Кіріспе

Гонсало Фернандес де Кордова (1 қыркүйек 1453 – 2 желтоқсан 1515) – Гранаданы жаулап алу және Италия соғыстары кезінде сәтті әскери науқандарға жетекшілік еткен испандық генерал және мемлекет қайраткері. Оның әскери жеңістері мен кең танымалдылығы оған «El Gran Capitán» («Ұлы капитан») деген лақап атты берді. Ол сондай-ақ Гранаданың толық капитуляциясы бойынша келіссөздер жүргізді және кейіннен Неаполь вице-королі қызметін атқарды. Әскери стратегия мен тактикада шебер болған ол, майданда атыс қаруын табысты қолдануды енгізген еуропалықтардың бірі және жаяу әскерді тиімді қорғаныс және шабуылдық құрылымдарға саптар мен атыс қаруларын қосу арқылы қайта ұйымдастырған алғашқы адам болды. Фернандес де Кордова жасаған өзгерістер, терсионың құрылуына әкеліп, испан армиясын бір жарым ғасырдан астам уақыт бойы Еуропадағы үстем күшке айналдырды. Оның ауқымды саяси және әскери жетістіктері үшін оған Сантангело (1497), Терранова (1502), Андрия, Монтальто және Сесса (1507) герцогы титулы берілді. Кордова мансабында халықаралық деңгейде беделге ие болды, Кастилия және Арагон тажтарымен қатар Франция, Папа мемлекеті, Италия қалалары және Киелі Рим империясымен де белсенді қарым-қатынас орнатты, олардың барлығы оның қызметін іздеді. Тарихшы Джеронимо Зюрита оны «осы заманда өмір сүрген ең құрметті тұлға» деп санады, себебі осындай билеушілер оны дос ретінде қабылдағысы келді немесе оның жауы болуынан сақтанды.

Гранаданы жаулап алу

Католик монархтары билігін бекіткеннен кейін, 1481 жылы олар Иберия түбегіндегі мұсылмандардың соңғы бекінісі – Гранаданы жаулау үшін он жылдық науқанға кірісті. Фернандес де Кордова шайқастарға белсенді қатысып, батыл және білікті әскери жетекші ретінде көзге түсті. Ол Лоха, Тахара, Илора және Монтефрио сияқты бірнеше қабырғалы қалаларды қоршауға қатысқандығымен әйгілі болды. Монтефриода ол қабырғаға алғаш шабуылдаған адам болды деген хабар тарады. 1492 жылы Фернандес де Кордова Гранада қаласын басып алып, соғысқа нүкте қойды. Әскери инженерлік және партизандық шеберліктері теңдей пайдалы болды. Араб тілін білуі және Боабдилмен таныстығының арқасында Гонсало капитуляцияны ұйымдастыруға тағайындалған офицерлердің бірі болды. Ол қызметі үшін Сантьяго орденімен, энкомендамен, Гранададағы Оргива поместьесімен және аймақтағы жібек өндіру құқығымен марапатталды.

Италиялық науқандар

Гонзало Италия соғыстары кезінде маңызды әскери қолбасшы болды, екі рет басшылық етіп, "Ұлы капитан" деген лақап атын алды.

