Кіріспе

Le Corsaire балеті әдетте үш актіде қойылады. Либреттосын Жюль Анри Верной де Сент-Жорж Лорд Байронның «Корсар» поэмасы бойынша еркін жазған. Бастапқыда Джозеф Мазильер Адольф Адам және басқа композиторлардың музыкасына хореографиялаған, алғаш рет 1856 жылдың 23 қаңтарында Париждегі Императорлық опера театрының балет труппасы көрсеткен. «Корсар» балетінің қазіргі заманғы барлық қойылымдары 19 ғасырдың ортасы мен соңында Санкт-Петербург Императорлық балеті үшін балетмейстер Мариус Петипа жасаған қайта қоюларынан туындаған. Балетте жиі толық көлемнен бөлініп, жеке орындалатын көптеген танымал эпизодтар бар: «Le Jardin animé» сахнасы, «Pas d’esclave», «Pas de trois des odalisques» және «Le Corsaire pas de deux» (көбінесе Риккардо Дригоның музыкасы), ол классикалық балеттегі ең әйгілі және жиі орындалатын эпизодтардың бірі.

Шығу тегі

Le Corsaire негізінен атақты итальяндық балерина Каролина Розатидің таланты үшін жаратылды, ол сол кезде Операның жетекші балеринасы болды. Конрад рөлі – Мазильедің түпнұсқалық сахналық қойылымында би болмаған – итальяндық Доменико Сегареллиге арналған. Ол өте жақсы билегенмен, Сегареллинің мим шебері ретіндегі қабілеті оған Опера сахнасында көптеген рөлдерді жеңіп беруге көмектесті. Конрад рөліне көп жылдар өткен соң ғана би қосылды.

Бірінші өндіріс

"Корсарь" тұңғыш рет Ресейде Санкт-Петербург императорлық балеті үшін Жюль Перро қойды, ол 1849 жылдан 1858 жылға дейін Санкт-Петербург императорлық театрларының премьер-балетмейстері болды. "Корсарь" тұңғыш рет 1858 жылдың 24 қаңтарында (ескі стиль бойынша 12 қаңтар) Императорлық Большой Каменный театрында көрсетілді, онда басты рөлде балерина Екатерина Фридбург Медора рөлін, ал жас Мариус Петипа Корсар Конрад рөлін орындады. Осы қойылымға Петипа Перроға репетицияларда көмектесті және тіпті балеттің бірнеше маңызды билерін өңдеді.

Мариус Петипаның қайта өркендеуі

Өзінің ұзақ мансабында Петипа «Корсарды» төрт рет қайта жаңғыртты, әр жолы көптеген жаңа пастар, вариациялар мен эпизодтық билерді қосты. Оның алғашқы қайта жаңғыртуы оның әйелі, према-балерина Мария Суровщикова Петипа үшін сахналанды, премьер-тансьер Кристиан Йоханссон Конрад рөлін сомдады. Бұл қойылымның премьерасы 1863 жылғы 5 ақпанда [ескі стиль бойынша 24 қаңтар 1863] өтті және композитор Чезаре Пуньни толықтырып, қайта қараған музыкалық қосымшаны қамтыды. Бұл қайта жаңғырту үшін Петипа сондай-ақ герцог Питер Олденбургтің «La Rose, la violette et le papillon» балетіне жазған «Pas de deux» («Құлдың пасы») әуенін пайдаланды. Төрт жылдан кейін Жозеф Мазилье зейнеттен шығып, 1867 жылы Парижде өткен Универсалды көрменің құрметіне «Корсар» қайта жаңғыртуын ұйымдастырды. Медора рөлін танымал неміс балеринасы Адель Грантцоу орындады, ал Адольф Адамның бұрынғы шәкірті Лео Делибес әсіресе Грантцоу үшін «Pas des fleurs» үшін жаңа музыка жазды. Қайта жаңғыртудың премьерасы 1867 жылғы 21 қазанда болды және Грантцоу Медора рөлінде отыз сегіз рет сахнаға шықты. Балерина 1868 жылы Парижден кеткеннен кейін «Корсар» опера репертуарынан алынып тасталды және париждік балетте ешқашан қайта қойылмады. 1867 жылдың қысында Грантцоу Санкт-Петербургтегі Императорлық балетке Император Александр II шақырды. Оның дебюті үшін Петипа «Корсарды» қайта жаңғыртты, ол алғаш рет 1868 жылғы 6 ақпанда [ескі стиль бойынша 25 қаңтар 1868] қойылды. Бұл қойылым үшін Петипа тағы да Чезаре Пуньниді жаңа билерге музыка жазуға шақырды. Петипаның «Корсар» романының үшінші қайта жаңғыртуы орыс балеринасы Евгения Соколова үшін арнайы сахналанды және 1880 жылғы 22 қарашада алғаш рет көрсетілді. Петипаның «Корсар» романының соңғы және ең маңызды қайта жаңғыртуы 1899 жылғы 25 қаңтарда [ескі стиль бойынша 13 қаңтар 1899], Императорлық Мариинский театрында премьера болды. Бұл қойылым Санкт-Петербургтегі Императорлық театрлардың Prima ballerina assoluta Pierina Legnani балеринасының пайдасына арналған өнер көрсетімі үшін дайындалды. Гүлнар рөлін балетмейстер Ольга Преображенская, ал Конрад рөлін Императорлық театрдың премьер-танцьорі Павел Гердт орындады.

