Кіріспе

1984 жылы Кодзи Хашимотоның "Годзилланың оралуы" фильмінде Кен Танака, Ясуко Савагучи, Йосуке Нацуки және Кейджу Кобаяши рөлдерін сомдады, ал Годзилла рөлінде Кенпачиро Сацума ойнады. Бұл фильм 1954 жылғы түпнұсқа фильмге жалғас және франшизаны қайта іске қосу болып табылады. Ол түпнұсқа Годзилладан басқа Шова дәуіріндегі барлық фильмдердің оқиғаларын ескермейді, түпнұсқа фильмнің қараңғы атмосферасы мен тақырыптарына сай келеді және Годзилланы оның құрылыс-бұзушы, қарсыластық табиғатына қайтарады. Фильм 1984 жылдың 15 желтоқсанында Жапонияда кинотеатрларда көрсетілді. Сынақшылар Годзилланың қайта оралуын, Корокудың музыкасын, тақырыптарын, арнайы эффектілерін және қараңғы атмосферасын жоғары бағалады. Келесі жылы New World Pictures компаниясы АҚШ-та "Годзилла 1985" деген жергілікті нұсқасын шығарды. Фильмде жаңа түсірілген кадрлар бар, Реймонд Бёрр "Годзилла, Есімдер патшасы!" (1956) фильміндегі рөлін қайта ойнайды, ол өзі 1954 жылғы "Годзилла" фильмінің американдық локализациясы болып табылады.

