Канададағы фин этникалық қауымдастығы: тарихы, кооперативтер құрудағы рөлі, 2011 жылғы санақ бойынша 136,215 фин текті канадалық. Финн иммигранттарының саяси және әлеуметтік өмірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канаданың фин текті азаматтары
Canadians of Finnish ancestry
20 ғасырдың басында Канадаға келген фин иммигранттары саяси ұйымдарға, шіркеулерге, спорттық клубтарға және басқа да қоғамдық бірлестіктерге жылдам қатысты. Фин халқының көптеп қоныстанған аймақтарда залдар мен кооперативтер жиі салынып, құрылды. "Фин канадалықтары" Канаданың бірнеше қаласында кооперативтер құруға бастама жасады. Канададағы ең ірі кооператив – Тұтынушылар кооперативі финдермен құрылған. 2011 жылғы халық санағы бойынша 136 215 канадалық фин тегінен екенін мәлімдеді.
In the early 20th century, newly arrived Finnish immigrants to Canada quickly became involved in political organizations, churches, athletic clubs and other forms of associational life. Halls and co operatives were often erected in communities with sizable Finnish populations. "Finnish Canadians" pioneered efforts to establish co operatives in several Canadian cities. Canada's largest co operative, the
Consumers' Co operative Society, was started by Finns. The 2011 Census recorded 136,215 Canadians who claimed Finnish ancestry,
Тарих
History
Канадаға алғашқы фин иммигранттары АҚШ-тан келді, мүмкін 1820 жылдары Велланд каналын салу үшін. Канадалық Тынық мұхиты темір жолы 1800 жылдардың соңында Финляндиядан тікелей иммигранттарды тартты. Фин текті канадалықтар 1900 жылдардың басында солшыл ұйымдардың көп бөлігін құрады, себебі Финляндия 1906 жылы Ресей империясының құрамында жалпы сайлау құқығын алғашқы елдердің бірі ретінде қабылдады. 1940 жылдардың басына дейін "қызыл финдер", яғни терең социалистік нанымдары бар адамдар, діни және консервативті "ақ финдерден" әлдеқайда көп болды. Бұл Финляндия азамат соғысынан кейін қуғын-сүргіннен қашқан саяси босқындардың көптігімен, сондай-ақ Остроботнияның ауылдық аймағынан келген, бұрын саяси қатыспаған финдердің қиын экономикалық жағдайға жауап беруімен байланысты болды. Марксистік көзқарастағы фин канадалықтары Канаданың Социал-демократиялық партиясымен, кейіннен Канаданың Коммунистік партиясымен бірікті, олардың орталығы "Vapaus" (Азаттық) газеті болды. Алайда, көптеген финдер 1917 жылғы қарашадағы жалпы ереуіл кезінде Финляндияның Социал-демократиялық партиясының сәтсіздігі мен реформашылдығын, сондай-ақ азамат соғысынан кейін партия қабылдаған реформалық саясатты байқағандықтан саясаткерлерге сенімсіздікпен қарады. Канадаға келген және бұрыннан таптық қақтығыстар мен қуғын-сүргінге ұшыраған финдер радикалды кәсіподақ – Әлемдік өнеркәсіптік жұмысшылармен (IWW) бірікті, авторитарлыққа және мемлекетке қарсылық білдірді. IWW Солтүстік Онтарионың кен орындарында және орман шаруашылығы лагерьлерінде маңызды ықпалға ие болды. Фин канадалықтарының санының азаюы 1920 және 30 жылдары 2000-3000 білікті жұмысшы мен орман кесушінің Кеңес Карелиясына кетуімен басталды; сонымен қатар, Испания азамат соғысында көптеген фин канадалық еріктілері болды. Фин канадалықтары украиндықтармен бірге Халықаралық бригадалардың Канадалық контингентіндегі ең ірі еріктілер тобын құрады, олар Маккензи Папино батальонына кірді. Финдер Маккензи Папино батальондарының "Илька" пулемет ротасын құрды. 1930 жылдан кейінгі кезең Канададағы фин кооперативтерінің құлдырауына әкелді. 1924 жылғы АҚШ иммиграциялық заңы Финляндияны ұлттық квоталардан тыс қалдырғандықтан, Канадаға фин иммиграциясы 1920 жылдардың соңында және одан кейін күрт өсті, нәтижесінде АҚШ-қа жылына 500 фин иммигранты кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде консервативті "ақ" финдердің нацистік Германияны қолдауына қарамастан, 1940 жылдары Канаданың иммиграциялық саясаты "ақ финдерді" Канадаға қабылдауға басымдық берді. Бұл, соғыстан кейінгі кезеңдегі социализмге қарсы көзқарастармен бірігіп, фин канадалық қауымдастығының саяси тепе-теңдігін өзгертті.
