Жан Жорж Новерр (1727-1810) – француз бишісі, балетмейстер, «балет әрекеті» авторы. Халықаралық Би күні оның туған күнімен байланысты. Би өнері тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз бишісі (1727–1810)
French dancer (1727–1810)
Жан Жорж Новерре (1727 жылдың 29 сәуірі – 1810 жылдың 19 қазаны) – француз бишісі және балетмейстері. Ол көбінесе 19 ғасырдағы повестік балеттердің алғабасы болған «балет әрекетінің» (ballet d'action) авторы саналады. Оның туған күні бүгінде Халықаралық би күні ретінде тойланады. Оның алғашқы кәсіби өнер көрсетулері Париждегі «Опера Комик» театрында, Фонтенблода, Берлинде Фридрих II және оның інісі Пруссияның ханзадасы Генрих алдында, Дрезден мен Страсбургте өтті. 1747 жылы ол Страсбургке көшіп, 1750 жылға дейін сонда тұрды, содан кейін Лионға қоныс аударды. 1751 жылы ол Марсель үшін «Les Fêtes Chinoises» атты алғашқы ірі шығармасын жазды. Бұл туынды 1754 жылы Парижде қайта қойылды және үлкен табысқа ие болды. 1755 жылы Гаррик оны Лондонға шақырды, онда ол екі жыл бойы тұрды. 1758 мен 1760 жылдар аралығында Лионда бірнеше балет қойды және «Lettres sur la danse et les ballets» атты еңбегін жариялады. Балет өнеріндегі революция осы кезеңмен байланысты, оған Новерре себепкер болды. Новерреге дейін балеттер бишілердің физикалық және эмоционалдық өрнегіне емес, әсем костюмдер мен декорацияларға бағытталған үлкен көрермендерге арналған шаралар болатын. Кейін ол Вюртемберг герцогы Карл Эуген және одан кейін Австрия императоршасы Мария Терезаның қызметіне кірді, 1774 жылға дейін сонда жұмыс істеді. 1776 жылы Мария Антуанетта патшайымның өтініші бойынша ол Париж операсының балетмейстері болып тағайындалды. 1776 жылдың көктемінде Венаға балет қойылымдарын сахналау үшін оралды, бірақ маусым айында Парижге қайта келді. Француз революциясы оны кедейлікке түсіргенге дейін ол бұл лауазымды сақтап қалды. 1810 жылдың 19 қазанында Сен-Жермен-ан-Лейде қайтыс болды. Новерренің Париж балет әлеміне тигізген әсері 1763 жылы қойылған «Жасон мен Медея» трагедиялық балеті арқылы сақталды. 1787 жылы Пьер Гардель таққа және Париж операсына мұрагерлік етіп, Новерренің костюмдерге қатысты идеяларын және балет пантомимасы туралы ойларын іске асырды. Мысалы, ол «Галатеяның құштарлықтары» (Les Caprices de Galathée) шығармасын жазды және бишілерін жолбарыс терісіне және ағаш қабығынан жасалған аяқ киімге кидірді. Костюмге қатысты оның табиғаттануға ұмтылған көзқарасы оны француз ағартушылығының алдыңғы қатарына қойды.
Jean Georges Noverre (29 April 1727 19 October 1810) was a French dancer and ballet master, and is generally considered the creator of ballet d'action, a precursor of the narrative ballets of the 19th century. His birthday is now observed as International Dance Day. His first professional appearances occurred as a youth in Paris at the Opéra Comique, at Fontainebleau, in Berlin before Frederick II and his brother Prince Henry of Prussia, in Dresden and Strasburg. In 1747 he moved to Strasbourg, where he remained until 1750 before moving to Lyon. In 1751, he composed his first great work, Les Fêtes Chinoises for Marseilles. The work was revived in Paris in 1754 to great acclaim. In 1755, he was invited by Garrick to London, where he remained for two years. Between 1758 and 1760 he produced several ballets at Lyon, and published his Lettres sur la danse et les ballets. It is from this period that the revolution in the art of the ballet for which Noverre was responsible can be dated. Prior to Noverre, ballets were large spectacles that focused mainly on elaborate costumes and scenery and not on the physical and emotional expression of the dancers. He was next engaged by Duke Karl Eugen of Württemberg, and later Austrian Empress Maria Theresa, until 1774. In 1776, he was appointed maître des ballets of the Paris Opera at the request of Queen Marie Antoinette. He returned to Vienna in Spring of 1776 to stage ballets there, but in June 1776 he returned again to Paris. He regained this post until the French Revolution reduced him to poverty. He died on 19 October 1810 at Saint Germain en Laye. Noverre's fitting effect on the Paris ballet world would be preserved by the production of his tragic ballet Jason et Médée in 1763. In 1787, Pierre Gardel inherited the throne and Paris Opera, and carried out Noverre's ideas on costume and thoughts on ballet pantomime. (Chazin Bennhaum) He composed Les Caprices de Galathée, for example, and garbed his dancers in tiger skins and shoes made of tree bark. His naturalist attitude towards costume placed him in the front rank of the French Enlightenment.