Сюжет

Жапондық "Яхата Мару" балық аулау кемесі Дайкоку аралының жағалауында күшті ағыстарға ілесіп қалды. Кеме жағаға қарай иле бастағанда, арал жарылып, жанартаудан алып құбыжық шықты. Бірнеше күннен кейін журналист Горо Маки сол аймақта келе жатып, кемені толық, бірақ қараусыз күйде табады. Ол кемеге кіріп, зерттей келе, ауыр жарақат алған Окумура Хирошиден басқа барлық экипаж мерт екенін көреді. Кенеттен оған "Шокирус" теңіз бітесі шабуылдайды, бірақ Окумура оны құтқарады. Токиода Окумура суреттерге қарап, көрген құбыжықтың жаңа Годзилла екенін түсінеді. Маки оқиға туралы мақала жазады, бірақ Годзилланың оралуы туралы жаңалық құпия сақталады және оның мақаласы басылмайды. Маки 1954 жылы Годзилла шабуылында ата-анасын жоғалтқан профессор Хаяшидаға барады. Хаяшида Годзилланы жаппай қырып-жоятын, тірі, жеңілмейтін ядролық қару ретінде сипаттайды. Хаяшиданың зертханасында Маки Окумураның әпкесі Наокомен кездеседі және оған ағасының тірі екенін және полиция ауруханасында жатқанын айтады. Тынық мұхитында кеңестік теңіз асты кемесі жойылды. Кеңестіктер шабуылды американдықтар жасады деп санайды, содан кейін дипломатиялық дағдарыс басталады, ол ядролық соғысқа ұласуы мүмкін. Жапондықтар араласып, Годзилланың шабуылдардың артында тұрғанын көрсетеді. Жапон үкіметі Жапонияның қорғанысын талқылау үшін жиналады. Жаңа қару ұсынылады – "Супер-Х", арнайы брондалған, ұшатын бекініс, ол астананы қорғайды. Жапон әскеріне дайындық беріледі. Годзилла Шизуока префектурасындағы Михама атом электр стансасына шабуыл жасайды. Реактордан қоректенген кезде, ол құстардың тобынан алаңдап, стансаны тастап кетеді. Хаяшида Годзилланың құстардың сигналдарына инстинктивті түрде ден қойғанын айтады. Хаяшида геолог Минамимен бірге Жапон үкіметіне Годзилланы Осима аралындағы Михара тауына ұқсас сигналдармен қайта шақыруды және жанартаудың атқылауын бақылап, Годзилланы тұтқындауды ұсынады. Премьер-министр Митамура кеңестік және американ елшілерімен кездесіп, Годзилла Жапонияның құрлығына шабуыл жасаса да, Годзиллаға қарсы ядролық қару қолданбайтынын мәлімдейді. Сонымен қатар, кеңестіктер Годзилланың қауіп-қатеріне қарсы өз жоспарларын жасап жатыр, ал Токио портында жүк кемесі ретінде жасырылған кеңестік басқару кемесі Годзилла шабуыл жасаса, орбитадағы спутнигінен ядролық зымыранды ұшыруға дайындалады. Таңда Годзилла Токио шығанағында Токиоға қарай көрінеді, бұл жаппай эвакуацияға әкеледі. JASDF Годзиллаға шабуыл жасайды, бірақ оның қалаға қарай жылжуын тоқтата алмайды. Годзилла көп ұзамай пайда болып, сол жердегі JSDF-ты жеңіске жетеді. Соғыс кеңестік кемесіне зақым келтіреді және зымыранды ұшыруға санауды бастайды. Капитан зымыранды тоқтатуға тырысқанда қаза табады. Годзилла Синдзюкуға қарай бет алып, жолында қирату жасайды. Годзиллаға қарсы төрт лазерлік қаруланған жүк көлігі мен "Супер-Х" шығады. Годзилланың жүрегі ядролық реакторға ұқсас болғандықтан, "Супер-Х" оның аузына атып жіберген кадмий снарядтары оның жүрегін баяулатып, Годзилланы есінен айырады. Артқа санау аяқталады және кеңестік зымыраны ұшырылады, бірақ американдық қарсы зымыраны оны жояды. Хаяшида мен Окумураны Токиодан тікұшақпен алып, Михара тауына іздену құрылғысын орнату үшін апарады, екі зымыран Токио үстінде соқтығыспас бұрын. Ядролық зымыранның жойылғандығынан электрлі дауыл мен ЭМП пайда болады, бұл Годзилланы қайта тірілтеді және "Супер-Х"-ты уақытша тоқтатады. Ашулы Годзилла "Супер-Х"-қа қайтадан ұшып көтерілгенде шабуыл жасайды. "Супер-Х"-тың қарулары кайджуға қарсы тиімсіз болып шығады, нәтижесінде Годзилла бірнеше көкжиектер арқылы қуып бара жатқанда қалада одан да көп қиратулар болады. Годзилла ақыры "Супер-Х"-ты оның үстіне көкжиек түсіріп жояды. Годзилла Хаяшида оны алаңдату үшін бағыттаушы құрылғыны пайдаланғанға дейін ашуын жалғастырады. Годзилла Токиодан шығып, Токио шығанағы арқылы жүзіп, Михара тауына бағыттау құрылғысын іздеп барады. Сол жерде Годзилла құрылғының соңынан еріп, жанартаудың аузына құлайды. Окумура жанартаудағы детонаторларды іске қосып, Годзилланы тұтқындап, бақыланатын атқылауды жасайды.