"Корсарий" романының Мәскеудегі қойылымы

1858 жылдың наурыз айында Мариус Петипа Жюль Перроның «Корсар» балетін Мәскеу Императорлық Большой театрының (қазіргі Большой балет) балет труппасы үшін қоюға жіберілді. Олар бұл балетті көптеген жылдар бойы әртүрлі қойылымдарда үнемі орындап тұрды. 1888 жылы Петипа компания үшін «Корсардың» жаңа қойылымын дайындауды қадағалады, ол зор табысқа ие болды. Петипа сол кездегі Ресейдегі жетекші хореограф еді. 1894 жылы Большой театрының жаңа тағайындалған балетмейстері Иван Клустин «Корсардың» өзінің қойылымын сахналады, оның премьерасы 1894 жылдың 22 наурызында болды [ескі стиль бойынша 9 наурыз 1894]. Кейін Петипа Клустиннің қойылымы өзінің хореографиясының көп бөлігін, әсіресе «Le jardin animé» сахнасын көшіргенін айтты. 1912 жылдың 25 қаңтарында [ескі стиль бойынша 12 қаңтар 1912] Мәскеу Императорлық Большой театрының балет шебері Александр Горский «Корсардың» жаңа қойылымын ұсынды, онда Екатерина Гельцер Медора рөлін, ал Василий Тихомиров Конрад рөлін орындады. Бұл қойылым үшін Горский Адамның музыкасына жаңа редакция жасауды қадағалады, онда көптеген жаңа билер енгізілді. Эдвард Григ, Антон Симон, Рейнхольд Глиер, Карл Голдмарк, Фредерик Шопен, Петр Чайковский және Антонин Дворжак сияқты композиторлардың әуендері жаңа сахналар, пастар, вариациялар және т.б. үшін би музыкасы ретінде пайдаланылды. Горский қойған ең ерекше сахналардың бірі – Шопеннің ноктюрніне қойылған арман сахнасы, онда Медора кейіпкері сүйікті Конрады туралы армандайды. Тағы бір ерекшелік – бірінші актідегі базар сахнасында түрік, парсы және араб құл қыздарының дивертисменті. Қойылымда көптеген қосымша бөлімдер болғанына қарамастан, Горский Мазильер мен Петипа балетке енгізген көптеген қосымша пастарды сақтап қалды. Горскийдің «Корсар» қойылымы 1927 жылға дейін Мәскеу Большой театрының репертуарында болды. Компания көп жылдар бойы «Корсардан» үзінділерді орындап тұрса да, толық көлемдегі балет 1992 жылы Константин Сергеев компания үшін өз нұсқасын сахналағанға дейін қайта қойылмады.

2007 жылы Болшой балетінің қайта жаңғыруы

2007 жылдың 21 маусымында "Большой балет" Юрий Бурлака және компания директоры Алексей Ратманский қойған "Корсарь" балетін әсем жаңартып көрсетті. Бурлака Сергейев жинағының хореографиялық жазбаларын, сондай-ақ Франция Ұлттық кітапханасы, Бахрушин театр мұражайы және Санкт-Петербург театр және музыка мемлекеттік мұражайынан табылған материалдарды пайдаланып, тарихи тұрғыдан дұрыс қойылымды дайындауға қолдау көрсетті. "Корсарь" балетінің осы нұсқасы ең қымбат балет қойылымы болып есептеледі, оның құны 1,5 миллион АҚШ долларына бағаланды.

