Иоганн Готлиб Фихте: Неміс философ және ұлтшылдықтың негізін қалаушысы

Кіріспе

Неміс философы (1762–1814)

Иоганн Готлиб Фихте (19 мамыр 1762 – 29 қаңтар 1814) – неміс философы, Иммануил Канттың теориялық және этикалық жазбаларынан дамыған неміс идеализмі философиялық қозғалысының негізін қалаушылардың бірі. Соңғы кезде философтар мен ғалымдар Фихтені өзіндік сананың немесе өзіне-өзінің хабардар болуының мәніне қатысты жаңа көзқарастары үшін жеке маңызды философ ретінде бағалай бастады. Бұл идея көбінесе Гегельге дұрыс емес жатқызылады. Декарт пен Кант сияқты, Фихте де субъективтілік және сана мәселесімен айналысты. Фихте саяси философия саласында да еңбек етті; ол неміс ұлтшылдығының негізін салушылардың бірі ретінде белгілі.

Шығу тегі

Фихте Жоғарғы Лузатияның Рамменау қаласында дүниеге келді және лютеран дінінде крещениеден өтті. Лента тоқушысының ұлы Фихте, ұрпақтар бойы осы аймақта өмір сүрген, діншіл отбасында туды. Иоганн Готлибтің әкесі Кристиан Фихте, өзінен әлдеқайда жоғары дәрежедегі әйелге үйленді. Фихте өмірі бойы көрсеткен белгілі бір ынтасыздық оның анасынан мұра болған болуы мүмкін деген пікір бар.

Мектепке дейінгі тәрбие

Фихте Мейссен қаласына жақын Нидераудағы пастор Кребель отбасында тәрбиеленіп, классикалық білімді терең меңгерді. Осы кезден бастап Фихте ата-анасынан сирек көріпті. 1774 жылдың қазан айында ол Наумбург маңындағы Пфортадағы танымал мектепке түсті. Фрайхерр фон Мильтиц оны қолдауын жалғастырды, бірақ 1774 жылы қайтыс болды. Пфорта мектебі Новалис, Август Вильгельм Шлегель, Фридрих Шлегель және Ницше есімдерімен байланысты. Мекеменің атмосферасы жартылай монахтық сипатта болды және білім сапасы жоғары болғанымен, Фихте үшін жеткілікті әлеуметтік өмір мен сыртқы әлеммен байланыс болды ма деген күмән туындайды. теологиялық семинария. Бір жыл өткен соң ол Лейпциг университетінде оқуын жалғастырды. Фихте осы кезеңдегі кедейлік пен күреске төтеп беріп, өзін-өзі асыраған сияқты. 1784 жылдан 1788 жылға дейін Фихте саксон отбасыларындағы балаларға ұстаздық қызмет етіп, күнкөрісін қамтамасыз етті. Келесі екі жылды (1788–1790 жж.) ол Цюрихте өткізді, онда болашақ әйелі Йоханна Ранмен және Иоганн Генрих Песталоццимен танысты. 1793 жылы ол Иоганн Вольфганг Гете де қатысқан «Модестия кум Либертате» масондық ложасына мүше болды. 1790 жылдың көктемінде ол Йоханнаға ұсыныс жасады. Фихте 1790 жылдың жазында Канттың еңбектерін зерттеуге кірісті. Бұған себеп, Фихте студенттерінің бірі Канттың жазбалары туралы білуге ниеттенгендігі болды. Олар оның өмірі мен ойлау жүйесіне терең әсер етті. Алайда, Фихте Кант философиясын оқып жүргенде, Рахн отбасы қаржылық қиындықтарға тап болды. Оның үйленуі кейінге шегерілді. Ол өзін бөлмесіне қамап, Канттың назарын аударуға және қызығушылығын тудыруға бағытталған эссе жазуға бар күшін жұмсады. Бес апта ішінде аяқталған бұл эссе «Versuch einer Critik aller Offenbarung» (Барлық аянды сынауға талпыныс, 1792) деп аталды. Кант жағдайды түсіндіргеннен кейін және осы еңбек пен авторын жоғары бағалағаннан соң, Фихтенің даңқы асқақтап өсті. Карл Рейнхольдқа жазған хатында Йенс Баггсон: «Бұл ең сенімсіз және таң қалдыратын жаңалық, өйткені бұл кітапты Канттан басқа ешкім жаза алмас еді. Философиялық аспандағы үшінші күннің пайда болуы туралы бұл керемет жаңалық мені қатты шатастырды» деп жазды. Кант оқиғаға қатысты ресми мәлімдеме жасау үшін жеті жыл күтті; сыртқы қысымның нәтижесінде ол Фихтеден өзін алшақтатып, жариялады. Өз мәлімдемесінде ол: «Құдай бізді достарымыздан сақтасын. Өзімізді жаулардан қорғауға тырысамыз» деп жазды.

