Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы ұшпайтын құстардың түрі
Species of flightless bird in New Zealand
Үлкен дақты киви, үлкен сұр киви немесе ророа (Apteryx haastii) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралына ендемик киви түрі. Үлкен дақты киви, ратиттерге жататын құс ретінде, ұша алмайды. Бұл кивидің ең ірісі. Оның мекендейтін жерінің биік таулы аймағының құнарсыз жер бедері мен қатал климаты көптеген әкелінген сүтқоректі жыртқыштарға – мысықтарға, итке, күзендерге және сусарларға – қолайсыз жағдай тудырады. Осы себепті, бұл түрдің популяциясы басқа киви түрлеріне қарағанда осы инвазивті түрлердің жыртқыштық әрекеттерінен аз зардап шекті. Дегенмен, соңғы 45 жылда олардың саны 43%-ға төмендеді, себебі осы жыртқыштар мен мекендеу ортасының жойылуына байланысты. Бұл оның қауіпті жағдайда саналуына әкелді. Солтүстік аралдың қоңыр кивиімен (Apteryx mantelli) салыстырғанда. Үлкен дақты кивилер ең жақын туыс – кішкентай дақты киви. Киви туысы, Apteryx, Жаңа Зеландияға ендемик; Жаңа Зеландияға тән құс түрлерінің 44%-ы – эндемиктер. Казуар, сондай-ақ Жаңа Зеландияның құрып кеткен моасы мен Мадагаскардың піл құстары да осылардың қатарында. Барлық ратиттер ұша алмайды. Кивилердің моаға жақын туыс деп ұзақ уақыт болжалғанмен, жақында ДНК зерттеулері піл құстарын кивилердің ең жақын туысы деп анықтады. Сонымен қатар, кивилер моаға қарағанда эму мен казуарға жақын, ал моалар Оңтүстік Американың нашар ұшатын тинамаларына жақын туыс. Apteryx туысының туыстық байланыстары
The great spotted kiwi, great grey kiwi or roroa (Apteryx haastii) is a species of kiwi endemic to the South Island of New Zealand. The great spotted kiwi, as a member of the ratites, is flightless. It is the largest of the kiwi. The rugged topography and harsh climate of the high altitude alpine part of its habitat render it inhospitable to a number of introduced mammalian predators, which include dogs, ferrets, cats, and stoats. Because of this, populations of this species have been less seriously affected by the predations of these invasive species compared to other kiwi. Nonetheless, there has been a 43% decline in population in the past 45 years, due to these predators and habitat destruction. This has led it to be classified as vulnerable. and North Island brown kiwi (Apteryx mantelli). Great spotted kiwis are most closely related to the little spotted kiwi. The kiwi genus, Apteryx, is endemic to New Zealand; 44% of the bird species native to New Zealand are endemic. and cassowary, as well as the extinct moa of New Zealand and elephant birds of Madagascar. All ratites are flightless. While it was long presumed that kiwi were closely related to moa, recent DNA research identified elephant birds as kiwi's closest relatives. Additionally, kiwi are more closely related to emus and cassowaries than to moa; the latter are actually closest to the weakly flying tinamous of South America. Relationships in the genus Apteryx
Үлкен дақты кивиді алғаш 1872 жылы Томас Поттс, Жаңа Зеландияның Вестленд аймағынан алынған үлгіге сүйене отырып, Apteryx haastii деп сипаттады. Apteryx атауы көне грек тіліндегі "а" немесе "жоқ" және "птерикс" – "қанат" сөздерінен алынған, ал "хаасти" – сэр Джулиус фон Хаасттың тегінің латынша формасы.
The great spotted kiwi was first described as Apteryx haastii by Thomas Potts, in 1872, based on a specimen from Westland, New Zealand. The genus name, Apteryx, comes from the Ancient Greek words a "without" or "no", and pteryx, "wing" and haasti is the Latin form of the last name of Sir Julius von Haast.
