорк қаласындағы «Parcher, Arisohn & Hayes» заң фирмасының қызметін пайдаланып, Раджаның «Селтикс» үшін ойнауына тыйым салу туралы сотқа шағымданып, оның олармен жарамды және заңды түрде міндетті келісімшарты бар екенін және «қанағаттанбаған репутация мен шығынға ұшыраған табыс» негізінде 6 миллион АҚШ доллары өтемақы талап етті. Ойыншы Бостонда болғандықтан, оны Югославияға қайтару үшін келісімге келу қажет болды. 1989 жылғы қараша айының ортасында «Югопластика» мен «Селтикс» орталық ойыншының 1989-90 маусымын Сплитте аяқтауы және 1990 жылғы 1 маусымнан бастап оның қызметтеріне құқықтар «Селтикске» берілуі туралы шарттарға келісті. Келісім «Селтикс» клубының «Югопластикаға» белгісіз сомада ақша төлеуімен байланысты болды, ал «Югопластика» Раджаның келісімшарты аяқталуына екі жыл қалғанда оны босатуға келісті. Осылайша Раджа 1989-90 маусымында Сплитке оралды. Сол маусымда «Югопластика» Югослав лигасының жеңімпазы атанды, бұл оның үшінші рет ұлттық лигада жеңіске жеткені болды, сондай-ақ екінші рет FIBA Еуропа чемпиондары кубогын жеңіп алды. Команданың жетістісіне қарамастан, бұрын келісілгендей, Раджа 1990 жылғы маусымнан кейін Сплитте қалмады, осылайша тарихи FIBA Еуропа чемпиондары кубогын үш рет қатарынан жеңу мүмкіндігінен бас тартты (бұл жетістікті клуб келесі жылы Кукоч басшылығымен қол жеткізді), бірақ ол Бостонға да бармады.

On 27 June 1989, two days after winning the EuroBasket 1989 championship with Yugoslavia and making the All Tournament Team, the 22 year old center got drafted by the Boston Celtics in the second round as the 40th pick. Rađa was reportedly on a vacation in Bologna, Italy with his girlfriend while the Celtics were drafting him in New York City's Felt Forum. Right away, he publicly expressed willingness to immediately go to Boston "if the financial offer is good", and thus join fellow Yugoslavs Vlade Divac, Dražen Petrović, and Žarko Paspalj, who were also on their way to the NBA that summer. However, led by the club's general manager Josip Bilić, vice president Igor Katunarić, and executive board vice president Željko Jerkov, Jugoplastika was adamant Rađa would not be released since they had him under contract until 1992. After weeks of wrangling over his status, Rađa tried to force Jugoplastika's hand by travelling to the U. S. and, on 1 August 1989, unilaterally signing a one year contract with the Celtics, reportedly worth in the neighborhood of US$500,000. He furthermore began practicing with the team at their Brandeis University training facilities. However, seeing the situation as a clear case of contract poaching by Boston and its general manager Jan Volk (who claimed Rađa's contract with Jugoplastika was amateur and thus non binding), the Split club would not budge. Jugoplastika hired legal representation from the New York City based Parcher, Arisohn & Hayes law firm, seeking an injunction to prevent Rađa from playing for the Celtics on the grounds that he has a valid and legally binding contract with them and further looking for US$6 million in damages on the grounds of "damaged reputation and lost income". Since the player was physically already in Boston, bringing him back to Yugoslavia required some kind of an agreement. By mid November 1989, Jugoplastika and the Celtics agreed to terms under which the center went back to complete the 1989–90 season in Split before having the rights to his services transferred to the Celtics effective 1 June 1990. The deal centered around the Celtics paying an undisclosed sum of money to Jugoplastika, which in turn agreed to let Rađa go two years short of his contract's completion. Rađa was thus back in Split for the 1989–90 season. That same season, Jugoplastika again won the Yugoslav League, its third consecutive national domestic league title, as well as its second straight FIBA European Champions Cup. Despite the team's success, as previously agreed, Rađa would not stay in Split past June 1990 thus relinquishing the chance to go for the historic FIBA European Champions Cup three peat (which the club, led by Kukoč, achieved the following year), but he would not go to Boston either.

