Кіріспе

Американдық индолог Эдвин Фрэнсис Брайант (1957 жылы туған) – американдық индолог. Қазіргі уақытта ол Рутгерс университетінде Үндістан діндерінің профессоры қызметін атқарады. Ол жеті кітап жариялап, Веда тарихы, йога және Кришна дәстүрі туралы көптеген мақалалардың авторы. Ғылыми зерттеулері барысында ол бірнеше жыл Үндістанда тұрып, санскрит тілін үйренді және бірнеше үнділік сардарларынан тәлім алды.

Академиялық мансап

Эдвин Брайант 1997 жылы Колумбия университетінен "Түпкілікті арийлер туралы пікірталас" тақырыбында диссертация қорғап, үнді тілдері мен мәдениеті саласы бойынша философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Ол Гарвард университетінде үш жыл бойы индуизмді оқытты, қазір Рутгерс университетінде Үндістан діндері профессоры болып жұмыс істейді және индуизм философиясы мен діні бойынша курстар өткізеді. Академиялық курстармен қатар, Брайант бүкіл ел бойынша йога студияларында және оқытушыларды даярлау курстарында семинарлар мен тренингтер жүргізеді. Оның лекциялары мен семинарлары: "Бхагавад-гита", "Йога сутралары", "Үнді философиясы және Бхакти", сондай-ақ Кришна дәстүрі тақырыптарын қамтиды. "Үнді философиясы" семинарында йоганың негізгі философиялық мәтіндері зерттеледі және индуизм философиясының классикалық мектептерінің негіздері мен қағидалары, оның ішінде олардың Үндістанның ең ерте мистикалық-философиялық дәстүрі – Упанишадтардағы бастаулары, сонан соң "Йога сутралары", "Веданта сутралары", "Бхагавад-гита" және басқа пост-ведалық мәтіндердегі дамуы талданды.

Шығармалары

Брайант жеті кітап жариялаған және Веда тарихы, йога және Кришна бхакти дәстүрі туралы көптеген мақалалардың авторы. Ол Кришна дәстүрінің сарапшысы және Санскрит тіліндегі "Бхагавата Пуранадан" Кришнаның хикаясын аударған. Эдвин Ф. Брайант, Ведалық мәдениеттің тегі: Индо-арийлердің көші-қоны туралы пікірталас. Оксфорд; Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2001. – xi, 387 б. , (көпірмелі) Эдвин Ф. Брайант, Кришна: Құдайдың көркем аңызы; Шримад Бхагавата Пурана, X кітап; XI кітаптың 1, 6 және 29-31 тарауларымен, Эдвин Ф. Брайанттың кіріспесі және түсіндірмелерімен аударылған. Лондон: Penguin Books, 2003. – xxxi, 515 б. Эдвин Ф. Брайант және Мария Л. Экстранд, Харе Кришна қозғалысы: Діни мұрагерліктердің постхаризматикалық тағдыры. Нью-Йорк; Чичестер: Колумбия университетінің баспасы, 2004. – xix, 448 б. Эдвин Ф. Брайант және Лори Л. Паттон, Индо-арий дауы: Үнді тарихындағы дәлелдер мен шешімдер. Лондон: Routledge, 2005. – 522 б. – (қатты мұқабалы), (көпірмелі) Эдвин Ф. Брайант, Кришна: деректер жинағы. Оксфорд; Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2007. – xiv, 575 б. – (қатты мұқабалы), (көпірмелі) Эдвин Ф. Брайант, Патанджалидің Йога Сутралары: Жаңа басылым, аударма және дәстүрлі түсіндірушілердің түсініктерімен түсіндірме; суреттерімен. Нью-Йорк: North Point Press, 2009. – xvii, 598 б. Эдвин Ф. Брайант, Бхакти йога: Бхагавата Пуранадан алынған әңгімелер мен үйретімдер. Нью-Йорк, North Point Press, 2017. – 688 б. –