Ле Корсаре Ленинградта және батыста

Петипаның 1899 жылы қайта жаңғырған "Корсарь" балеті, 1915 жылы соңғы рет қойылғаннан кейін, 1928 жылға дейін Мариинский театрының репертуарында сақталды (1917 жылғы Революциядан кейін балет труппасы Мемлекеттік Петроград балеті, сосын Мемлекеттік академиялық балет, ал кейін Киров балеті деп аталды). 1928 жылға қарай "Корсарь" 1899 жылдан бері Мариинский театрында 224 рет сахналанды. Орыс балетінің құрметті педагогы Агриппина Ваганова Киров балеті үшін революциядан кейінгі "Корсарь" балетінің алғашқы жаңаруын қадағалады, ол алғаш рет 1931 жылдың 15 мамырында (Конрад рөлінде Михаил Дудко) көрсетілді. 1936 жылы Киров балеті "Корсарь" балетін тағы да жаңғыртты, онда Наталья Дудинская Медора, Михаил Михайлов Конрад, ал Вахтанг Чабукьяни Құл (немесе Ресейде белгілі болған Рхаб) рөлінде ойнады. Бұл Ваганованың 1931 жылғы "Корсарь па де дуэ" балетінің қайта жөнделуін қамтитын, толық көлемді шығарманың тұңғыш қойылымы болды, ол Дудинскаяның дипломдық спектаклі үшін сахналанды. Уақыт өте келе, 1951-1955 және 1960-1970 жылдар аралығында Киров балетінің көркемдік жетекшісі және бас хореографы Константин Сергеев түрлі жаңа бөлімдер қосты. 1941 жылдан бастап бұл қойылым сирек ғана көрсетілді, ал 1956 жылы репертуардан толығымен алынып тасталды.

Пётр Гусевтің 1955 жылғы қайта өрлеуі

Балетмейстер Петр Гусев 1955 жылы Ленинградтың Кіші театр балеті үшін «Корсар» балетіне жаңа қойылым жасады. Бұл қойылымда Гусев пен балет тарихшысы Юрий Слонимский жазған түпнұсқа либреттоның өңделген нұсқасы пайдаланылды. Гусев дирижер Евгений Корнблитке өзінің қойылымы үшін жаңа музыка жазуды тапсырды. Балетмейстер Петипаның императорлық дәуіріндегі қойылымдарынан жеткен дәстүрлі интерполяцияларды сақтап қалғанмен, Адамның 1856 жылғы түпнұсқа партитурасының көбін Адамның 1840 жылғы «Теңіз тонаушысы» (L′Écumeur de mer) балетінен және 1852 жылғы «Егер мен король болсам» (Si j’étais roi) операсынан алынған үзінділерден жасалған музыкаға алмастырды. Осы жаңа музыкамен балеттің басты кейіпкерлері үшін лейтмотивтер құрылды. Сондай-ақ, жаңа кейіпкер – құл Әли енгізілді, бұл рөл Мариинский театрындағы толық көлемді алғашқы кеңестік қойылымдарда «Корсар па-де-де» балетінде ойнаған құлдан дамыған. Гусевтің қайта жаңғыртуы 1955 жылдың 31 мамырында алғаш рет көрсетілді және Ресейде «Корсар» балетінің ең танымал нұсқасы болды. 1977 жылы Киров балетінің директоры Олег Виноградов Гусевтің нұсқасын қойылымға қойды, және компания оны әлі де өз репертуарында сақтап келеді. Новосибирск балеті де Гусевтің нұсқасын өз репертуарына енгізді. 2009 жылы Михайловский театрының балеті Гусевтің нұсқасын, балеттің көркемдік директоры Фарук Рузиматов өңдеген түрін сахналады. Киров балеті Гусевтің «Корсар» балетін қою кезінде 1989 жылы компанияның Нью-Йорктегі Метрополитен Опера үйіндегі қойылымы үшін жаңа қойылым жасады. Жаңа қойылым сол жылы Мариинский театрында балерина Алтынай Асылмуратованың Медора, Евгений Неффтің Конрад, Константин Заклинскийдің Исаак Ланкендем, Елена Панкованың Гүлнаре және Фарук Рузиматовтың Әли рөлдерінде түсірілді. Бұл фильм DVD/видео тасмасында жарық көрді.