Fichte was placed in the family of Pastor Krebel at Niederau near Meissen, and there received a thorough grounding in the classics. From this time onward, Fichte saw little of his parents. In October 1774, he attended the celebrated foundation school at Pforta near Naumburg. Freiherr von Miltitz continued to support him, but died in 1774. The Pforta school is associated with the names of Novalis, August Wilhelm Schlegel, Friedrich Schlegel, and Nietzsche. The spirit of the institution was semi monastic and, while the education was excellent, it is doubtful whether there was enough social life and contact with the world for Fichte. theology seminary. He was transferred a year later to study at the Leipzig University. Fichte seems to have supported himself during this period of poverty and struggle. From 1784 to 1788, Fichte precariously supported himself as tutor for various Saxon families. He lived in Zürich for the next two years (1788–1790), where he met his future wife, Johanna Rahn, and Johann Heinrich Pestalozzi. He also became, in 1793, a member of the Freemasonry lodge "Modestia cum Libertate", with which Johann Wolfgang Goethe was also connected. In the spring of 1790, he became engaged to Johanna. Fichte began to study the works of Kant in the summer of 1790. This occurred initially because one of Fichte's students wanted to know about Kant's writings. They had a lasting effect on his life and thought. However, while Fichte was studying Kantian philosophy, the Rahn family suffered financial reverses. His impending marriage had to be postponed. he shut himself in his lodgings and threw all his energies into the composition of an essay which would attract Kant's attention and interest. This essay, completed in five weeks, was the Versuch einer Critik [sic] aller Offenbarung (Attempt at a Critique of All Revelation, 1792). When Kant cleared the confusion and openly praised the work and author, Fichte's reputation skyrocketed. In a letter to Karl Reinhold, Jens Baggeson wrote that it was " the most shocking and astonishing news [since] nobody but Kant could have written this book. This amazing news of a third sun in the philosophical heavens has set me into such confusion". Kant waited seven years to make public statement about the incident; after considerable external pressure he dissociated himself from Fichte. In his statement, he inscribed, "May God protect us from our friends. From our enemies, we can try to protect ourselves."

Женна

1793 жылдың қазан айында Фихте Цюрихте үйленді, ол сол жылдың соңына дейін сол жерде тұрды. Француз төңкерісінің оқиғалары мен принциптеріне ықпалданып, ол екі памфлет жазып, анонимді түрде жариялады, бұл оны ой және іс-қимыл еркіндігінің жақтаушысы және саяси өзгерістерді қолдайтын адам ретінде танымал етті. Сол жылдың желтоқсанында ол Йена университетінің философия профессоры лауазымына шақырылды. Ол келісіп, 1794 жылдың мамырында лекцияларын бастады. Ол өз жүйесін – «трансценденталды идеализмді» ерекше ынтамен түсіндірді. Оның жетістігі бірден байқалды. Ол лекция беруде шыншылдығы мен күшімен көзге түсті. Бұл лекциялар кейін «Ғылым иесінің мақсаты» (Einige Vorlesungen über die Bestimmung des Gelehrten) деген атпен жарық көрді. Ол өзін жандандырушылық жұмыстарға толықтай берді, көп ұзамай бірнеше еңбектері жарыққа шықты. Фихте сол кезеңде Берлиндегі ложаның жоғары дәрежелерін дамыту жұмысының бір бөлігі ретінде масондық философиясы бойынша екі лекция оқыды. Ұлы Шығыстың жоғары лауазымды шенеунігі Иоганн Карл Кристиан Фишер 1802/03 жылдары осы лекцияларды екі томдық «Масондық философия: Константқа хаттар» (Philosophie der Maurerei. Briefe an Konstant) деген атпен жариялады, онда «Констант» масон емес, ойдан шығарылған тұлғаны білдірді. 1805 жылы ол Эрланген университетінің профессоры болып тағайындалды. 1806 жылы Йена-Ауэрштедт шайқасында Наполеон прус армиясын жеңіп, оны уақытша Кенигсбергке дейін ығыстырды, бірақ ол 1807 жылы Берлинге оралып, әдеби қызметін жалғастырды. Ол 1810 жылы құрылған Берлин университетінің профессоры болды. Келесі жылы ол әріптестерінің дауысымен университеттің ректоры болып сайланды. Бірақ, тағы да, оның мінезі келіспеушіліктерге әкелді және ол 1812 жылы отставкаға кетті. Наполеонға қарсы науқан басталды, ал Берлиндегі ауруханалар көп ұзамай науқастармен толып кетті. Фихтенің әйелі медбике болып жұмыс істеді және жұқпалы қызбаға шалдықты. Ол жазылып келе жатқанда, Фихте тифпен ауырып, 1814 жылы 51 жасында қайтыс болды. Екінші жағынан, Фихте қиындықты мойындады, бірақ оның еңбектері алдын ала пікірлер мен әсерлерден адарылып, ойлауға тырысқандарға түсінікті және ашық екенін айтты. Фихте Канттың «өздеріндегі заттардың» бар екендігі туралы, тікелей адамдық сезімнен тыс тұратын жоғары сезімтал шындық туралы аргументін қолдамады. Фихте «өздеріндегі заттарды» және «бізге көрінетін» (феномендер) нәрселерді қатаң түрде бөліп қарауды күмәнділікке шақыру деп санады. Күмән тудырудың орнына, Фихте біз әлемнің өзі деген түсініктен бас тартып, сананың ешқандай негізі жоқ екенін қабылдауымыз керек деген радикалды ұсыныс жасады. Фихте сананың өзінен тыс ештеңеге негізделмейтіні туралы пікірді алға тартты. Феномендік әлем санадан, «Мен» белсенділігінен және моральдық сезімнен туындайды.

