Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батан провинциясындағы муниципалитет, Филиппин.
Municipality in Bataan, Philippines
Моронг, ресми түрде Моронг муниципалитеті, Филиппиннің Батан провинциясындағы 3-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 35 394 адамды құрайды. Муниципалитет Субик шығанағының халықаралық әуежайына, Субик шығанағының еркін экономикалық аймағына (SBFZ; Батан провинциясындағы Эрмосамен және Замбалес провинциясындағы Олонгапо мен Субик қалаларымен бірге), Батан ядролық электр станциясына және бұрынғы Филиппин босқындарды қабылдау орталығына орналасқан. Моронг бұрын Морон деп аталған. Оған Батан провинциялық тас жолы арқылы, 65-ші шығу арқылы жетуге болады.
Morong, officially the Municipality of Morong , is a 3rd class municipality in the province of Bataan, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 35,394 people. The municipality is home to Subic Bay International Airport, Subic Bay Freeport Zone (SBFZ; along with Hermosa also in the province of Bataan, and Olongapo and Subic in Zambales), the Bataan Nuclear Power Plant, and the former Philippine Refugee Processing Center. Morong was formerly known as Moron. It is accessible via the Bataan Provincial Expressway, off Exit 65.
Тарих
1607 жылы Моронг қаласы Батан провинциясындағы шағын елді мекенде Августин реколектілері ордені шіркеу салған кезде құрылды. Шіркеудің бастапқы орны Моронгтың оңтүстік-шығысында орналасқан Нагбалайонг ауылы болған деседі. Нагбалайонгтың көшелері мен жолдарының тікбұрышты және реттелген орналасуы Августин реколектілері орденінің (AOR) ауылдық жоспарлау жұмысының нәтижесі. 1800 жылдардың ортасында әкімшілік орталық басқа ауылдарға қарағанда ыңғайлырақ орталыққа көшірілді. Бұл жаңа орталық ауыл Побласион деп аталды және Нагбалайонгқа ұқсас ауылдық жоспарлау стилінде салынды, көшелер тікбұрышты жүйемен орналастырылды. Побласионда бұрынғыдан әлдеқайда үлкен шіркеу де салынды. Моронг туралы ең алғашқы жазбаларды Августин реколектілері ордені (AOR) жасаған, және қала 1607 жылдан бері Морон деп аталып келген. Қаланың есімдерінің арасында Баяндати есімнің болғанына ешқандай дәлел жоқ. Нагбалайонг ауылы тек қана қалалық орталықтың Нагбалайонгтан Побласионға көшуіне байланысты халық арасында Байандати деп аталып келді. Халық арасындағы әңгімелерде Moron есімінің шығу тегі испандықтардың жергілікті тұрғындардан ауылдың атын сұрағанда "mga Moro umurong" деген сөзді дұрыс естімегенімен байланыстырылады. 18 және 19 ғасырларда мұсылмандардың құл сатуға бағытталған шабуылдары туралы көптеген мәліметтер болғанымен, бұл пікірді растайтын тарихи деректер жоқ. Дегенмен, құл сату мәселесі Моронг шіркеуінің архитектурасына әсер етті, ол бекініс сияқты салынды. Ең сенімді этимологиялық түсіндірме испан тіліндегі "morón" сөзінен шыққан, ол теңізден көрінетін төбе деген мағынаны білдіреді. Испанияда және испандық колонияларда Морон деген атпен бірнеше қала бар, мысалы, Кубадағы Морон; Испанияның Севилья провинциясындағы Морон-де-ла-Фронтера; және Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Морон. Бұл аймақтардың барлығы төбелі және теңізге жақын орналасқан. 1955 жылдың 10 маусымында Филиппиннің көп бөлігінде испан тілін түсіну деңгейі төмендегендіктен және Морон сөзі ағылшын тілінде жағымсыз мағынаға ие болғандықтан, қала Республика заңы № 1249 бойынша Моронг деп қайта аталды.