Даму

"Мехагодзилланың терроры" фильмінің кассалық сәтсіздігінен кейін, Toho компаниясы 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында франшизаны бірнеше рет қайта жандандыруға тырысты. Бірінші әрекет – 1977 жылы 1954 жылғы түпнұсқа фильмнің түсті қайта түсірілімін жасау туралы хабарлау болды, бірақ жоба тоқтатылды. Бір жыл өткен соң, Toho UPA студиясымен бірлесіп "Годзилла vs. Шайтан" фильмін түсіретіні жарияланды, алайда бұл, UPA продюсері Генри Г. Саперштейннің ұсынған "Годзилла vs. Гаргантюа" жобасымен бірге, іске аспады. "Годзилла" сериясының авторы Томоюки Танака 1979 жылы, Годзилланың 25 жылдығында франшизаны қайта жаңғыртуды қолға алды. Ол, Three Mile Island апатынан кейін, сериалды қараңғы, ядроға қарсы тамырларына қайтаруды жоспарлады. 1980 жылы Танака мен Акира Мурао "Годзилланың қайта өркендеуі" атты әңгіме жобасын ұсынды, онда Годзилла заңсыз ядролық қалдықтарды төгу орынында Бакан атты пішін өзгерте алатын монстрға қарсы күреседі. 1983 жылы Мурао мен Хидейчи Нагахара "Годзилланың қайта өркендеуі" үшін жаңартылған сценарийде жұмыс істеді, бірақ жоба бюджеттік мәселелерге байланысты тоқтатылды. Сол жылы американдық режиссер Стив Майнер өзінің қаражаты есебінен Годзилла фильмін түсіруді ұсынды. Toho жобаны мақұлдады, ал Майнер сценарий үшін Фред Деккерді және монстрды қайта жобалау үшін палеоскульптор Стив Церкасты жалдады. Алайда, Майнердің тым қымбат тоқтау анимациясын қолдану туралы және фильмді 3D форматында түсіру туралы талабы жобаның алға жылжуына кедергі келтірді, сондықтан ірі американдық киностудиялар одан бас тартты. "Годзилланың қайта өркендеуі комитеті" деп аталатын 10 мың жанкүйерден тұратын жапондық Годзилла жанкүйерлері тобының қысымымен Танака, Miner фильмімен бірге шығарылатын "қатаң түрде ішкі тұтынуға" арналған жапондық фильмді түсіруге шешім қабылдады. Исиро Хонда ұсыныстан бас тартқаннан кейін Кодзи Хашимото режиссер болып тағайындалды, өйткені ол Акира Куросаваға "Кагемуша" мен "Ран" фильмдерінде көмектесіп жатты және Эйджи Цубураяның қайтысынан кейін франшизаны тоқтату керек деп ойлады. Композитор Акира Ифукубеге фильмге музыка жазу ұсынылды, бірақ ол құрметпен бас тартты. Ол кезде Ифукубе Годзиллаға енгізілген өзгерістерге байланысты фильмге қатысудан бас тартты деген ақпарат тарады. Алайда, бұл цитатаны Ифукубе туралы зерттеуші Эрик Хоменик және "Жапондық алыптар" журналының редакторы Эд Годзизевски жанкүйерлер тараған әзіл деп түсіндірді, ол кейіннен факт ретінде қате түсінілді. Ифукубе фильмге музыка жазудан бас тартуына себеп – сол кезде Токио музыкалық колледжінде композициядан сабақ беруі болды.

Арнайы әсерлер

Арнайы эффекттерді бірнеше бұрынғы Годзилла фильмдерінің арнайы эффекттерін басқарған Теруёши Накано басқарды. Танака Годзилланың көрінетін биіктігін арттыру туралы шешім қабылдады, осылайша Годзилла Токионың қазіргі заманғы көкжиегінің қарсаңында шағын көрінбес еді. Бұл миниатюралардың 1/40 масштабта салынуын талап етті, және бұл фильмнің бюджеті 6,25 миллион долларға дейін өсуіне әкелді. Танака мен Накано костюм жасаушы Нобойуки Ясумаруға Godzilla Raids Again фильмінен бері көрінбеген құлақтар мен төрт саусақтары бар жаңа Годзилла дизайнын жасауда көмектесті.

Театрлық

Годзилланың қайтысы 1984 жылдың 15 желтоқсанында Жапонияда шықты, оны «Тохо» компаниясы таратты. Фильмнің кассадағы жалпы кірісі 14 000 000 АҚШ долларын құрады.

Үй бейнесі

2016 жылдың мамыр айында Kraken Releasing компаниясы "Годзилланың оралуы" фильмінің түпнұсқа жапон нұсқасын және оның халықаралық ағылшын тіліндегі дубляжын Солтүстік Америкада 2016 жылдың 13 қыркүйегінде DVD және Blu-ray форматтарында шығаруды жоспарлағанын мәлімдеді. Бірақ, фильмнің америкалықтандырылған нұсқасы, "Годзилла 1985" шығарылымға кірмейтіні де хабарланды, себебі New World Pictures компаниясы "Def Con 4" фильмінен "Годзилла 1985" үшін алған музыкалық үзінділерге байланысты авторлық құқықтар бойынша мәселелер жалғасуда.