In October 1793, Fichte was married in Zürich, where he remained the rest of the year. Stirred by the events and principles of the French Revolution, he wrote and anonymously published two pamphlets which led to him to be seen as a devoted defender of liberty of thought and action and an advocate of political changes. In December of the same year, he received an invitation to fill the position of extraordinary professor of philosophy at the University of Jena. He accepted and began his lectures in May 1794. With extraordinary zeal, he expounded his system of "transcendental idealism". His success was immediate. He excelled as a lecturer due to the earnestness and force of his personality. These lectures were later published under the title The Vocation of the Scholar (Einige Vorlesungen über die Bestimmung des Gelehrten). He gave himself up to intense production, and a succession of works soon appeared. Fichte presented two lectures on the philosophy of Masonry during the same period as part of his work on the development of various higher degrees for the lodge in Berlin. Johann Karl Christian Fischer, a high official of the Grand Orient, published those lectures in 1802/03 in two volumes under the title Philosophy of Freemasonry: Letters to Konstant (Philosophie der Maurerei. Briefe an Konstant), where "Konstant" referred to a fictitious non Mason. In 1805, he was appointed to a professorship at the University of Erlangen. The Battle of Jena Auerstedt in 1806, in which Napoleon defeated the Prussian army, drove him to Königsberg for a time, but he returned to Berlin in 1807 and continued his literary activity. He became a professor at the new University of Berlin, founded in 1810. By the votes of his colleagues Fichte was unanimously elected its rector in the succeeding year. But, once more, his temperament led to friction, and he resigned in 1812. The campaign against Napoleon began, and the hospitals at Berlin were soon full of patients. Fichte's wife devoted herself to nursing and caught a virulent fever. Just as she was recovering, he became sick with typhus and died in 1814 at the age of 51. On the other hand, Fichte acknowledged the difficulty, but argued that his works were clear and transparent to those who made the effort to think without preconceptions and prejudices. Fichte did not endorse Kant's argument for the existence of "things in themselves", the supra sensible reality beyond direct human perception. Fichte saw the rigorous and systematic separation of "things in themselves" and things "as they appear to us" (phenomena) as an invitation to skepticism. Rather than invite skepticism, Fichte made the radical suggestion that we should throw out the notion of a world in itself and accept that consciousness does not have a grounding. In fact, Fichte achieved fame for originating the argument that consciousness is not grounded in anything outside of itself. The phenomenal world as such, arises from consciousness, the activity of the I, and moral awareness.