In 1607, Morong was established when the Order of Augustinian Recollects built a church in a small populated village in Bataan. The original site of the church was said to have been in Barangay Nagbalayong, a village southeast of Morong. The orderly rectangular layout of the streets and roads of Nagbalayong Proper is attributable to the rural planning efforts of the AOR. In the mid 1800s, the municipal center was moved to a more central location relative to other barangays. This new central barangay was named Poblacion and was given a similar rural planning design to Nagbalayong, wherein the streets are arranged in an orderly rectangular pattern. A significantly larger church was also built in Poblacion. The oldest records about Morong was written by the Augustian Order of Recollects (AOR) and the town always had been referred to as Moron as far back as 1607. There is no evidence that the town was ever named or referred to as Bayandati. Nagbalayong was only colloquially referred to as Bayandati, owing to the transfer of the town proper from Nagbalayong to Poblacion. Folkloric tradition alludes the etymology of the name Moron to the Spaniards' mishearing of the phrase "mga Moro umurong" when they asked the local people the name of their village. While there are many records of Muslim led slave raiding expeditions in the 18th and 19th Century, there is no historical record substantiating this claim. The problem of slave raiding did however influence the architecture of the Morong Church, which was built as a church fortress. The most probable etymology comes from the Spanish word morón which refers to a hill which can be seen from the sea. Several towns in Spain and in Spanish colonies are also named Morón, namely Morón in Cuba; Morón de la Fronterra in Sevilla, Spain; and Morón in Buenos Aires, Argentina, to name a few. These place all have hilly topographies and are nearby the ocean. On June 10, 1955, with the understanding of the Spanish language waning in most of the Philippines and with Moron having an unfortunate meaning in English, the town was renamed Morong by virtue of Republic Act No. 1249.
Августин реколектілері ордені қаланы құрған
Августин реколекттері (AOR) 1606 жылы Филиппинге келді, ал бір жылдан кейін, 1607 жылы, Замбалес аймағында миссионерлік жұмысты бастады. 1612 жылға қарай AOR айналасындағы 12 қауымды иеленіп, оларды кішкентай шіркеулер мен монастырлары бар қалаларға айналдырды. 1607 жылы Моронг Августин реколекттерінің күшімен діни приход ретінде ресми түрде құрылды, сонымен қатар Фрай Родриго де Сан-Мигель оны Біздің Анамыздың Бағанасының қорғауына тапсырды. 1607 жылы құрылған Моронгтағы Біздің Анамыздың Бағанасы приході қазір Филиппиндегі католик дінінің ең көне орындарының бірі болып табылады. AOR бекініс шіркеуі жергілікті тасты маржандардан (Porites түрі) 1890 жылдар шамасында салынған. Шіркеудің дизайны Августин реколекттері салған Ста. Моника шіркеуіне ұқсас, ол да тасты маржандардан салынған, және Замбалес, Ботолан қаласында орналасқан. Шіркеу үш рет ауыр зақымдарға ұшырады. 1890 жылы шіркеуді күшті тайфун зақымдады, ал бірнеше айдан кейін монастырь өртенді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон императорлық әскері шіркеуді өртеп жіберді, нәтижесінде шатыры құлады. Филиппиннің Испаниядан тәуелсіздік алуы үшін болған соғыс кезінде филиппиндіктер арасында монахтарға қарсы пікірлер қайнап тұрды. Осы соғыс барысында бірнеше монахтар тұтқындалды, ал бірнешеуі филиппиндік революционерлер тарапынан өлтірілді. Моронг приходының каурасы Фрай Доминго Кабрехас және Багак приходының каурасы Фрай Хосе Сан Хуан филиппиндік революционерлердің қолынан қаза тапты. Бірнеше айдан кейін испан үкіметі Моронг революционерлерін ұстап, өлтіру үшін Гвардия Граждандық полкін жіберді.
