Кіріспе

Испандық-ирландтық атты әскер офицері, дипломат және министр Ричард Уолл-и-Деверь (5 қараша 1694 – 26 желтоқсан 1777) – испандық-ирландтық атты әскер офицері, дипломат және министр, испан патшалығының қызметінде өрлеп, бас министр болған. Ол көбінесе Рикардо Уолл деп аталады.

Ерте өмір

Уолл Килмаллокта қоныстанған отбасының мүшесі болды, олардың бірі Лимерик епископы болған. Ричард "Рикардо" Уолл-и-Деверь, Англия, Шотландия және Ирландияның тақтан тайдырылған католик королі Джеймс II-нің жақтастары болған ирландтық якобит босқындары отбасында Нант қаласында дүниеге келді. Ол туылғаннан кейін екі күн өткен соң, әкесі, Джеймс II-нің кавалериясында ұзақ қызмет еткен офицер, Лимерик графтығындағы Килмаллоктан Мэтью "Матиас" Уолл қатыспаған жағдайда, Киллмаллоктағы Святого Николая соборында крещение рәсімінен өтті. Оның отбасы сол кезде туысы, мүмкін, сағатшы Гилберт Уоллтың көмегімен "күміс құдықтың шұңқырында" тұрды. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет белгілі емес. 1710 жылдары ол бавариялық ханшайым Мария Анна де Бурбонға, Вендом герцогинясына, өз құқығымен герцогиня д'Этампесқа (оның әкесі Генрих III Жюль де Бурбон, Конде принці болған) паж ретінде таныстырылды. 1716 жылы ол Францияны тастап, премьер-министр кардинал Альберонидің өтініші бойынша, 38 жастағы Вендом герцогинясы Мари Энн де Борбон Конде қол қойған хат арқылы Испания корольдік үйіне қосылды.

Әскери мансап

Уолл 1717 жылы Хосе Патиньо Кадисте құрған Colegio Real de Guardiamarinas колледжіне түсіп, оның құрылған екінші жылында бітірді. Төрттік одақ соғысында ол испан флотына офицер болып тағайындалды, адмирал Гастаньета басқаратын Real San Felipe (74 зеңбірек) кемесінде қызмет етті. Ол 1718 жылы Сицилия жорығына қатысты және испан флотының Пасаро шайқасында жеңіліске ұшырағанға дейін соғысқа қатысты. Содан кейін Уолл Милаццо және Франкавилла сияқты құрлық шайқастарына қатысқан Леде маркизінің басқаруымен Хиберния испан полкіне жіберілді. Сеутаның кейінгі қорғанысы (1720–21) кезінде Уолл Батавия полкінің капитаны болып тағайындалғанға дейін маркиздің лагерь көмекшісі болып тағайындалды. 1727 жылы Уолл өзінің отандасы Джеймс Фитц Джеймс Стюарт, Бервик герцогының 2-ші (1696–1738) Ресей патшасына жасаған елшілік сапарында бірге болды; Шотландия герцогы сонымен қатар Лирия және Херика герцогы, Бервик герцогының 1-ші ұлының мұрагері, Англияның Джеймс II-нің заңды емес ұлы болды. Уолл Лирия және Херика герцогының басқа да тапсырмаларымен, мысалы, Пруссия короліне жіберілді, ол оны «Генералитет рыцары» орденімен марапаттады. Берлинде Стюарттың елшілігі іске аспаса да, Уолл Парма, Вена, Дрезден, Санкт-Петербург және Мәскеуде көптеген байланыстарды орнатуға мүмкіндік алды. 1729 жылы ол Испанияға оралды. 1732 және 1734 жылдар аралығында ол Парма тағына ханзада Карлосты отырғызған Тосканаға жасаған экспедицияда қызмет етті. Одан кейін ол Неаполь соғысына (1734–35) қатысып, Капуа, Мессина және Сиракузадағы шайқастарға қатысты. 1737 жылы ол Сантьяго әскери орденінің рыцары болып тағайындалды және 1741 жылы Пенаусенде командирлігінің басшысы болып тағайындалды, оған Пенаусенден басқа Пералехос де Абахо, Сауселле, Сальдеана және Барруко Пардо (қазір Замора және Саламанка провинцияларында) кірді. 1740 жылы ол драгун полковнигі болып тағайындалды, оның басшылығымен оның ливреясы мен отбасылық ұраны көрсетілді: Aut Caesar aut nullus. 1744 жылы генерал-капитан болып тағайындалған ол Австрия мұрагерлік соғысындағы Ломбардия науқанына қатысты, Инфанте Фелипе де Борбонның «ең батыл шабуылдарында» қолданылды. 1747 жылы бригадир болып тағайындалған ол сол дәуірдің ең ықпалды сарайлықтарының бірі, Хуескар герцогымен (кейінірек Альба герцогы) пайдалы достық қарым-қатынас орнатты. Пьяченцада (1746) жарақаттанған ол дипломатиялық қызметке ауысты және 1747 жылдың мамырында Генуяға уақытша «тек әскери мәселелерге қатысты» миссиямен жіберілді; көп ұзамай оны Хуескардың досы, жаңа испан мемлекеттік министрі Хосе де Карвахал Лондонға жіберді.