Орталық теория

"Табиғи құқықтың негіздері" (1797) еңбегінде Фихте өзін-өзі танудың әлеуметтік құбылыс екенін айтты. Фихте үшін әрбір субъектінің өзін-өзі тануының қажетті шарты басқа ұтымды субъектілердің болуы болып табылады. Бұл басқалар субъектіні немесе өзін-өзі санасыздықтан шақырады немесе шақырады (fordern auf) және өзін еркін жеке тұлға ретінде сезінуге итермелейді. Фихте өзін-өзі (setzen) тұжырымдау үшін өзін жеке тұлға ретінде тұжырымдауы керек деген жалпы қағидадан шығады және өзін жеке тұлға ретінде тұжырымдауы үшін ол басқа еркін жеке тұлғалардың шақыруына немесе талабына (Aufforderung) мойынсұнуы керек, ол өз еркіндігін басқалардың бостандығын құрметтеу үшін шектеуге шақырады. Дамудағы басқаларға да осы шарт қолданылады. Ұтымды жеке тұлғалардың өзара тануы (gegenseitig anerkennen) жеке тұлға үшін қажетті шарт болып табылады. Интерсубъективтілік туралы аргумент білім ғылымдарының негіздерінде (Grundlage der gesamten Wissenschaftslehre, 1794/1795) дамыған жекелік туралы түсініктің орталық тұсы болып табылады. Фихтеге сәйкес, өзіндік сананың болуы өзіндік емес нәрсеге қарсылық немесе оны тексеруге байланысты, бірақ ол бірден белгілі бір сезімдік қабылдаумен байланысты емес. 1796–1799 жылдардағы лекцияларында (оның Nova methodo) Фихте мұны өзінің жүйесінің негіздерін қайта қараған баяндамасына енгізді, онда шақыру бастапқы сезіммен қатар орын алады, ол бұрынғы Анстостың (төменде қараңыз) орнын алады – абсолюттік еркіндіктің шегі және "Мен" тұжырымдалуының шарты ретінде. "Мен" бұл жағдайды өзі үшін қалыптастырады. Тұжырымдау сананың объектілерін "жасау" дегенді білдірмейді. Бұл принципте "Мен" мәнінің өзіндік сәйкестікті растауда екенін айтады; яғни, сана өзіндік сананы алдын ала болжайды. Мұндай бірден өзіндік сәйкестікті психологиялық факт, немесе бұрыннан бар болған қандай да бір заттың немесе болмыстың әрекеті немесе кездейсоқ оқиға ретінде түсінуге болмайды. Бұл – "Мен" іс-әрекеті, бірақ ол осы "Мен" өзінің бар екендігімен толықтай сәйкес келеді. Фихтенің техникалық терминологиясында өзін-өзі танудың бастапқы бірлігі – бұл іс-әрекет және сол "Мен" өнімі, "факті және/немесе акт" (Thathandlung; қазіргі неміс тілінде: Tathandlung), бұл бірлік әрбір фактімен және эмпирикалық сананың әрбір актісімен алдын ала болжанып, онда қамтылған, бірақ ол ешқашан мұндай болып көрінбейді. "Мен" тек шектеулі деп тұжырымдай аламын. Ол тіпті өзінің шектерін, яғни осы шектерді өндіру немесе жасау арқылы тудыра алмайды. Шекті "Мен" өзінің пассивтілігінің негізі бола алмайды. Керісінше, Фихте үшін, егер "Мен" өзін-өзі тұжырымдағысы келсе, ол өзін шектелген деп табуы керек, бұл табу Фихте "импульс", "қайтару" немесе "қарсылық" (Anstoss; қазіргі неміс тілінде: Anstoß) ретінде сипаттайтын жағдай. Алайда, "Мен" мұндай бастапқы шектелуі тек қана "Мен" оны шектейтін жағдайда ғана болады. Фихте талдауына сәйкес, "Мен" мұны өзінің шектелуін тұжырымдау арқылы жасайды, алдымен, тек сезім ретінде, содан кейін сезіну ретінде, содан кейін бір нәрсені сезіну ретінде, және ақырында басқа адамнан талап ретінде. Осылайша, Anstoss маңызды серпінді қамтамасыз етеді, ол бірінші рет іс-әрекеттердің бүкіл күрделі тізбесін қозғайды, нәтижесінде біз өзімізді және басқаларды эмпирикалық жеке тұлғалар ретінде және айналамыздағы әлемді саналы түрде сезінеміз. Anstoss Кант философиясындағы "өз нәрсесі" сияқты рөл атқаратынымен, Канттан айырмашылығы, Фихтенің Anstoss-ы "Мен" үшін жат нәрсе емес. Оның орнына, ол "Мен" өзінің шектілігімен алғашқы кездесуін білдіреді. "Мен емес" (das Nicht Ich) Anstoss-тың себебі немесе негізі деп айтудың орнына, Фихте Anstoss-ты түсіндіру үшін "Мен емес" тұжырымдалғанын айтады, осылайша Anstoss-ты сезінуге жетеді. Wissenschaftslehre өзіндік сананың пайда болуы үшін Anstoss болуы керек екенін көрсетеді, бірақ Anstoss-тың нақты пайда болуын түсіндіре алмайды. Тәжірибенің априорлық дедукциясынан күтілетін нәрселердің шектері бар, және бұл Фихте үшін Канттың трансценденттік философиясына да бірдей қолданылады. Фихтеге сәйкес, трансценденттік философия әлемде кеңістік, уақыт және себептілік болуы керектігін түсіндіре алады, бірақ ол заттардың неге белгілі бір сезімтал қасиеттерге ие екенін немесе неге мен басқа емес, осы белгілі бір адам екенімді ешқашан түсіндіре алмайды. Бұл – "Мен" өзінің бостандығын тапқан кезде ғана табатын нәрсе, және ол осы бостандықтың шарты. Дитер Хенрих (1966) Фихте "сананың рефлективті теориясынан" асып түсетінін ұсынды. Фихтеге сәйкес, "Мен" ой елегінен тәуелсіз өзімен алдын ала таныс болуы керек ("бірде-бір объект санаға келмейді, тек өзімді, саналы субъектті сезінемін"). Бұл идеяны Хенрих Фихтенің алғашқы түсінігі деп атады.