Еуропаға оралу: Панатинаикос

Филадельфиядағы сәтсіз медициналық тексеруден өткенінен және Рик Питиноның оны «Селтикс» құрамында қалдырудан бас тартқанынан кейін, Раджа 1997 жылдың шілдесінде Еуропаға оралды. «Панатинаикос» клубына қосылды, бұл клубтің қаржысы Giannakopoulos ағай-інілері (Павлос және Thanasis) арқылы қамтамасыз етілді, олар фармацевтикалық өнеркәсіпте ақша тапқан. «Панатинаикос» клуб иелері үшін бұрынғы сәтсіз 1996–97 маусымын ешқандай жүлдесіз аяқтау (алдыңғы 1995–96 маусымында FIBA Еуропа лигасы мен Грекия кубогын жеңіп алған) қабылдауға келмейтін нәрсе саналды, бұл командаға үлкен өзгерістер әкелді. Команданың бас жаттықтырушысы Божидар Малькович (Раджаның Сплиттен бергі кеңесшісі) бұрынғы сәтсіз маусымда босатылған еді, ал оның уақытша орнын басып отырған Михалис Кокалис 1997 жылдың жазында жаңа бас жаттықтырушы Слободан Суботичке орын берді. Раджа мен жаттықтырушы Суботичпен бірге 36 жастағы НБА ардагері Байрон Скотт «Лос-Анджелес Лейкерс» командасынан келді. Раджа Афинада екі жыл өткізіп, екі рет Грекия лигасының чемпионы атанды, бірақ 1999 жылы туған Хорватияға оралып, «Задар» клубында ойнады. Ол «Панатинаикос» клубынан клуб президентінің ұлы Димитриос Джаннакопулоспен ойыннан кейін киім ауыстыратын бөлмеде болған кездесуіне байланысты кетті. Президент ұлы Димитриос команданың бас жаттықтырушысы Суботичке қарғыс айтқан деген сөз бар, бірақ сол кезде Раджа онымен дауласып жатқан адамның клуб президентінің ұлы екенін білмеді. Ол Грекия лигасының финалында «Олимпиакосқа» қарсы жеңіске жеткеннен кейін маусым соңында клубтан кетті. 2000 жылы Грекияға оралып, «Панатинаикос» клубының ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған «Олимпиакос» клубына қосылды, бірақ Грекия лигасының чемпионатында жеңіске жете алмады. «Олимпиакос» сапында 2000 жылдың 16 қазанында «Реал Мадридке» қарсы өткен матчта Еуролиганың жаңа форматы бойынша алғашқы ұпайларын енгізді. Ол тағы да Хорватияға оралып, 2001–02 маусымында «Цибона» клубына қосылды. Раджа өзінің алғашқы командасы «Сплит КО» клубымен 2003 жылы Хорватия лигасының чемпионы атанды.

In the wake of his failed physical in Philadelphia and Rick Pitino's unwillingness to keep him on the Celtics' roster, Rađa returned to Europe in July 1997, joining Panathinaikos, a rich and ambitious club bankrolled by the Giannakopoulos brothers (Pavlos and Thanasis) who made their money in the pharmaceutical industry. For Panathinaikos' owners, finishing the previous disastrous 1996–97 season without any trophies (having previously, in the 1995–96 season, won both the FIBA European League and the Greek Cup) was deemed unacceptable, bringing about big changes to the team. The team's head coach Božidar Maljković (Rađa's mentor from his Split days) had already been released during the previous failed season, while his interim replacement, Michalis Kokalis, was let go in the summer of 1997 to make way for new head coach Slobodan Subotić. Also coming in alongside Rađa and coach Subotić, was 36 year old NBA veteran Byron Scott from the LA Lakers. Rađa spent two years in Athens, winning two Greek League championships, but in 1999, he returned to his native Croatia, to play for Zadar. He left Panathinaikos partly because of an encounter with the club president's son, Dimitrios Giannakopoulos, in the locker room after a game. The president's son, Dimitrios, allegedly cursed at the team's head coach Subotić, but at that time, Rađa did not know that the person he was arguing with was the son of the club's president. He left the club at the end of the season, after winning the Greek League finals against Olympiacos. In 2000, he returned to Greece, joining Panathinaikos' long time rivals, Olympiacos, in an unsuccessful attempt to regain the Greek League championship. With Olympiacos, on 16 October 2000, he scored his first points in the EuroLeague competition, under its new format in which it was run by Euroleague Basketball, in a match against Real Madrid. He returned, once again, to Croatia, joining Cibona for the 2001–02 season. Rađa finished his career in 2003, by winning the Croatian League championship with his first team, Split CO.

Югославия

Раджа 1988 жылғы Сеулде өткен жазғы Олимпиада ойындарында күміс жүлде жеңіп алған Югославияның ересектер құрама командасының құрамында болды. Ол сондай-ақ 1987 жылы Италияның Бормио қаласында өткен ФИБА-ның 19 жасқа дейінгі әлем чемпионатында, 1989 жылы Загребте өткен Еуробаскетте және 1991 жылы Римде өткен Еуробаскетте алтын жүлде жеңіп алған Югославия құрамасының мүшесі болды.

Қазақстан

Хорватия тәуелсіздік алғаннан кейін Раджа Хорватияның ұлттық баскетбол құрамасының маңызды ойыншысына айналды, әсіресе 1992 жылғы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындарында, онда Хорватия күміс медаль жеңіп алды. Раджа сондай-ақ Германияда өткен 1993 жылғы Еуробаскетте, Торонтода өткен 1994 жылғы FIBA әлем чемпионатында және Афинада өткен 1995 жылғы Еуробаскетте қола медаль жеңіп алған Хорватия құрамасының құрамында болды. 1764 ұпай жинаған ол 2018 жылға дейін Хорватия құрамасының барлық уақыттағы ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды, бірақ Боян Богданович оны басып өтті.

Жеке өмір

1985 жылы он сегіз жастағы «Югопластика» клубының жас баскетболшысы Раджа, клубтың әйелдер командасындағы баскетболшы, Солин қаласынан он тоғыз жастағы Желяна Листешпен кездесуін бастады. 1990 жылдың соңында Раджаның «Виртус» клубы үшін Римге көшуі алдында, олар Каштель Сучурацтағы «Ватрогасни дом» үйінде неке қиды. Раджа 2001 жылдың тамызында Корчула аймағының жағалауында тұрып жатқан яхтада әнші Петар Грашоны куәгер ретінде алып, Дьонличке үйленді. 2003 жылы олардың Роко деген ұлы дүниеге келді, ал 2008 жылы Нико туды.