Кіріспе
Неміс физигі және ғылым жазушысы Хайнц Хабер (15 мамыр 1913, Мангейм – 13 ақпан 1990, Гамбург) – физика және экологиялық тақырыптарға арналған телебағдарламалары мен кітаптары арқылы танымал болған неміс физигі және ғылым жазушысы. Оның күрделі ғылымды түсіндірудегі айқын стилі Германиядағы кейінгі ғылымды насихаттаушылармен жиі үлгі алынды.
Heinz Haber (May 15, 1913 in Mannheim – February 13, 1990 in Hamburg) was a German physicist and science writer who primarily became known for his TV programs and books about physics and environmental subjects. His lucid style of explaining hard science has frequently been imitated by later popular science presenters in Germany.
Өмірбаян
Хайнц Хабер 1913 жылы дүниеге келген. Оның әкесі Карл Хабер "Süddeutsche Zucker AG" компаниясының директоры болды, қазір ол Südzucker деп аталады. Оның ағасы Фриц Хабер аэроғарыш инженері болды. 1932 жылы Лейпциг, Гейдельберг және Берлин қалаларында физика мамандығы бойынша білім ала бастады. 1933 жылы, құрылған жылы, ол нацистік партия құрған Германияның Әуе спорты қауымдастығына қосылды, бұл ұйым оған жойғыш ұшқыш ретінде ұшуды үйренуге мүмкіндік берді. 1934 жылы ол оқуын үзіліспен тоқтатты және неміс әуе күштеріне, Люфтваффеге ерікті болып кешті, бірнеше рет әскери тапсырмаларға қатысты. Осы әскери қызмет кезеңінің соңында ол запастағы лейтенант болып тағайындалды. Ол докторантурасын аяқтады, Хабер 2-ші дүниежүзілік соғысқа ерікті түрде қатысып, Германияның Люфтваффесі үшін 2. Staffel der (Nah) Aufklärungsgruppe 41 құрамында барлаушы ұшқыш ретінде қызмет етті, ол Польшаға басып кіру кезінде және кейін Шығыс майданында белсенді болды. 1942 жылы капитандыққа көтерілгеннен кейін көп ұзамай атып түсіріліп, жараланды. Қызмет кезінде 2-ші (1939) және 1-ші (1940) сыныптағы Темір крестпен марапатталды. Соғыс аяқталғаннан кейін Хабер, сондай-ақ Вернер фон Браун сияқты әскери зерттеулерге қатысқан басқа да неміс ғалымдары Кеңес Одағына ғылыми тәжірибе мен білімді өткізбеу және зерттеушілер мен ғалымдарды АҚШ-қа әкелу мақсатымен жүргізілген "Қағаз қыспағы" операциясының нысанасына айналды. Бұл операция нәтижесінде НАСА-ның дамуына үлкен үлес қосылды. Хабер алдымен Германияның американдық оккупациялық аймағында қалды және Гейдельбергте дәріс берді. 1946 жылы ол АҚШ-қа эмиграциялап, Рэндольф әуе базасындағы Ұшқыш әскерінің медицина мектебіне қосылды. Германиялық Хьюбертус Стругольдпен бірге ол және оның ағасы доктор Фриц Хабер (1912 жылдың 3 сәуірі – 1998 жылдың 21 тамызы) 1940 жылдардың соңында ғарыш медицинасы саласында жаңа зерттеулер жасады. Ағайын-інілер салмақсыздық күйін имитациялау үшін параболалық ұшуды ұсынды. 1952 жылы ол UCLA-да қауымдас физик болды. 1950 жылдары Хабер Уолт Дисней өндірісінің бас ғылыми консультанты болды. Кейіннен ол фон Браунмен бірге Диснейдің "Ғарыштағы адам" бағдарламасын жүргізді. Эйзенхауэр әкімшілігі Диснейден ядролық энергияны бейбіт мақсатта қолдануды жақтайтын шоу жасауды сұрағанда, Хайнц Хаберге бұл міндет жүктелді. Ол "Диснейдің" "Атом – біздің досымыз" атты бағдарламасын жүргізді және осы тақырыптағы танымал балалар кітабын жазды, екеуі де ядролық бөліну және синтезді қарапайым тілмен түсіндірді. Ядролық реакторларды өндіретін General Dynamics компаниясы "Атом – біздің досымыз" бағдарламасын және Диснейлендтегі "Болашақ қаласының" ядролық суасты кемесіне саяхатты демеушілік етті. Ол сонымен қатар "Mathmagic Land" фильміндегі Дональдтың сюжетін жасағанмен де танымал. 1960-1970 жылдары ол Германияда танымал ғылым таныстырушысы ретінде белгілі болды, журналдарда мақалалар жазып, көптеген кітаптар шығарды және "Профессор Хабер эксперимент жасайды", "Математикалық кабинет", "Біздің көк планетамыз", "Біздің көк планетамыз өлмесе", "Профессор Хабер хабарлайды" және "Профессор Хабермен не болды?" сияқты теледидар бағдарламаларын жүргізді. Ол 1964 жылдан 1990 жылға дейін неміс ғылыми журналы "Bild der Wissenschaft" журналының негізін қалаушы редакторы болды. Оның эксперименттерінің бірінде жүздеген тышқан тұзақтарымен ядролық тізбекті реакцияның басталуы имитацияланды, әр тұзақтың ішіне екі пинг-понг допшасы салынған. Хайнц Хабердің бірінші некесінен екі баласы болды: Кай (1943 жылы туған) және Кэтлин (1945 жылы туған), ал екінші некесінен үшінші баласы, Марк (1969 жылы туған). Оның бірінші әйелі Аннелизе және ұлы Кай Аризона штатының Тусон қаласында, екінші әйелі Ирмгард Германияның Гамбург қаласында тұрады.
Соғыс қылмыстарына байланысты
Хабер бірнеше нацистік ұйымның мүшесі болды, бірақ НСДАП-қа еңбек еткен жоқ. Куәліктер Хаберді Гитлер мен Үшінші рейхті ынталы қолдаушы ретінде көрсетеді. Ол Хьюбертус Стругольдпен ынтымақтастық жасады, ол кем дегенде осы қылмыстар туралы хабардар болған. Олар төмен қысымдағы тәжірибелер тақырыбында бірлесіп авторлық құқыққа ие және бірнеше жылдық жұмыс тәжірибесін бөліседі. Хабер өзінің жазбаларында қандай да бір этикалық мәселе көтермей, қазаға әкелген тәжірибелерде алынған деректерді пайдаланды. Өмір бойы ол өзінің әріптестерінің осы әдістерін сынаған жоқ, тіпті Нюрнберг медициналық процестерінен кейін олар туралы ақпарат көпшілікке белгілі болғаннан кейін де. "Қағаз қысым" операциясы үшін берген сұхбатында АҚШ-қа эмиграциялауға ұзақ уақыттан бері ниеттенгенін айтуымен қатар, Германияда профессорлық қызметке үміттенгені тарихшылар оны икемделгіш мүмкіндікшіл деп сипаттауға себеп болатын бірнеше фактордың бірі болып табылады.