Сипаттама
Ұлы нүктелі киви – кивилердің ең ірісі; Ұлы нүктелі киви, басқа киви түрлері сияқты, мұрыны жонымен (ұзын) тұмсығының ұшында орналасқан жалғыз құс. Көздері кішкентай, нашар көреді, аяқтары қысқа, әр аяғында үш саусақ бар.
Great spotted kiwis are the largest of the kiwis; The great spotted kiwi, along with the other kiwi species, is the only bird with nostrils at the end of its bill. The eyes are small and do not see well, The legs are short, with three toes per foot.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұрын үлкен нүктелі киви Оңтүстік аралдың көптеген аймақтарында мекендеген, бірақ инвазивті түрлердің жыртқыштығынан қалған кивилер қазір үш ғана жерде кездеседі. Бұл кивилер биік таулы аймақтарда тіршілік етеді. Олардың саны солтүстік-батыс Нельсоннан Буллер өзеніне дейін, солтүстік-батыс жағалауда (Хурунуи өзенінен Артур асуына дейін) және Папароа жотасында таралған. Оңтүстік Альп халқы ерекше оқшауланған. Бір құстың аумағында 50-ге дейін ұя болуы мүмкін. Олар көшпелі болып, әр күні басқа ұяда тұрады. Олардың мекендеу орындары теңіз деңгейінен жоғары, бірақ көпшілігі субальпілік аймақта шоғырланған. Бұл кивилер шөптесін далаларда, бұталы жерлерде, жайылымдарда және орманды жерлерде өмір сүреді. Егер кивилер жыртқыштар жоқ жерде тіршілік етсе, олар күндіз де шығады. Түнде олар тамақтану үшін белсенді болады. Басқа киви түрлері сияқты, олардың иіс сезу қабілеті жоғары, бұл құстар үшін ерекше жағдай. Аталықтары өте аумақтық. Жұмыртқаны көтеру мерзімі шамамен бір айға созылады. Аналықтары осы кезеңде тамақтанбайды, себебі жұмыртқалар кивидің дене салмағының төрттен бірін құрайды. Аналық жұмыртқа салғаннан кейін, аталық оны жасып, аналық ұяны қорғайды. Аталық аң аулау үшін ұядан бірнеше сағатқа ғана шығады, ал осы уақытта аналық оның орнына келеді. Жұмыртқадан шабалдың шығуына 75-тен 85 күнге дейін уақыт керек. Киви шабағы жұмыртқадан шығу үшін 2-3 күн жұмсайды. Киви шабақтары суперпрекоциалды, яғни туғаннан кейін ата-аналары оларды тастап кетеді. Он күннен кейін шабақтар аң аулауға шығады. Көптеген шабақтар өмірінің алғашқы алты айында жыртқыштардың құрбаны болады. Үлкен нүктелі кивилер 6 жылға келгенде толық бойға жетеді. Көптеген құстардан айырмашылығы, үлкен нүктелі кивилердің аналықтарында екі жұмыртқа безі бар. Көптеген құстарда тек біреу ғана болады. Үлкен нүктелі кивилерді басқа киви түрлерінен олардың жылына бір ғана жұмыртқа туа алатынымен ажыратуға болады, себебі үлкен жұмыртқаны өндіруге көп энергия жұмсалады. Олар сондай-ақ жидектер мен тұқымдармен де қоректенеді.
