Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нукуоро – Микронезия Федеративтік Штаттарындағы атолл. Бұл Микронезия Федеративтік Штаттарының Понпей штатындағы муниципалитет. Капинамарангиден кейін елдің екінші оңтүстік атолы болып табылады. Екеуі де Полинезиялық аймақтар. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, Нукуороның халқы 372 адамды құрады, алайда бірнеше жүз Нукуоролық Понпейде тұрады. Балық аулау, мал өсіру және ауыл шаруашылығы (таро мен копра) – негізгі шаруашылық түрлері. Жақында қара инжурлі острицтерді өсіру жобасы арал тұрғындарына қосымша кіріс әкелді. Нукуоро – шалқар аймақ. Аэропорт жоқ, ал жолаушылар кемесі бірнеше айда бір рет тоқтап тұрады. Аралға туристер кемейді, көбінесе өтіп бара жатқан желкенді қайықтар ғана тоқтайды. 4 бөлмелі мектеп бар, бірақ 14 жастан асқан балалар орта білім алу үшін Понпейге баруға тиіс.
Nukuoro is an atoll in the Federated States of Micronesia. It is a municipality of the state of Pohnpei, Federated States of Micronesia. It is the secondmost southern atoll of the country, after Kapingamarangi. They both are Polynesian outliers. as of 2007, Nukuoro had a population of 372, though several hundred Nukuorans live on Pohnpei. Fishing, animal husbandry, and agriculture (taro and copra) are the main occupations. A recent project to farm black pearl oysters has been successful at generating additional income for the island's people. Nukuoro is remote. It has no airstrip, and a passenger boat calls irregularly only once every few months. The island has no tourism except for the occasional visit by passing sailing yachts. There is a 4 room schoolhouse but children over the age of 14 must travel to Pohnpei to attend high school.
География
Жалпы ауданы, оның ішінде лагуна, – , құрлық ауданы – , лагунаның солтүстік, шығыс және оңтүстік жағында орналасқан 40-тан астам кішкентай аралдарға бөлінген. Ең үлкен арал – Нукуоро аралы, ол халықтың шоғырланған жері және муниципалитеттің орталығы. Лагунаның диаметрі – . Нукуоро аралдары (моду деп аталады) төмен су кезінде жаяу өтілуге мүмкіндік береді, ал жоғары су кезінде тар су жолдарымен бөлінеді. Бұл модулар оңтүстік-батыс нүктесінен (ngage – "алды") солтүстік-батыс нүктесіне (ngaiho – "арты") қарсы сағат тілімен бағытталған тізбек құрайды. Атолл бойымен қозғалу бағыты салыстырмалы және қозғалыс бағытындағы нүктеге байланысты анықталады (мысалы, ngaiho-дан алыстағанда "ngage" бағытында, ал керісінше). Бұл атоллдың кез келген жағында қозғалуға қатысты да дұрыс. Атоллға атын берген ең үлкен арал – Нукуоро, сонымен қатар атоллдағы бағытқа да әсер етеді: Нукуороға қарай сапар шегетінде "хале" ("үйге") бара жатыр делінеді, "нагаге/нагайхоға" емес. Лагунаның өзі де салыстырмалы бағытты анықтау үшін анықтамалық нүкте ретінде қызмет етеді. Лагунаға, атоллдың орталығына қарай қозғалыс i dai ("суда") деп аталады, ал ашық мұхитқа қарай қозғалыс i dua ("арқада") деп аталады. Тіл білімі және халық ауыз әдебиетінің мәліметтері осы көзқараспен сәйкес келеді: нукуоро тілі самоан тілімен тығыз байланысты, ал ауызша дәстүрде Самоадағы Мануа аралдарының патшасының ұлы Ваве бастаған самоандықтар тобының Нукуоро атолына қоныстанғаны айтылады. Дегенмен, археологиялық зерттеулер Нукуоро атолы кем дегенде 9-шы ғасырдан бері үздірілмей қоныстанғандығын көрсетеді, мәдени алмасудың нақты дәлелі жоқ және анық полинезиялық артефакттар да табылған жоқ. Еуропалықтармен байланысқа дейінгі Нукуоро атолының тарихы туралы мәліметтер ауызша дәстүрден алынған, ал кейде батыстық саяхатшылар осы туралы жазбалар жасап, жариялаған. Самоадағы алғашқы қоныстанғаннан кейін, атолл тарихы басқа Микронезия аралдарынан келген саяхатшылармен байланысты, олардың ішінде Яп, Чуук, Мортлок аралдары, Маршалл аралдары, Гилберт аралдары, Фиджи және Палау аралдары бар.