Лондондағы елші

Уоллдың Лондонға дипломатиялық миссиясы Бурбондар мен Ұлыбритания арасында бейбіт келісім шаруаларын жүргізу мақсатында болды, бірақ ол көп ұзамай қиындықтарға кезікті. Бұл қиындықтардың бірі – британдық министрлік өкілдерінің оның ирланд және якобит тегіне қатысты күмәні болды, екіншісі – испандық тараптан Маркиз Табуернига, кейін де Ла Энсенада, оның лауазымын иеленгісі келгендіктен туған ішкі тартыстар еді. Маркиз де Ла Энсенада Мадридке қайтарылды, ал генерал Уолл Сохо алаңындағы елшілік резиденциясының құрметті тұрғыны ретінде қалды. Уолл Ван Лоудың салған портретінде бейнеленген (қазір Дублиндегі Ұлттық галереяда сақталады), ол өнерді жалпы қолдады, Тиэполодан жеке капелласы үшін «Сантьяго» картинасын тапсырыс берді (қазір Будапешттегі Szépmüvészeti Múzeum-да ілінген), сондай-ақ Смоллетт сияқты авторлардың еңбектерін де қолдады, оның ішінде оған арналған Дон Кихоттың аудармасы (1755).

Испанияның премьер-министрі

1754 жылы Уолл Лондондан Мадридке қайтарылып, Хосе де Карвахалдың қайтысынан кейін Сыртқы істер министрі болды. Бірнеше айдан соң ол Карвахалдың ізбасары Ла Энсенада маркизінің қызметтен шеттетілуіне қатысты, соның арқасында Гюскар мен британдық елші, сэр Бенджамин Кин де қолдау тапты. Уолл 1763 жылға дейін Бас министр қызметін атқарды, содан кейін оның орнына Гримальди герцогы келді. Британдық министр, сэр Бенджамин Киннің, және оның ізбасары, 2-ші Бристоль графы Джордж Гервидің хаттарында генерал Уолл туралы көптеген мағлұматтар бар. Олар оның қадір-қасиетіне куәлік етеді. Ұлыбританиямен бейбітшілік пен жақсы қарым-қатынастың тұрақты жақтасы болғанымен, ол өзі қызмет еткен үкіметтің құқықтарын қорғауда бекем болды. Жеті жылдық соғыстың (1756–63) бастапқы кезеңдерінде ол испан суларында британдық каперлердің жасаған зиянды өтеуді талап етті. Ол осы авантюристтердің зорлық-зомбылығынан туындаған қиындықтарды британдық шенеуніктерге жиі айтты. Шет елдік мәртебесіне ие болғанымен, бұрын француз тажының өкілі болғандықтан, оны түрлі француз топтары жиі қысымға алды. Уоллдің өзі Англияның Франциядан басып алған отарлары Испанияның Оңтүстік Америка империясына қауіп төндіретінінен алаңдады. Жаңа король Карл III (1759–88) Уоллды Премьер-министр ретінде сақтап қалды. 1761 жылы Испания соғыс жариялағанда, Уолл Премьер-министр ретінде корольінің жарлығын орындады, бірақ кейін британдық елші, Лорд Бристольге, бейбітшілікті сақтауға жасаған тың тырыстарының сәтсіздігін көре білгендігі үшін өкініш білдірді. Карл III пен француз Бурбон патшаларының жақын қарым-қатынасы кейін генерал Уоллдың Премьер-министр лауазымын өте қиын етті. Дегенмен, король Карл, министрлерін ауыстыруды ұнатпағандықтан, Уоллдың зейнеткерлікке кету туралы барлық өтініштерін қабылдамады, содан кейін 1763 жылы Уолл өзін-өзі көзге