Greater spotted kiwis once lived in numerous areas throughout the South Island, but because of predation by invasive species, the remaining kiwi are now restricted to three localities. These kiwi live in higher altitude areas. Populations are present from northwestern Nelson to the Buller River, the northwest coast (Hurunui River to Arthur's Pass), and the Paparoa Range, The Southern Alps population is particularly isolated. Up to fifty burrows can exist in one bird's territory. They will often move around, staying in a different burrow every day. Their habitat ranges in elevation from sea level to , but the majority are concentrated in a range from in a subalpine zone. These kiwis will live in tussock grasslands, scrubland, pasture, and forests. If the kiwis live in an area lacking predators, they will come out in the day. At night, they come out to feed. Like other species of kiwi, they have a good sense of smell, which is unusual in birds. Males are fiercely territorial. The gestation period is about a month. Females do not eat during this period, as the eggs will take up a fourth of a kiwi's body mass. After the female lays the egg, the male incubates the egg while the female guards the nest. Males only leave the nest for a few hours to hunt, and during this time, the female takes over. It takes 75 to 85 days for the egg to hatch. The kiwi chick takes 2 to 3 days simply to get out of its egg. Kiwi chicks are superprecocial, and are abandoned by their parents after hatching. After ten days, chicks venture out of the burrow to hunt. Most chicks are killed by predators in the first six months of their life. Great spotted kiwis reach full size at year six. Unlike most birds, female great spotted kiwis have two ovaries. Most birds have only one. Great spotted kiwis are distinguishable from other kiwi species by the fact that they can only produce one egg a year, as it takes so much energy to produce the massive egg. They will also feed on berries and seeds.
Тірі қалу
Ересек дақылды кивилердің денесі үлкен және күшті болғандықтан, олар шабуылдайтын көптеген жыртқыштардан, мысалы, құмырсқалар, күзендер, тышқандар, шошқалар, қылқанды түлкілер және мысықтардан қорғана алады – бәрі де Жаңа Зеландияда бұрыннан келмеген түрлер. Дегенмен, иттер тіпті ересектерді де өлтіре алады.
Because adult great spotted kiwis are large and powerful, they are able to fend off most predators that attack them, such as stoats, ferrets, weasels, pigs, brush possums and cats, all of which are invasive species in New Zealand. However, dogs are able to kill even adults.
Мәртебе
Жаңа Зеландияға еуропалықтар алғаш келген кезде, үлкен нүктелі киви популяциясы азая бастады. Адамдар орманды кесіп, кендер салғаннан олардың мекенжайы жойылды, бұл түрдің құрып кету қаупіне әкелді. Бұрын адамдар осы кивилерді қауырсыны мен еті үшін аулаған. 1988 жылы бұл түр "Қамқорлықты қажет етпейтін түрлер" тізіміне енгізілді. Қазіргі уақытта IUCN оны "Қауіпті жағдайдағы түр" ретінде жіктейді. Бұл кивидің таралған аймағы және 2000 жылы шамамен 22 000 ересек құс қалған. Олардың саны жылына шамамен 5,8% төмендеп келеді. Басты қауіп – инвазивті жыртқыштар, оның ішінде мысықтар, түлкілер, қылқан құйрықты опоссум (Trichosurus vulpecula), иттілер және шошқалар. Түрдің оңтүстік аймақтарындағы популяциялар ең көп қауіп төңкеріліп отыр. 16 000-нан аз үлкен нүктелі киви қалды. Кивиді сақтау жөніндегі шаралар қолға алынып, үлкен нүктелі кивиге арналған қорықтар құрылды. Жүргізілген интенсивті тұзақтау және улану шараларының нәтижесінде, сүтқоректілердің зиянкестерін бақылау жұмыстары жүргізілетін аймақтарда балапандардың тірі қалу деңгейі шамамен 60%-ға дейін көтерілді.
The great spotted kiwi population started declining when European settlers first arrived in New Zealand. Humans have also endangered the species by destroying their habitat by logging forests and building mines. Previously, humans hunted these kiwis for feathers and food. In 1988, the species was listed as Least Concern species. It is currently classified by the IUCN as a vulnerable species. This kiwi has an occurrence range of , and in 2000 an estimated 22,000 adult birds remained. They have been trending down about 5.8% a year. The main threat is from invasive predators including mustelids, brush tailed possum Trichosurus vulpecula, feral cats, dogs and pigs The most threatened populations are in the southern areas of the species' range. Less than 16,000 great spotted kiwis remain. Movements for saving the kiwi are in place, and sanctuaries for the great spotted kiwi have been made. Thanks to intensive trapping and poisoning efforts the chick survival rate has been raised to about 60% in areas where mammalian pest control is undertaken.