The earliest Finnish immigrants to Canada came from the US, possibly as early as the 1820s for the construction of the Welland Canal. The Canadian Pacific Railway recruited immigrants directly from Finland in the late 1800s. Canadians of Finnish ancestry often formed a large percentage of left wing organizations during the early 1900s, as Finland had, by 1906 as a part of the Russian empire, already become one of the first nations to adopt universal suffrage. Up until the early 1940s, the so called "Red Finns," who held deep socialist convictions, far outnumbered "White Finns," the more religious and conservative Finns. This was partially due to the number of political refugees escaping persecution after the Finnish Civil War, but also attributable to the response of several, formerly apolitical Finns from rural Ostrobothnia, to harsh economic conditions. Finnish Canadians with Marxist political views aligned themselves with the Social Democratic Party of Canada and later, with the Communist Party of Canada, centered around the newspaper Vapaus'' (Freedom). Many Finns, however, were distrustful of politicians as a result of the perceived failure and reformism of the Finnish Social Democratic Party during the general strike in November 1917 and the reformist policy the party adopted after the Civil War. Finns arriving in Canada who had already faced severe class conflict and repression would line up with the radical union, the Industrial Workers of the World (IWW) emphasizing anti authoritarianism and anti statism. The IWW would hold considerable influence in the mines and logging camps of Northern Ontario. A decline in the Finnish Canadian population began with the exodus of 2,000–3,000 skilled workers and loggers to Soviet Karelia in the 1920s and 30s; there were also a substantial number of Finnish Canadian volunteers in the Spanish Civil War. Finnish Canadians, along with Ukrainians, formed the largest section of volunteers in the Canadian contingent of the International Brigades, Mackenzie Papineau Battalion. Finns formed the Mackenzie Papineau Battalions "Ilkka" machine gun company. The period after the 1930s marks a decline in Finnish co operative activity in Canada. Finnish immigration to Canada increased dramatically during the late 1920s and forward, as the United States Immigration Act of 1924 did not consider Finland to be among the Western European countries excluded from national quotas, resulting in a limit of 500 Finnish immigrants per year to the United States. Despite conservative "White" Finnish support for Nazi Germany during World War II, Canadian immigration policy in the 1940s favoured admitting "White Finns" to Canada. This, combined with a fiercely anti socialist view in the post World War II era, led to a shift in the political balance of the Finnish Canadian community.
Демографиялық шоғырлану
Орталық Канада (көбінесе Онтарио) финдердің ең ірі қоныс ауданы болды, одан кейін Британдық Колумбия келеді, 2006 жылы 72 990 (ON) және 29 875 (BC) фин тіркелді. Альберта және Саскачеван провинцияларында бірнеше шағын ауылдық фин қауымдастықтары құрылды. Бүгінде Тундер-Бэй, Садбери және Жаңа Финляндия қауымдастықтары фин-канадтықтардың басты орталықтарын құрайды. Тундер-Бэй Фенноскандиядан тыс финдердің ең көп тұратын жері және Канададағы жалғыз фин мәдени орталығы болып табылады, ол Финляндия еңбекшілерінің ғимаратында және Хойто мейрамханасында орналасқан. Canadan Sanomat және Vapaa Sana фин тіліндегі апталық газеттері тиісінше Тундер-Бэй және Торонто қалаларынан шығады. Садбериде 1917 жылдан 1974 жылға дейін тағы бір маңызды фин-канад газеті – Vapaus жарық көрді. Онтариодағы Саулт Сент-Мари, Киркланд-Лейк және Тимминс, ал Британдық Колумбиядағы Соинтула сияқты тағы да бірнеше маңызды қауымдастықтар бар.
Central Canada (mainly Ontario) has generally been the largest destination for Finns, followed by British Columbia, recording 72,990 (ON) and 29,875 (BC) Finns in 2006. Several small rural Finnish communities were established in Alberta and Saskatchewan. Today, the communities of Thunder Bay, Sudbury and New Finland form the main centres of Finnish Canadian activity. Thunder Bay boasts the largest Finnish population outside of Fennoscandia, and the only Finnish cultural centre in Canada, housed in the Finnish Labour Temple along with the Hoito Restaurant. The Finnish Canadian weeklies Canadan Sanomat and Vapaa Sana publish out of Thunder Bay and Toronto respectively. Another significant Finnish Canadian newspaper, Vapaus, was published in Sudbury from 1917 to 1974. Other prominent communities are Sault Ste. Marie, Kirkland Lake and Timmins, in Ontario and Sointula in British Columbia.
Фин тілі
Канадада да фин тілінде сөйлейді. Канаданың халық санағы бойынша 15 295 адам фин тілін ана тілі ретінде көрсеткен, олардың 2 790-ы оны үйдегі негізгі тіл ретінде пайдаланады. Канададағы фин тілінде сөйлейтін адамдардың көп бөлігі Онтариода (9 720), ал екінші орында Британдық Колумбияда (3 760) орналасқан. Кейбір канадалық университеттер фин тілі курстарын фин тілі мен мәдениетін зерттеу бағдарламаларының немесе жалпы тіл курстарының бір бөлігі ретінде ұсынады, мысалы, Лейкхед университеті мен Виктория университетінде. Америкалық фин тілі бойынша зерттеулер де фин иммигранттары көп Канада қалаларында, мысалы, Тундер-Бэйде жүргізілді. Дегенмен, Канадада фин тілінде сөйлейтін қанша адам стандартты фин тілінде немесе американдық фин тілінде сөйлейтіні туралы статистика жоқ.
The Finnish language is also spoken in Canada. According to the Canadian census 15,295 people in Canada reported Finnish as their mother tongue, of which 2,790 reported it as the primarily language spoken at home. A majority of the Finnish speakers in Canada are in Ontario (9,720), and the second most in British Columbia (3,760). Some Canadian universities also offer Finnish language courses as part of Finnish Studies programs or as general language courses, such as at Lakehead University and University of Victoria. Research on American Finnish was also conducted in Canadian cities with significant Finnish immigrants, such as Thunder Bay. However, there are no statistics on how many Finnish speakers in Canada speak Standard Finnish or American Finnish.