Кіріспе

Швед басшысы Олоф, Бремендік Адамның мәлімдемесіне сәйкес, шамамен 900 жылы Данияны басып алып, Олаф әулетін негіздеген швед басшысы. Оның тарихи тұлға екендігіне куәлік етуші деректер тек қосымша ғана, себебі ол Дания тарихының жазбаша көздерінен өте аз мәлімет сақталған дәуіріне жатады.

Швециядан келген

Олофтың билік еткен уақыты туралы біздегі жалғыз дерек – Бремендік Адамның (шамамен 1075 ж.) шіркеулік хроникасы. Адамның мәліметтері Дания патшасы Свен Эстридсонмен (1047–1076 жж.) болған сұхбаттан алынған, ол өз ата-бабаларын тізімдеген. 9 ғасырдың соңында Дания викингтерінің әскерлері Франк патшалықтарында және Англияда бірнеше ірі жеңіліске ұшырады. Бұл адам күшінің қысылтуына әкелді. Франк хроникалары осы кезеңде және 930 жылдарға дейін Даниядағы саяси жағдай туралы ештеңе айтпайды, бұл 777–873 жылдар аралығындағы салыстырмалы тұрақты ақпаратпен қайшы келеді. Бұл, мүмкін, сол онжылдықтарда күшті патшалық билік болмағанын көрсетеді. 891 жылы Левен шайқасында викинг билеушілері Зигфред пен Гудфред қаза болғаннан кейін, Бремендік Адамның сөзінше, Данияға Хелге есімді адам билік етті. Содан кейін патшалыққа шведтер елінен келген Олоф атты басып алушы шабуыл жасады. Ол елді жаулап алып, өзін патша етіп жариялады. Оның билік етуі туралы қосымша мәліметтер жоқ, тек ол үш буын билік еткен Олоф әулетін құрғаны белгілі. Кейіннен әулет Сигтриг Гнупасонмен аяқталды, ол анасы өлгеннен кейін орнатқан екі Сигтриг рун тасында (DR2 және DR4) еске алынған. Сигтриггті Желлинг әулетін құрған I Хардекнут тақтан түсірді.

"Швед билігі" туралы дау

Бір жылнамада Гнупа 934 жылы билік құрғаны айтылғандықтан, Олофтың билеу мерзімі шамасы 10 ғасырдың басына келеді. Ол замандас дереккөздерде тіркелмегенімен, оның ұлы мен немересі Гнупа мен Сигтригг руналық тастарда есімдері аталады, бұл оның тарихи тұлға екенін көрсетеді. Адамның баяндамасындағы бұл үзінді көбінесе Данияда немесе Данияның бір бөлігінде швед билігі болғанын білдіреді деп түсіндіріледі. Бұл пікірді қолдау үшін бірнеше аргументтер келтірілді, соның ішінде Лолландтағы Саедингеде шведтерді еске түсіретін руналық тас бар. Археологтар Хедебиде швед халқының іздерін табуға тырысты. Династиямен байланысты руналық тастардың орналасқан жері патшалардың Оңтүстік Ютландиядағы Хедебиден билік еткеніне, ол викинг дәуіріндегі Скандинавияның маңызды сауда орталықтарының бірі болғанына алып келді деген қорытындыға келді. Дегенмен, бұл тұжырымдарға қатысты пікірлер қаулы даулы. Адам Олоф әулетінің патшаларын бүкіл Данияны билегендей көрсетеді, тек Оңтүстік Ютландияны ғана емес. Кейде қолданылатын «Олоф еріншек» деген лақабы Олофтың легендарлық Але (Оло) еріншекпен болжамды байланысына негізделген, Саксо Грамматик (шамамен 1200 ж.) айтуынша, ол Швецияның Грингінен Сканнеге және кейін Данияның қалған бөлігіне билік етуге жіберілген.