The Augustinian Order of Recollects (AOR) arrived in the Philippines in 1606 and a year later, in 1607, they began mission work in Zambales. By 1612, the AOR claimed and organized 12 communities in the surrounding area into towns each with small churches and convents. It is said that in 1607, Morong was officially founded as an ecclesiastical parish by the Augustinian Recollects as well as being founded by Fr. Rodrigo de San Miguel who placed it under the protection of the Our Lady of the Pillar. The Our Lady of the Pillar Parish of Morong, established in 1607 and is now one of the oldest seats of Catholic faith in the Philippines;. The AOR fortress church made with local stony corals (Porites species) was built around 1890s. The design of the church is similar to Augustinian Recollect built church, the Sta. Monica Church of Botolan, Zambales, also built with stony corals. The church has been damaged extensively three times. In 1890, the church was damaged by a strong typhoon and after a few months, fire damaged the convent. During WWII, the church was sent on fire by the invading Japanese Imperial Army, collapsing the roof. During the Philippine War of Independence from Spain, the anti friar sentiment among Filipinos reached a boiling point. During this war, several friars were imprisoned and several were also killed by Filipino Revolutionaries. Fray Domingo Cabrejas, cura of Morong and Fray Jose San Juan, cura of Bagac were killed by Filipino Revolutionaries. After several months, the Spanish government sent in retaliation a regiment of the Guardia Civil to capture and kill the revolutionaries of Morong.
II дүниежүзілік соғыс кезінде Моронг
Батаанды қорғау үшін USAFFE құрған негізгі және алғашқы ұрыс позициясы Мабатанг (Абукай)–Маубан (Моронг) желісі болды. Генерал Уэйнрайт қорғаныстың Маубан жағын басқарды. Филиппин армиясының 1-ші жаяу әскер дивизиясы генерал Фидель Сегундоның басшылығымен Моронг қалалық ауданын қорғады. 1942 жылдың 15 қаңтарында Моронгты қорғап тұрған генерал Фидель Сегундоның 1-ші жаяу әскер дивизиясы (Филиппин) күшті бомбалауға ұшырады, бірақ желісін сәтті ұстап тұрды. 1942 жылдың 16 қаңтарында Жапон императорлық армиясы Моронг қаласына қарай жорық жасады. Сол кезде қалада орналасқан филиппиндік және американдық күштердің біріккен алғы шебі жапондық күштермен шайқасуға шешім қабылдады. Лейтенант Эдвин П. Рэмси басқарған 26-шы атқыштар полкі жапондық 122-ші жаяу әскерін шегінуге мәжбүр етті. 27 жапондық атты әскерге қарсы, өте аз санды болған филиппиндік және американдық атты әскерлері шабуыл жасап, жапондықтарды ойсырата шашыратты. Бұл американ атты әскерінің соңғы шабуылы болды.
For the defense of Bataan, the main and first battle position established by the USAFFE was the Mabatang (Abucay)–Mauban (Morong) Line. General Wainwright was in command of the Mauban side of the defense. The 1st Infantry Division of the Philippine Army, under Gen. Fidel Segundo defended the Morong Town Proper. On 15 January 1942, the reinforced 1st Infantry Division (Philippines) of Gen. Fidel Segundo, defending the Morong came under heavy bombardment, but successfully held the line. On 16 January 1942, the Imperial Japanese Army marched towards the town of Morong. An alarm force of combined Filipino and American forces was then positioned in the town decided to engage the Japanese forces. The 26th Cavalry Regiment led by Lieutenant Edwin P. Ramsey successfully forced the Japanese 122d Infantry to a retreat. The 27 heavily outnumbered Filipino and American cavalrymen charged and scattered the surprised Japanese. It was the last charge of American cavalry
1942 жылдың 17 қаңтарында жапон армиясы қайта оралып, Уэйнрайттың күштерімен шайқасты, содан кейін олар Мобан желісіне шегініп, ақыры Моронг қалалық ауданын тастап кетті.
On 17 January 1942, the Japanese Army returned and engaged Wainwright's forces which then retreated to the Mauban Line finally abandoning Morong Town Proper.