Бірінші итальян соғысы

Италия соғыстары 1494 жылы Франция королі VIII Карл 25 000 әскермен Италияға жорық жасағанда басталды. Ол Арагон королі Фердинандтың туысы Фердинанд II билеген Неаполь Корольдігіне талап етуді мақсат тұтқан. Француздар неаполитандықтардың қорғанысын оңай жеңіп, 1495 жылдың 12 мамырында Карл өзін Неаполь императоры деп жариялады. Католик монархтары француздардың Неапольдегі табысын кері қайтаруға ниеттеніп, Карлға қарсы әскери экспедицияны басқаруға Фернандес де Кордобаны таңдады. Фернандес де Кордова Карл таққа отырғаннан кейін шамамен 5 000 жаяу әскер мен 600 жеңіл атқышпен Неапольге келді. Италияда қоршауға түсуден қауіптенген Карл Гилберт де Бурбонды Неаполь вице-королі етіп тағайындады және француз әскерінің жартысын алып Францияға қайтты. Бастапқыда Фернандес де Кордованың басқаруындағы жеңіл жаяу әскер мен атқыштар, ауыр қаруланған француздарға қарсы тұра алмады. Испан және итальяндық әскерлердің нашар дайындығы мен үйлесімсіздігі жағдайды ушықтырды. 1495 жылдың 28 маусымында өткен алғашқы ірі шайқаста Фернандес де Кордова Бернард Стюарт д'Обиньи басқарған француз әскерінен Семинара шайқасында жеңілді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Фернандес де Кордова қатаң оқу бағдарламасын енгізу және әскерін қайта ұйымдастыру үшін шегінді. Испандықтар француздықтардың жабдықтау жолдарын бұзатын және ірі шайқастардан аулақ болатын тиімді партизандық тактиканы қолданды. Фернандес де Кордова біртіндеп елде бекініп, француздықтар басып алған итальян қалаларына шабуыл жасады. Бір жыл ішінде Фернандес де Кордова Ателлада шешуші жеңіске жетіп, француз вице-королін тұтқындады және қалған француз әскерін Неапольден қуды. Ол сондай-ақ Римдегі Остия портын қайтарып алып, 1498 жылға дейін басып алынған аумақтарды итальяндықтарға қайтарды. Фернандес де Кордоваға Сесса герцогі атағы берілсе де, Сантьяго әскери орденін басқаруға уәделенген лауазымды ешқашан алмады. Фердинанд оны мақтап тұрды, бірақ оған басқа жұмыс бермеді; ол ақырында өзінің шаруашылықтарының біріне зейнетке шықты. Фернандес де Кордова 1515 жылдың 2 желтоқсанында Гранада маңындағы вилласында 62 жасында безгекке шалдығып қайтыс болды.

Неке және отбасы

Фернандес де Кордова 1474 жылы туысы Мария де Сотомайорға үйленді; шамамен бір жыл өткен соң ол өлі туған ұл тауып қайтыс болды. 14 ақпан 1489 жылы ол Мария Манрике де Лара и Фигероаға (сонымен қатар Мария Манрике де Лара и Эспиноса деп те белгілі, 1527 жылы қайтыс болды) үйленді, ол ықпалды және бай ақсүйек отбасынан шыққан. Оның жалғыз тірі қалған қызы Эльвира Фернандес де Кордова и Манрике 1515 жылы қайтыс болғаннан кейін оның барлық құрметті атақтарын мұраға алады.

Мұра

"Гран Капитан" – қазіргі заманғы соғыстың негізін қалаушы. Ол 16 ғасырдағы әскери стратегияны испан жаяу әскеріне отты қаруды енгізу арқылы өзгертіп, 1503 жылғы Серигнола шайқасында оқ-дәрімен атқыланатын шағын қарулардың (осы жағдайда, аркебустардың) күшімен жеңіске жеткен тарихтағы алғашқы шайқасқа жетекшілік етті. Ол алғашқы тұрақты, кәсіби армияны құруға (16 және 17 ғасырлардың көп бөлігінде Еуропалық майдан шегінде үстемдік құрған, дерлік жеңілмейтін испан жаяу әскерін) көмектесті, сондай-ақ жаяу әскер, атты әскер және артиллерияны теңіз күштерінің қолдауымен біріктіре отырып, бірлескен қарулы күштерді дамытты. Оның ұлдары болған жоқ, ал оның герцогтығын қызы Эльвира Фернандес де Кордова и Манрике мұраға алды. Оның жерленген орны Гранададағы Сан-Жеронимо монастырында, Ренессанс стилінде салынған. Оның денесі 1552 жылы 700-ге жуық соғыс трофейлерімен (жаудан алынған тулар) бірге сол жерге қайта жерленді. Оның қызы Эльвира мен әйелі Мария да сол жерде, сондай-ақ басқа да отбасы мүшелерімен бірге жерленген. Эльвира 1524 жылы, ал Мария 1527 жылы қайтыс болды. 1810/1811 жылдары Пиреней соғысы кезінде корсикалық генерал Себастьяни бастаған Наполеон әскерлері бұл қабірді қиратты. Фернандес де Кордованың денесі заңсыз түрде қазылып алынып, қиқымдалды, ал 700 ту өртелді. Мұнарадан алынған тас Гениль өзені арқылы Пуэнте-Верде көпірін салуға қолданылды. Монастырь 19 ғасырдың соңында толыққанды қалпына келтірілді.