Контекст
Новеррдің би және театр туралы трактатында балеттерді қоюдағы эстетикалық теориялары мен балет оқыту әдістемесі баяндалған. Новерр бұл мәтінді 1756 жылы Лондонда жазып, 1760 жылы Францияның Лион қаласында жариялаған. Ол эсселері үшін зерттеу жұмыстарын Лондонның Дрюри Лейн аймағында бастады, онда ол Дэвид Гаррик басшылығымен Корольдік театр сахнасындағы өзінің бишілер тобы үшін хореография қойды. Дэвид Гаррик кітапханасында Новерр заманауи француз әдебиетін және пантомима туралы ежелгі латын трактаттарын оқыды. Новерр көркем қозғалыстар арқылы көрермендердің эмоцияларын оятуға қабілетті пантомималардан шабыттанды. Ол мәтінінде балеттің драмалық қозғалыстар арқылы дамытылуы керектігін, ал қозғалыстар кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынасты көрнекті етуі тиіс екенін жариялады. Новерр осы балет түрін «балет д’аксьон» немесе пантомима балеті деп атады (Балеттің халықаралық сөздігі 1032). 1757-1760 жылдары Лион опера театрында композитор Франсуа Граниермен бірлесіп он үш жаңа туынды қойды. Оның «Галатеяның құлқылары», «Венераның жуынуы» және «Сарайдағы қызғаныш» сияқты жеңіл, әсем түсті пантомима балеттері зор табысқа ие болды.
Noverre's treatise on dancing and theater expressed his aesthetic theories on the production of ballets and his method of teaching ballet. Noverre wrote this text in London in 1756 and published it in 1760 in Lyon, France. He began his research for his essays in Drury Lane, London, where he choreographed for his own troupe of dancers at the Theatre Royal under the direction of David Garrick. It was in David Garrick's library that Noverre read modern French literature and ancient Latin treatises on pantomime. Noverre was inspired by the pantomimes that he thought stirred up the audience's emotions by the use of expressive movement. He proclaimed in his text that ballet should unfold through dramatic movement, and the movement should express the relationship between the characters. Noverre named this type of ballet, ballet d’action or pantomime ballet (International Dictionary of Ballet 1032). From 1757 to 1760, he produced thirteen new works with composer François Granier at the Lyon Opera. His lighter, colorful pantomime ballets like Les Caprices de Galathée, La Toilette de Vénus, and Les Jalousies du sérail, received great success.
Әсері
Новеррдің "Les Lettres sur la danse et sur les ballets" атты еңбегі балет идеологиясына ұзаққа созылған әсер етті, себебі оның мәтіні Еуропаның дерлік барлық тіліне аударылып басылды және оның есімі би әдебиетінде ең көп еске алынатын авторлардың бірі болып табылады (Линхам 13). Оның көптеген теориялары бүгінгі би сабақтарында қолданылып келеді және қазіргі би идеологиясының құрамдас бөлігі болып табылады. Мысалы, оның мұғалімдер шәкірттерді өзінің жеке дарынынан пайдалануға, емес, мұғалімге немесе танымал бишінің стиліне еліктеуге шақыруы керек деген пікірі бүгінгі күні де би идеологиясының маңызды бөлігі болып саналады. Новерр көптеген көрнекті замандастарынан сын естігенімен, оның теориялары оның балеттерінен гөрі ұзақ өмір сүрді, оның балеттері кем дегенде екі ғасыр бойы қайта қойылған жоқ (Линхам 127).
Noverre's Les Lettres sur la danse et sur les ballets had lasting impact on ballet ideology as his text has been printed in almost every European language and his name is one of the most frequently quoted in the literature of dance (Lynham 13). Many of his theories have been implemented in dance classes today and remain a part today's ideology of dance. For example, his idea that a teacher should encourage students to profit from his or her own talents rather than to imitate a teacher or the style of a popular dancer is a present ideology of dance. Noverre did receive criticism from many of his prominent ballet contemporaries, however his theories have survived longer than any of his ballets, which have not been reproduced for at least two centuries (Lynham 127).