Моронг тұрғындары партизандарға қосылды
1942 жылдың 28 шілдесінде капитан Ральф МакГайр, капитан Е. С. Джонсон және әскерлер ротасы Моронг қаласына партизан қозғалысын ұйымдастыру үшін барды. Моронг қаласының партизандары кейіннен Батан әскери округінің 3-ші полкі, Шығыс Орталық Лусонның бас аймағы ретінде ресми түрде танылды. Сол кездегі қала әкімі Анхелес сектор командирі болып тағайындалды және капитан шені берілді. Екі айлық ұйымдастырудан кейін, 1942 жылдың қыркүйегінде Моронгтың 1400-ден астам тұрғыны партизан күштеріне қосылды. Анхелес партизан полкіне басшылық етіп қана қоймай, полковник шеніне де ие болды. 1943 жылдың 15 қазанында капитан Ральф МакГайр Пун Батода, Ботолан, Замбалес қаласында шайқаста қаза тапты. Оның қазасынан кейін Моронг қаласының партизандық секторы Шығыс Орталық Лусонмен байланысын үзіп қалды. 1944 жылы Джон Бунның өкілдері Моронг қаласына партизандық сектордың қызметін қайта жандандыру үшін келді.
On 28 July 1942, Capt. Ralph McGuire, Capt. E. S Johnson along with a company of soldiers went to Morong to organize the Guerilla Movement in the town. The Morong Town guerillas came to be what is now formally known as the 3rd Regiment, Bataan Military District, East Central Luzon General Area. The incumbent town mayor at the time, Mayor Angeles was inducted as Sector Commander and given the rank of Captain. After two months of organizing, in September 1942 over 1,400 residents of Morong joined the guerilla force. With Mayor Angeles leading more than a regiment of guerillas, he was then promoted to Colonel. In 15 October 1943, Capt. Ralph McGuire was killed in action in Poon Bato, Botolan, Zambales and with his passing the Morong Town Guerilla Sector lost their contact with the East Central Luzon General Area. The activities of the Morong Town Guerilla Sector resumed in 1944 when the emissaries of John Boone went to the town to re establish guerilla activities of the group.
Моронгтың ұмытылған батырларының мәселесі, Батан
Бүкіл елде және әлемде Батаанда соғысқан Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің ерлігі еске алынады. Марикина сияқты қалалар Батаанды қорғауда соғысқан немесе қаза тапқан азаматтарына құрмет көрсету үшін ескерткіштер орнатқан. Батаанның барлық аймақтарында тек Моронг қаласында ғана үкімет тарапынан ескерткіштер орнатылмаған, қаланың тарихи маңызы мен соғыс кезіндегі оның тұрғындарының құрбандықтарына қарамастан. Соғыстан бері ұлттық, облыстық және жергілікті билік Моронгте соғысып, қаза тапқан батырларды еске алуға ешқандай күш жұмсамады. Соғыс кезінде құрбандыққа шалынған және қорғалмаған қала, қазір танылмаған және еске алынбаған батырлардың қабірлерімен толы.
All over the country and the world, the heroism of WWII veterans who fought in Bataan are commemorated. Towns and cities, such as Marikina, have erected monuments to honor their citizens who have fought or fallen in defense of Bataan. In the whole of Bataan, only the town of Morong has no memorial markers have been erected by the government despite the historical significance and sacrifice of the town and its residents during the war. Ever since after the war, the national, provincial and local government has made no efforts to commemorate the brave souls that fought and died in Morong. A town left sacrificed and undefended during the war, now filled with graves of heroes forsaken and unrecognized.
География
Филиппин статистикасы агенттігінің мәліметінше, муниципалитеттің жер ауданы Батанның жалпы аумағының бөлігін құрайды. Моронг солтүстік-шығыстан Диналупиханмен, шығыстан Гермоса және Оранимен, ал солтүстіктен Замбалес провинциясымен шектеседі. Олонгапо қаласы Моронгтың тікелей солтүстігінде орналасқан, оған SBMA–Олонгапо қатынас жолы арқылы Ризал тас жолынан Агуинадо жолына немесе Қауіпсіздік жолынан Шығыс 14-ші көшеге дейін баруға болады. Ол Балангадан және Маниладан қашықтықта жатыр.