Константин Сергеевтің 1973 жылғы қайта өрлеуі

1973 жылы Киров балетінің балетмейстері Константин Сергеев «Корсарь» балетіне жаңа бөлімдер мен жаңартылған хореография қосты. Сергеев Адамның түпнұсқа партитурасынан алынған мотивтерден жасалған Конрад пен Бирбанто кейіпкерлеріне арналған жаңа вариацияны I актіге енгізді. Сергеевтің қайта қоюы тек тоғыз қойылымнан кейін Киров балетінің репертуарынан алынып тасталды. Балетмейстердің Наталья Макарова мен Михаил Барышниковтың КСРО-дан кетуіне байланысты Кеңес үкіметімен арасы суынып, Макарованың кеткені 1970 жылы көркемдік директор лауазымынан босатылуына себеп болды. «Корсарь» балетінің толық нұсқасы 1977 жылға дейін Киров балетімен қайтадан қойылмады, содан кейін Олег Виноградов (1977 жылдан бастап Киров балетінің көркемдік директоры) Петр Гусевтің 1955 жылғы нұсқасын сахналады. 1989 жылы Киров балеті алдағы әлемдік турлары үшін «Корсарь» балетін қайта қоюға шешім қабылдады. Виноградовтың Гусев нұсқасын сақтап қалуы керек пе, әлде Сергеев нұсқасы қайта жаңғыртылуы керек пе деген пікірталас болды. Ақырында компания Гусев нұсқасын сақтап қалуды шешті, және ол әлі күнге дейін үнемі қойылады. 1992 жылы Мәскеудің Большой балетінің директоры Юрий Григорович Сергеевті компания үшін 1973 жылғы «Корсарь» балетін қайта қоюға шақырды. Бұл қойылым – Большой театрының дирижері Александр Сотниковтың кеңінен өңделген және қайта оркестрленген партитурасын қамтыды – 1992 жылдың 11 наурызында үлкен жетістікке ие болды, бірақ жеті қойылымнан кейін Григорович қойылымды репертуардан алып тастауды шешті. Сергеевтің қойылымының сәттілігіне куә болғаннан кейін Григорович өзінің нұсқасын сахналауға шешім қабылдады, ол 1994 жылдың 16 ақпанында тұсаукесер өтті. Григоровичтің қойылымы 1995 жылы режиссер компаниядан кеткеннен кейін репертуардан алынып тасталды.

Сергеевтің нұсқасы АҚШ-та қойылады

Ирина Тибилованың 1992 жылы Константин Сергеевтің Мәскеудегі қойылымы үшін жасаған декорациялары мен костюмдері Болшой театрының мұрағатында бес жылға жуық қолданылмастан жатты. Сергеевтің әйелі Наталья Дудинскаяның ұсынысымен Анна Мари Холмс 1992 жылғы қойылымды Бостон балеті үшін қойды (Дудинская, Татьяна Терехова, Сергей Бережной, Татьяна Легат және Вадим Дисницкийдің көмегімен). Шамамен бір жыл өткен соң, «Американ балет театры» Бостон балетінің «Корсар» қойылымын жалға алып, соңында сатып алды. Хореографиялық және музыкалық тұрғыдан қойылым одан да көп өзгерістерге ұшырады, бұл өзгерістерді «Американ балет театрының» дирижері Чарльз Баркер және компанияның пианині Генриетта Стерн жасады. Оранж Каунти өнер орталығындағы қойылымдар нәтижесінде DVD жарық көрді.

Бавария мемлекеттік балеті "Корсарий" спектаклін қайта жаңғыртты

2006 жылдың 26 қаңтарында Бавария мемлекеттік балеті Иван Лисканың қосымша хореографиясымен Петипаның 1899 жылғы «Корсар» қайта қоюының ішінара реконструкциясын көрсетті. Бұл қойылым үшін Даг Фуллингтон Сергеев жинағының Степанов хореографиялық нотациясы арқылы Петипаның 25 түпнұсқа биін қайта құрды. Музыкалық партитураға Мария Бабанинаның енгізген өзгерістері. Декорациялар мен костюмдер: Роджер Кирк.

2007 жылы Болшой балетінің қайта жаңғыруы

2007 жылдың 21 маусымында Үлкен балет Алексей Ратманский қойған, жаңа хореографиясы бар, Петипаның "Корсарь" балетін әсем қайта қойды. Бұл қайта қоюда Юрий Бурлака (сонымен қатар музыкалық драматургия тұжырымын жасаған) Сергейев коллекциясының хореографиялық жазбаларынан қалпына келтірілген Петипаның 1899 жылғы қайта қоюына арналған билердің кейбір қалпына келтірілген бөліктері де болды. Декорациясын Борис Каминский, костюмдерін Елена Зайцева жасады.

2013 жылғы ағылшын ұлттық балеті

The English National Ballet компаниясы "Корсар" балетін толық көлемде сахналаған алғашқы британдық балет компаниясы болды. Анна Мари Холмс қойған бұл қойылым түпнұсқа дизайны мен костюмдерімен, жаңадан өңделген музыкасы және оркестрлік аранжировкасымен толыққанды жаңаша ойда келді. Бұл қойылым Ұлыбритания бойынша Мильтон-Кейнс, Саутгемптон, Оксфорд, Бристоль және Манчестер қалаларындағы театрларды аралады, сондай-ақ Лондон Колозейіндегі лондондық маусымда көрсетілді және Digital Theatre арқылы цифрлық тарату үшін түсірілді. ENB 2016 жылдың 10, 11, 12 наурызында Оманның Маскат қаласындағы Корольдік опера театрында өнер көрсетті. Алдын ала дайындық тобы тамаша баяндама жасады, ол көп мәдениетті көрермендерге түсінікті болды.