"Lettres sur la Danse" ағылшын тілінде
Lettres sur la danse алғаш рет 1782 жылы ағылшын тілінде жарық көрді, онда ол француз тілінен аударылған The Works of Monsieur Noverre деп аталды. Аудармашы Паркинс МакМахон Новерренің «Понтьедегі Адела» балетін де аударған, сондай-ақ «Месье Новерренің шығармалары» бойынша жұмыс істеген. 2014 жылы МакМахонның аудармасы Майкл Берден мен Дженнифер Торптың түсіндірмелерімен транскрипцияланып, би тарихшылары мен музыковедтердің сегіз мақаласымен бірге «Француз тілінен аударған Месье Новерренің шығармалары: Новерре, оның айналасы және ағылшын тіліндегі Lettres sur la Danse» (Хиллсдейл, Нью-Йорк: Пендрагон, 2014) деген атпен жарияланды. Сирил Бомонттың «Бейлеу және балет туралы хаттар» (Лондон: Бомонт, 1930) кітабында шағын үзінділер болғанымен, Берден мен Торптың транскрипциясы – ағылшын тіліндегі толық аударма. Томдағы мақалалар, Новерренің өмірі мен мансабының көптеген аспектілерін терең зерттейді: Дженнифер Торп: «Les fêtes chinoises»-тен «Агаммемнонның кек алуына» дейін: Анже Гудар – Жан Жорж Новерре балеттеріне түсіндірме беруші; Саманта Оуэнс: «Новерредей ұлы»: балет композиторы Флориан Иоганн Деллер (1729–73) және Вюртемберг аймағындағы музыка; Кэтлин Кузмик Ханселл: Миландағы Новерре: шешімді кезең; Аделина Мюллер: Моцарт пен Ле Пиктің «Серраглиосына» бір көзбен қарау (Милан, 1772): Новерренің комедиялық балетке жасаған трагикалық өңдеуі; Эдвард Най: Шабытты би және құрметті Новерре; Брюс Алан Браун: Вайсс унд Розенфарб: Венадағы Новерре балетінің аяқталуы және «Винер Музеналманахи» журналының басталуы; Майкл Берден: Тұрақты кездесулер: Новерре мен Галлини Лондонда, 1756–1795; Анна Карин Стале: Жан Жорж Новерре жұмыс іздеуде.
Lettres sur la danse was first published in English in 1782, where it was titled The Works of Monsieur Noverre translated from the French. The translator, Parkyns MacMahon, also translated Noverre's ballet Adela of Ponthieu, and was in touch with him while working on The Works of Monsieur Noverre. In 2014, MacMahon's translation was transcribed with commentary by Michael Burden and Jennifer Thorp, and published with eight essays by dance historians and musicologists as The Works of Monsieur Noverre Translated from the French: Noverre, His Circle, and the English Lettres sur la Danse (Hillsdale, New York: Pendragon, 2014). Although snippets appear in Letters on Dancing and Ballets (London: Beaumont, 1930), by Cyril Beaumont, the Burden and Thorp transcription is the only complete English translation. The essays in the volume, which cover a number of aspects of Noverre's life and career in depth are as follows: Jennifer Thorp: From Les fêtes chinoises to Agamemnon revenged: Ange Goudar as commentator on the ballets of Jean Georges Noverre; Samantha Owens: "Just as great as Noverre": the ballet composer Florian Johann Deller (1729–73) and music at the Württemberg court; Kathleen Kuzmick Hansell: Noverre in Milan: a turning point; Adeline Mueller: A peep into Mozart and Le Picq's Serraglio (Milan, 1772): Noverre's tragic reworking of a comic ballet; Edward Nye: Outrageous dancing and respectable Noverre; Bruce Alan Brown: Weiß und Rosenfarb: the end of Noverrian ballet in Vienna and the beginnings of the Wienerischer Musenalmanach; Michael Burden: Regular meetings: Noverre and Gallini in London, 1756 1795; Anna Karin Ståhle: Jean Georges Noverre applying for jobs.
Жан-Жорж Новерредің 200 жылдығы
Жан Жорж Новерренің қайтыс болғанының екі жүз жылдығын белгілеу үшін, өмірбаяны, би және қойылым салаларын зерттейтін екі академиялық жиын өткізілді. Біріншісі – «Жан Жорж Новеррені тойлау 1727–1810: оның әлемі және одан әрі» тақырыбындағы 2010 жылғы 16–17 сәуірде Оксфордтың Нью-колледжінде өткен 11-ші жылдық Оксфорд би симпозиумы. Кейбір баяндамалар Burden and Thorp (2014) еңбегіне енгізілді. Екіншісі – «Новерренің қайтыс болғанының екі жүз жылдығына арналған халықаралық коллоквиум», 2010 жылғы 21 қазан, жұма, 22 қазан және 23 қазан күндері «17 және 18 ғасырлардағы сахна өнері зерттеу орталығы» (ACRAS, ғылыми қоғам) ұйымының бастамасымен Париждегі Виктор Гюго көшесі, 1 нөмірдегі Ұлттық би орталығында және Серпент көшесі, 28 нөмірдегі, 75006 индекспен «Maison de la Recherche» үйінде өтті. Материалдар Revue Musicorum, X санында жарияланды. Құрметпен.
To mark the bicentenary of the death of Jean Georges Noverre, two academic meetings were held which explored aspects of biography, dance, and performance. The first was ‘Celebrating Jean Georges Noverre 1727 1810: his world, and beyond’, which was the 11th Annual Oxford Dance Symposium on 16–17 April 2010 at New College, Oxford. Some of the papers were included in Burden and Thorp (2014). The second was the ‘Colloque International à l’occasion du bicentenaire de la mort de Noverre’, les jeudi 21, vendredi 22 et samedi 23 octobre 2010, A l’initiative de L’Association pour un Centre de recherches sur les Arts du spectacle aux XVIIe et XVIIIe siècles (ACRAS, société savante), at Centre National de la Danse, 1 rue Victor Hugo – 93500 Pantin, and Maison de la Recherche, 28 rue Serpente, 75006 Paris. The proceedings were published in the Revue Musicorum, X. Accueil