According to the Philippine Statistics Authority, the municipality has a land area of constituting of the total area of Bataan. Morong is bounded by Dinalupihan to the northeast, Hermosa and Orani to the east, and province of the Zambales to the north. Olongapo City is located directly north of Morong, accessible via SBMA–Olongapo Access Road through Rizal Highway to Aguinado Road or Security Road to East 14th Street. It is from Balanga and from Manila.
Қоршаған ортаны қорғау
Пауиканның қорғау орталығы – Моронгтағы тасбақаларды, әсіресе Олив Ридли түрін қорғауға бағытталған, қауымдық бастама.
The Pawikan Conservation Center is a community based effort to protect turtles in Morong with a focus on protecting the Olive Ridley species.
Климат
Моронгтың тропикалық муссондық климаты бар (Af), желтоқсаннан сәуірге дейін жауын-шашын өте аз немесе болмайды, ал мамырдан қарашаға дейін ауыр немесе тым ауыр жаңбыр жауады.
Morong has a tropical monsoon climate (Af) with little to no rainfall from December to April and heavy to extremely heavy rainfall from May to November.
Барангай
Моронг саяси тұрғыдан 5 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.
Morong is politically subdivided into 5 barangays. Each barangay consists of puroks and some have sitios.
Демография
1896 жылы Испания елдегі халық санағы бойынша Моронгта 2797 тұрғын болған. 2020 жылғы халық санағында Моронгтың халқы 35 394 адамды құрады. Халық тығыздығы болды.
According to the Spanish Census of the country in 1896, Morong was reported to have 2,797 inhabitants. In the 2020 census, Morong had a population of 35,394. The population density was .
Экономика
Моронгтағы қолданыстағы өнеркәсіптерге манго/кәшью өндірісі, сондай-ақ нипа пальмасының жаңғақтарынан сірке су жасау және жабайы жүзімдерді пайдаланып тоқу өнеркәсібі кіреді. Моронг үшін бірнеше даму жоспарлары бар. Дамытуға бағытталған өнеркәсіптер – бөлшектерді өндіру немесе құрастыру операциялары. Бұдан өзге, конгресс орталықтары, көрме залдары, гольф алаңдары мен клубтары, ойын-сауық және демалыс орталықтары, спорт орталықтары, қонақүйлер, жағажай курорттары және медитация орталықтарын салу жоспарлануда. 2017 жылы 709,6 гектар жер Гандара минералдық және даму корпорациясына базальт және басқа да байланысты минералдарды өндіру үшін берілді.
Existing industries in Morong include mango/cashew production as well as vinegar making from nipa palm nuts and the production of basketry using jungle vines. There is some variety of developments intended for Morong. Industries targeted for development are the manufacturing of component parts or assembly operations. In addition, there are plans to establish convention centers, exhibit halls, golf course and clubs, entertainment and leisure and sports centers, hotels, beach resorts and meditation centers. and in 2017 there was headway into opening 709.6 hectares of land to Gandara minerals and development corporation in order to mine basalt and other associated minerals.