көрінетін көз ауруымен ауырғандай көрсетіп, зейнетке шықты. Испания үкіметіндегі қызметі кезінде Уолл бірнеше онжылдықтар бойы сақталған және тіпті король Карл IV билігі кезінде Испанияға көмектескен қарым-қатынастар желісін құрды. Оның байланыстарында: Гримальди герцогы, Аранда графы, Кампоман графы, Мануэль де Рода, Каетано Пигнателли, Руби маркизі, сондай-ақ Еуропаның әртүрлі елшілері, мысалы, Фуэнтес графтары, және колониялардың комиссарлары, мысалы, Амброзио де Фунес Виллалпандо, Рикла графы болды. Оның сенімді ирландтық қолдаушыларының қатарында Испанияның геологиясын зерттеген инженер Уильям Боулз (1720–84), Педро Фитц Джеймс Стюарт, де Лейси отбасы, Алехандро О'Райли, кейін Лорд Махони болған Арнольд, Карлос Маккарти, Фрэнсис Нангл, Амброзио О'Хиггинс және Бернард Уорд есімдері бар. Уолл Франсиско Перес Байер, Хосе Клавхио и Фахардо, Бенито Бейлс, Селестино Мутис, Хосе Агустин де Ллано и де ла Куадра (Император Иосиф II тұсында Испанияның Венадағы елшісі және Испанияның бірінші мемлекеттік хатшыларының бірінің туысы), Себастьян де ла Куадра, Вильяриастың 1-маркизі, Хуан де Ириарте отбасының көптеген мүшелері, Бернардино дель Кампо, Елші Хосе Николас де Азара (Уильям Боулздың жұмысын жалғастырушы), және Хуан де Чиндульза сияқты адамдармен достық қарым-қатынас жасады. Ол 1753 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Зейнеткерлік

Испания патшасы генерал Валль и Девероға қызметі үшін жомарт сыйлық берді. Валль Гранада маңындағы Сото де Рома деп аталатын патшалық жерді өмір бойына иелену құқығымен алды, кейіннен ол Веллингтон герцогына берілместен бұрын Мануэль Годойға берілді. Генерал Валль 1777 жылға дейін Альхама-де-Альмериядағы және Гранада маңындағы үйлері арасында өмірінің қалған бөлігін өткізді, барлық келушілерді, әсіресе Испания мәдениетін зерттеген ағылшын саяхатшыларын құшақ жайып қарсы алды. Ол өте қабілетті дипломат және әдемі сөйлейтін адам ретінде танылды. Ол 1777 жылдың 26 желтоқсанында досы және рухани кеңесшісі Хуан Мигель Кайзерге соңғы сөздерін айтып қайтыс болды. Оның заңды мұрагерлері – яғни, туысы Эдуардо Валль және оның отбасы – мен рухани кеңесшісінің отбасы арасындағы келесі сот процесі біраз уақытқа оның есімін ұмыттырды. Генерал Валль и Деверо үйленбеді және балалары болған жоқ. Оның ең жақын туысы Эдуардо Валль Мария-контесса де Армильдес де Толедоға үйленді, олардың ұрпақтары Конде де Фуэнтес және де Флоридабланка титулдарын иеленеді. Ескерту: Генерал Валль өміріне қатысты нақтылаулар: Кокс жазғандарға қарамастан, ол ешқашан испандық Америкаға миссиямен жіберілмеген, сондай-ақ Ямайканы британдықтардан қайтарып алу жоспарларын жасаған емес. Кокс Мигель Валль деген лақап аты бар Джон Сэвиді Ричард Валльмен шатастырады, сонымен қатар Валль ешқашан Нидерланды елшісі болған емес.