Жаңазеландия кивилері: эволюция және ерекшеліктері
Kiwi (bird)
Жаңазеландияға тән, ұша алмайтын киви құстары туралы мақала. Кивилердің эволюциясы, ерекшеліктері, ратиттермен және Мадагаскар пілқұстарымен байланысы жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар тобы
Order of birds
Киви (/k//iː//w//i:/ KEEwee) – Жаңа Зеландияға тән, ұшпайтын, Apterygiformes отрядына жататын құстар. Қазіргі кезде сақталған бес түрі Apterygidae тұқымдасына (,/æ//p//t//ə/'/r//ɪ//dʒ//ə//d//i:/) және Apteryx туысына (/'/æ//p//t//ər//ɪ//k//s/) жатады. Шамамен үй тауығының мөлшерінде болатын киви – ең кішкентай құс-тұқымдастардың бірі (оларға сондай-ақ страустар, эмулар, реялар, казуарлар және жойылған пил құстары мен моалар кіреді). ДНК тізбектерін салыстыру нәтижесінде кивидің Жаңа Зеландияда моамен бірге өмір сүрген малагасилік пил құстарына моаға қарағанда әлдеқайда жақын екені анықталды. Кивиге тән басқа да ерекше бейімделулер, мысалы, қысқа және күшті аяқтары, сондай-ақ ұзын мүсігінің ұшындағы мұрын тесіктерін пайдаланып, олжаны көруден бұрын анықтау қабілеті, бұл құстың әлемдік деңгейде танымалдылығын арттырды. Киви Жаңа Зеландияның символы ретінде танылады, және бұл байланыс соншалықты мықты, Киви термині халықаралық деңгейде жаңа зеландиялықтарды атау үшін қолданылады.
Kiwi ('/k//iː//w//i:/ KEEwee) are flightless birds endemic to New Zealand of the order Apterygiformes. The five extant species fall into the family Apterygidae (,/æ//p//t//ə/'/r//ɪ//dʒ//ə//d//i:/) and genus Apteryx ('/æ//p//t//ər//ɪ//k//s/). Approximately the size of a domestic chicken, kiwi are the smallest ratites (which also include ostriches, emus, rheas, cassowaries and the extinct elephant birds and moas). DNA sequence comparisons have yielded the conclusion that kiwi are much more closely related to the extinct Malagasy elephant birds than to the moa with which they shared New Zealand. Other unique adaptations of kiwi, such as short and stout legs and using their nostrils at the end of their long beak to detect prey before they see it, have helped the bird to become internationally well known. The kiwi is recognised as an icon of New Zealand, and the association is so strong that the term Kiwi is used internationally as the colloquial demonym for New Zealanders.
Этимология
Маори тіліндегі киви сөзі көбінесе оның дыбысталық еліктеуден туындағаны қабылданады. Дегенмен, кейбір тіл білімі мамандары бұл сөзді Proto Nuclear Polynesian kiwi сөзінен шығарған, ол Numenius tahitiensis, қалың қылшықты құрғақ құс, қыстау үшін тропикалық Тынық мұхиты аралдарына ұшып келетін көшпенді құсқа сілтеме жасайды. Ұзын, иілген мүсіні мен қоңыр денесімен бұл құрғақ құс кивиге ұқсайды. Осылайша, алғашқы полинезиялық қоныс аударушылар жаңадан табылған құсқа киви деген ат қоюы мүмкін. Apteryx туысының атауы ежелгі грек тілінен "қанатсыз" деген мағынаны білдіреді: a (ἀ), "сызба" немесе "жоқ"; ptéryx (πτέρυξ), "қанат".
The Māori language word kiwi is generally accepted to be "of imitative origin" from the call. However, some linguists derive the word from Proto Nuclear Polynesian kiwi, which refers to Numenius tahitiensis, the bristle thighed curlew, a migratory bird that winters in the tropical Pacific islands. With its long decurved bill and brown body, the curlew resembles the kiwi. So when the first Polynesian settlers arrived, they may have applied the word kiwi to the newfound bird. The genus name Apteryx is derived from Ancient Greek 'without wing': a (ἀ ), 'without' or 'not'; ptéryx (πτέρυξ), 'wing'.
Таксономия және жүйелеу
Кивидің басқа Жаңа Зеландияның құс тұқымдастарымен, моамен, тығыз байланысты екендігі ұзақ уақыт бойы болжанып келгенімен, жақында жүргізілген ДНК зерттеулері оның ең жақын туысы Мадагаскардың жойылып кеткен пил құсы екенін анықтады. Қазіргі тірі құстардың ішінде киви моаға қарағанда эму мен казуарларға жақын туыс екені анықталды. 2013 жылы жарияланған зерттеулерде миоцендік шөгінділерде табылған, Сент-Батанс фаунасына жататын Проаптерикс деген жойылған туыс кішкентайрақ болған және ұшуға қабілетті екені анықталды. Бұл кивидің ата-тегі моалардан тәуелсіз Жаңа Зеландияға келген деген гипотезаны қолдайды, себебі киви пайда болған кезде моалар үлкен және ұшпайтын болып қана емес, сондай-ақ қалыптасқан еді.
Although it was long presumed that the kiwi was closely related to the other New Zealand ratites, the moa, recent DNA studies have identified its closest relative as the extinct elephant bird of Madagascar, and among extant ratites, the kiwi is more closely related to the emu and the cassowaries than to the moa. Research published in 2013 on an extinct genus, Proapteryx, known from the Miocene deposits of the Saint Bathans Fauna, found that it was smaller and probably capable of flight, supporting the hypothesis that the ancestor of the kiwi reached New Zealand independently from moas, which were already large and flightless by the time kiwi appeared.