Үнді-арийлер арасындағы дау: Үндістан тарихындағы дәлелдер мен тұжырымдар

Эдвин Брайант пен Лори Паттон редакциялаған бұл кітапта «Тұрғын арийлер» позициясын қолдайтындар мен индо-арий көші-қоны теориясының ғалымдары жазған бірқатар мақалалар бар, сондай-ақ кейбір балама түсіндірулер де келтірілген. Эдвин Брайанттың сөзіне қарағанда, индо-арийлердің шығу тегіне қатысты көптеген дәлелдер нақты емес, ол индо-арий көші-қоны теориясына көз жеткізбейді, бірақ «Үндістаннан тыс» позициясына да сенбейді, себебі оны қолдау жеткіліксіз. Ол үнді-арий тілдер отбасының ашылуы Батыс өркениетінің шығу тегін зерттеуде маңызды рөл атқарғанын және үнді-арий отбасы мен қалған үнді-еуропа тілдері арасындағы байланыс орнатылуы қажет екенін атап өтеді. Дегенмен, ол былай дейді: «Мұқият қарағанда, Индо-арийлердің субконтинентке қоныс аудару теориясын қолдау үшін жиналған көптеген дәлелдерді нақты емес деп табамын, бірақ екінші жағынан, «Үндістаннан тыс» позициясына да көз жеткізбедім, себебі оны қолдау үшін әзірге маңызды ештеңе ұсынылмады». Санскрит тілінің маманы Стефани В. Джеймисон осы кітаптың күшін «Ақылды дизайнды» жақтаушылардың «дауды оқытуға» шақыруларымен салыстырды. Ол индо-арий дауының «жасалма екенін» айтады, бұл ғылыми консенсусқа қарсы ғылыми емес, діни-ұлтшылдық шабуыл және редакторлар (Брайант пен Паттон) оған білмей тұрып, интеллектуалды заңдылық сыпаты берді. Оның пікірінше, редакторлар тіл білмейді, олар әлсіз немесе жалған тілдік аргументтерді қабылдады. Сондықтан олардың әділ бағалауы негізсіз және объективті зерттеу ретінде қарастырылмайды. Тарихшы Судешна Гуха Брайант дәлелдердің эпистемологиясын тереңдетіп зерттемейтінін, сондықтан қарсы көзқарастарды мәселесіз деп санайтынын айтады. Керісінше, ол 1990 жылдардағы индигенистік аргументтердің уақтылылығы мен күшеюі ғылыми емес мүмкіндікті пайдалану екенін көрсетеді. Фосс пен Дешпанде кітапқа қосқан үлестері тарихнаманы және оның артында тұрған ұлтшылдық және отаршылдық мақсаттарды сын тұрғысынан талдайды. Ол сондай-ақ Брайанттың «өз елінің діни және мәдени тарихын қайта құру» үшін «үнді ғалымдарының» көзқарасын ұсынуға деген ниетінің шатастыратын екенін айтады, өйткені ол ХХ ғасырдың басынан бері осы жұмысты істеп келе жатқан үнді тарихшыларының пікірлерін назарға алмайды.

Йога сутраларының аудармасы мен түсіндірмесі

2007 жылы Брайант Йога Сутралары мен оларға қатысты дәстүрлі түсіндірмелердің аудармасын аяқтады. Вриттилерді бақылау және жою – йога практикасы мен сақтауларының (яма және нияма) маңызды бөлігін құрайды, бұл ниродхамен аяқталады, яғни бір нәрсеге шоғырланған сананың тоқтатылған күйі. Әйтпесе, егер қажетсіз вириттилер басымдық танытса, "біз практиканың мәнін түсінбей қалуымыз мүмкін". "Йога дәстүрінің ішінде" атты сұхбатында Брайант Патанджалидің Йога Сутраларын түсіндірудегі кейбір негізгі қағидаларын сипаттайды: "Мен түсіндірмемде Патанджали ямалар мен ниямаларға (серттер мен сақтауларға) ерекше мән беретінін атап өткім келеді. Оның үйретулері тек Сутраларды жазған кезеңге ғана қатысты деуге болмайды, немесе олар тек Үндістанда тұратын индуистерге арналған деп айтуға да болмайды. Патанджали яма мен нияманың – әмбебап серттер екенін мәлімдейді. Оларды одан әрі жалпыға бірдей деп атаудың қажеті жоқ, себебі әмбебап дегеніміз – ешқандай ерекшелік жоқ дегенді білдіреді". Патанджалидің Йога Сутраларындағы теистік мәндіктер мен Ишвара пранидхана (Құдайға берілу немесе құлшылық ету) практикасын талқылаған Дэвид Гордон Уайт өзінің "Паттанджалидің Йога Сутрасы: Өмірбаян" еңбегінде былай дейді: "Эдвин Брайант, Йога Сутрасына жақында жазған керемет түсіндірмесінде, Виджнянабхикшу Ишвара пранидхананы Бхагавад Гитаның Иесі Кришнаға құлшылық ету практикасы ретінде қарастырғанын айтады. Брайант осы терминді осылай түсіндіреді, Ишвара пранидхананы жеке Құдайға бағыну деп түсіндіріп, соңғы екі мың жылда көптеген йогилер құлшылық секталарымен байланысты болғанын мәлімдейді". Осыған ұқсас пікірді Патанджалидің Йога Сутраларының (1999) түсіндірушісі Баба Хари Дасс білдіреді: "Ишвара пранидхана (Құдайға бағыну) – бұл адалдық жолының (Бхакти Йога) әдісі".