Ағылшын тіліндегі экспорттық дубляж

Фильм аяқталғаннан кейін көп ұзамай, Toho компаниясының шетелдік сату бөлімі, Toho International Co., Ltd, фильмді Гонконгтегі Мэтью мен Элизабет Орам компаниясы арқылы ағылшын тіліне дубляж жасады. Ешқандай қысқартулар жасалмады, бірақ титрлер мен басқа да атаулар ағылшын тілінде берілді. Халықаралық ағылшын тіліндегі дубляжда жаңалықтар оқушысы және радио хабаршысы Джон Калкин Горо Маки рөлінде, ал актер Барри Хей премьер-министр Митамура рөлінде ойнады. Ағылшын нұсқасы кеңес және американдық кейіпкерлердің диалогтарын қоса, барлық диалогты толыққанды ағылшын тіліне дубляждайды. Халықаралық ағылшын тіліндегі дубляж 1998 жылдың 24 шілдесінде Ұлыбританияда Carlton Home Entertainment компаниясы арқылы VHS форматында шықты. 2016 жылы халықаралық ағылшын тіліндегі дубляж Kraken компаниясының АҚШ-тағы DVD және Blu-Ray нұсқаларына қосылды, бірақ аудио-микс Toho компаниясының ағылшын тіліндегі түпнұсқа басылымдарында естілген түпкілікті моно дыбыс жолы емес еді. Ағылшын тіліндегі диалог бастапқыда жапондық театрлық нұсқасынан өзгеше музыкалық монтаждар мен дыбыс эффектілерін қамтитын баламалы музыка және эффекттер трегімен араластырылды, ең бастысы фильмнің соңында Годзилла шығарған ерекше "шырылдау" дыбысы. АҚШ-тың үй видео нұсқасы моно емес, DTS 5.1 айналмалы дыбыспен жабдықталған, әдеттегі жапондық нұсқада қолданылатын стандартты музыка мен эффекттерді пайдаланады.

Годзилла 1985 жыл

Жапондық кассада фильмнің сәтсіз көрсетілуі және Стив Майнердің «Годзилла 3D» жобасының тоқтатылуынан кейін, Toho компаниясы жоғалған кірісті қайтару үшін фильмді шетелде таратқанын шешті. New World Pictures Солтүстік Америкада тарату үшін «The Return of Godzilla» фильмін сатып алып, атауын «Godzilla 1985» деп өзгертті, сондай-ақ «Godzilla: King of the Monsters!» фильмінің 30 жылдығын мерекелеу үшін Реймонд Бёррды қайта шақырды. Алғашқыда New World компаниясы фильмді Лесли Нильсеннің басты рөлде ойнаған «Не болып жатыр, Тайгер Лили?» фильмі сияқты әзіл-қалжыңға толы комедияға айналдыру үшін диалогты қайта жазуды жоспарлаған, бірақ Реймонд Бёрр бұл идеяға наразылық білдіргендіктен бұл жоспардан бас тартылды. Бёрр Годзилланың ядролық метафора ретіндегі маңызын өте қастерледі. Сол сценарийден қалған жалғыз диалог – майор Макдонахудың айтқан «Олар онда үлкен қала құрылысын жүргізіп жатыр» деген сөзі болды. Бёррдің барлық түсірілімдері оның кестесіне қарай бір күнде аяқталды. Оған 50 000 АҚШ доллары төленді. Ол сөйлескен актерлердің қайта түсірілімдері келесі күні жасалды, ал американдық түсірілімдер үш күнде аяқталды. Фильмдегі ең даулы өзгерістердің бірі – совет полковнигі Кашириннің ядролық зымыранды іске қосуға қарсы тұрудың орнына, оны қасақана ұшыруы болды. Режиссер Р.Ж. Кизер кейіннен мұны New World компаниясы басшылығының консервативті көзқарастарымен байланыстырды.