Жергілікті билік
Мерзімдік мэр Вице-мэр 1901 1903 Сальвадор Линао т.ж.б.1903 1905 Мариано Суланги т.ж.б.1905 1907 Гермогенес Рамос т.ж.б. 1908 1909 Сальвадор Линао т.ж.б. 1910 1912 Николас Мангалиндан т.ж.б. 1912 1916 Сальвадор Линао т.ж.б.1916 1919Пабло Суланги Факундо Анхелес1919 1922Факундо Анхелес Николас Мангалиндан1922 1925Меленсио С. Батол Пруденсио Мангалиндан1925 1928Сирило З. Пагио Гауденсио Мангалиндан1928 1931Гауденсио Мангалиндан Меленсио Батол1931 1934Ансельмо Калма Петронило Дизон1934 1937Клаудио Пастельеро Педро Корпус1938 1941Буэнавентура Линао Хуан Пагио1941 1942Эстанислао Анхелес Хуан Пагио1942 1945 Флорентино Бугай жоқ1945 1946 Амбросио Гусман жоқ1946 1947 Буэнавентура Линао Хуан Лленарес1948 1951 Исидоро Г. Суланги Амбросио Гусман1952 1955 Лоренцо Э. Гонсалес Примо Вальдес1956 1959Хулиан В. Рамос т.ж.б.1960 1963Хулиан В. Рамос т.ж.б.1964 1967Антонио Калибас т.ж.б.1968 1971Венансио Виседо т.ж.б.1972 1976Норберто С. Линао аға т.ж.б.1976 1979Норберто С. Линао аға т.ж.б.1979 1980Антонио С. Калибас т.ж.б.1980 1986Антонио С. Калибас т.ж.б.1986 1988Армандо Кимлат т.ж.б.1988 1992Армандо Кимлат т.ж.б.1992 1995Бьенвенидо Виседо аға т.ж.б.1995 1998Каталино Калибас де Леон1998 2001Норберто Г. Линао кіші Росалинда Кимлат2001 2004Норберто Г. Линао кіші Паблито Бугай2004 2007Норберто Г. Линао кіші Паблито Бугай2007 2010Синтия Линао Эстанислао, Хосе Калма2010 2013Синтия Линао Эстанислао Бьенвенидо Виседо кіші2013 2016Хорхе Эстанислао. Бьенвенидо Виседо кіші
Term Mayor Vice Mayor 1901 1903 Salvador Linao n. a.1903 1905 Mariano Sulangi n. a.1905 1907 Hermogenes Ramos n. a. 1908 1909 Salvador Linao n. a. 1910 1912 Nicolas Mangalindan n. a. 1912 1916 Salvador Linao n. a.1916 1919Pablo Sulangi Facundo Angeles1919 1922Facundo Angeles Nicolas Mangalindan1922 1925Melencio S. Batol Prudencio Mangalindan1925 1928Cirilo Z. Paguio Gaudencio Mangalindan1928 1931Gaudencio Mangalindan Melencio Batol1931 1934Anselmo Calma Petronilo Dizon1934 1937Claudio Pastelero Pedro Corpuz1938 1941Buenaventura Linao Juan Paguio1941 1942Estanislao Angeles Juan Paguio1942 1945 Florentino Bugay none1945 1946 Ambrosio Guzman none1946 1947 Buenaventura Linao Juan Llenarez1948 1951 Isidoro G. Sulangi Ambrosio Guzman1952 1955 Lorenzo E. Gonzales Primo Valdez1956 1959Julian V. Ramos n. a.1960 1963Julian V. Ramos n. a.1964 1967Antonio Calimbas n. a.1968 1971Venancio Vicedo n. a.1972 1976Norberto S. Linao Sr. n. a.1976 1979Norberto S. Linao Sr. n. a.1979 1980Antonio S. Calimbas n. a.1980 1986Antonio S. Calimbas n. a.1986 1988Armando Quimlat n. a.1988 1992Armando Quimlat n. a.1992 1995Bienvenido Vicedo Sr. n. a.1995 1998Catalino Calimbas de Leon1998 2001Norberto G. Linao Jr. Rosalinda Quimlat2001 2004Norberto G. Linao Jr. Pablito Bugay2004 2007Norberto G. Linao Jr. Pablito Bugay2007 2010Cynthia Linao Estanislao, Jose Calma2010 2013Cynthia Linao Estanislao Bienvenido Vicedo Jr.2013 2016Jorge Estanislao. Bienvenido Vicedo Jr.
Танымал мәдениет
Субик шығанағының еркін экономикалық аймағының Моронг бөлігінде орналасқан Субик жарылғыш заттарды залалсыздандыру тобы ABS CBN телеарнасының «Май Букас Па» және «Нұх» сияқты бірнеше телесериалдарда көрсетілді.
The Subic Explosive Ordnance Disposal, located at the Morong portion of Subic Bay Freeport Zone, made an appearance on various teleseryes such as ABS CBN's May Bukas Pa and Noah.