The total area, including the lagoon, is , with a land area of , which is divided among more than 40 islets that lie on the northern, eastern, and southern sides of the lagoon. By far the largest islet is Nukuoro islet, which is the center of population and the capital of the municipality. The lagoon is in diameter. Traversable by foot during low tide, the islets of Nukuoro (called modu) are separated by narrow waterways during high tide. These modu form a chain that is perceived by residents as starting from the southwestern terminus (ngage "the front") to the northwestern terminus (ngaiho "the back"), in a counterclockwise direction. Direction when traveling along the atoll is relative and is determined by the terminus one is moving towards (i. e., one is 'going ngage' when moving away from ngaiho, and vice versa). This is true no matter which side of the atoll one is proceeding on. The largest islet, Nukuoro, which gives its name to the atoll, also affects direction on the atoll: when traveling towards Nukuoro, one is said to be 'going hale' ("home"), rather than 'going ngage/ngaiho.' The lagoon itself also serves as a reference point to determine relative direction. Movement towards the lagoon, the center of the atoll, is called i dai ("on the water"), while movement outwards in the direction of the open ocean is called i dua ("on the back"). Linguistic and folkloric evidence is consistent with this view: the Nukuoro language is closely related to Samoan, and the oral tradition describes the settlement of Nukuoro Atoll by a group of Samoans led by Vave, the son of a king from the Manu'a islands in Samoa. However, archaeological evidence suggests that Nukuoro Atoll has been continuously occupied since at least the ninth century A. D., with no clear evidence of cultural replacement and no unambiguously Polynesian artifacts. What is known of the history of Nukuoro Atoll prior to European contact comes from the oral tradition, and narratives have occasionally been recorded and published by Western visitors. After the initial Samoan settlement of the island, the history of the atoll is punctuated by visitors from other Micronesian islands, including Yap, Chuuk, the Mortlock Islands, the Marshall Islands, the Gilbert Islands, Fiji, and Palau.
Тино-айту мүсіндері
Нукуоро аймағы өзінің оюлы қасиетті мүсіндерімен танымал, олар "тино аиту" мүсіндері деп аталады. Бұл мүсіндер құдайларды және бес Нукуоро отбасылық тобымен байланысты қасиетті ата-бабаларды бейнелейді. Дәстүрлі түрде бұл мүсіндер малаэде (ғибадатханада), сондай-ақ үйде, тұрғындарын бақытсыздықтан және жаман ниетті рухтардан қорғау үшін қойылған. Олар маңызды мерекелерде құрбандық ретінде тағамдармен сыйланып, ритуалдық киімдермен жамылып немесе гүлдермен әшекейленген. 30 см-ден 215 см-ге дейін өлшемдегі мүсіндер нан жемісі ағашынан жергілікті балталармен жасалған, олар Tridacna қабығынан жасалған немесе батыс металл жарақтарымен жабдықталған. Беттері пемза тасымен тегістелген. Олар жұмыртқа тәрізді бас пішінімен, нашар көрінетін немесе бет-бейнесі жоқ ерекшеліктерімен, көлбеу иықтарымен, геометриялық кеудесі, жамбасы және аяқтарымен ерекшеленеді. Мүсіндердің кеудесі әдетте қарапайым сызықпен белгіленеді, бірақ кейбір әйел мүсіндерінде кішкентай көкіректер де бар. Кейбір мүсіндерге татуировкалар салынған. Бүгінде 37 Нукуоро мүсіні әлемнің музейлері мен жеке коллекцияларында сақталады, олардың көп бөлігі Германия мен Гавайи музейлерінде орналасқан. Бұл мүсіндердің кем дегенде тоғызын 1873 және 1877 жылдары атоллға Гамбургтегі Годефрой мұражайы үшін коллекционер ретінде келген поляк натуралисі және этнографы Иоганн Станислав Кубарий жинаған. Тағы үш мүсінді 1904 жылы, содан кейін 1910 мен 1913 жылдар аралығында жиі келген неміс кеме капитаны Карл Джешке жинаған.
Nukuoro is famous for its carved deity sculptures, which are known as tino aitu sculptures. The statues represent gods and deified ancestors who are associated with the five Nukuoro family groups: and Traditionally, the figurines were placed in the malae (temple), as well as in the home, to protect their inhabitants from bad fortune and ill wishing spirits. They were often given food as sacrificial offerings on major festive occasions, and were ritually clothed or adorned with flowers. The sculptures, which range in size from 30 to 215cm, are carved from breadfruit wood using local adzes equipped with either Tridacna shell blades or western metal blades. The surfaces were smoothed with pumice. They are known for their ovoid heads, faint or blank facial features, sloping shoulders, and geometric chests, buttocks, and legs. The chests of the figurines are typically indicated with a simple line, though some female figurines have rudimentary breasts. Some figurines are carved with tattoos. Today, 37 Nukuoro sculptures are housed in museums and private collections around the globe, with many of the statues located in German and Hawai'ian museums. At least nine of these sculptures were collected by Johann Stanislaus Kubary, a Polish naturalist and ethnographer who visited the atoll in 1873 and 1877 as a collector for the Museum Godeffroy in Hamburg. An additional three sculptures were collected by Carl Jeschke, a German ship captain who visited first in 1904 and then more regularly between 1910 and 1913.