In Foundations of Natural Right (1797), Fichte argued that self consciousness is a social phenomenon. For Fichte, a necessary condition of every subject's self awareness is the existence of other rational subjects. These others call or summon (fordern auf) the subject or self out of its unconsciousness and into an awareness of itself as a free individual. Fichte proceeds from the general principle that the I (das Ich) must posit itself as an individual in order to posit (setzen) itself at all, and that in order to posit itself as an individual, it must recognize itself to a calling or summons (Aufforderung) by other free individual(s) — called to limit its own freedom out of respect for the freedom of the others. The same condition applies to the others in development. Mutual recognition (gegenseitig anerkennen) of rational individuals is a condition necessary for the individual I. The argument for intersubjectivity is central to the conception of selfhood developed in the Foundations of the Science of Knowledge (Grundlage der gesamten Wissenschaftslehre, 1794/1795). According to Fichte, consciousness of the self depends upon resistance or a check by something that is not self, yet is not immediately ascribable to a particular sensory perception. In his later 1796–99 lectures (his Nova methodo), Fichte incorporated this into his revised presentation of the foundations of his system, where the summons takes its place alongside original feeling, which takes the place of the earlier Anstoss (see below) as a limit on the absolute freedom and a condition for the positing of the I. The I posits this situation for itself. To posit does not mean to 'create' the objects of consciousness. The principle in question simply states that the essence of an I lies in the assertion of self identity; that is, consciousness presupposes self consciousness. Such immediate self identity cannot be understood as a psychological fact, or an act or accident of some previously existing substance or being. It is an action of the I, but one that is identical with the very existence of this same I. In Fichte's technical terminology, the original unity of self consciousness is an action and the product of the same I, as a "fact and/or act" (Thathandlung; Modern German: Tathandlung), a unity that is presupposed by and contained within every fact and every act of empirical consciousness, although it never appears as such. The I can posit itself only as limited. It cannot even posit its own limitations, in the sense of producing or creating these limits. The finite I cannot be the ground of its own passivity. Instead, for Fichte, if the I is to posit itself, it must simply discover itself to be limited, a discovery that Fichte characterizes as an "impulse," "repulse," or "resistance" (Anstoss; Modern German: Anstoß) to the free practical activity of the I. Such an original limitation of the I is, however, a limit for the I only insofar as the I posits it as a limit. The I does this, according to Fichte's analysis, by positing its own limitation, first, as only a feeling, then as a sensation, next as an intuition of a thing, and finally as a summons of another person. The Anstoss thus provides the essential impetus that first posits in motion the entire complex train of activities that finally result in our conscious experience both of ourselves and others as empirical individuals and of the world around us. Although Anstoss plays a similar role as the thing in itself does in Kantian philosophy, unlike Kant, Fichte's Anstoss is not something foreign to the I. Instead, it denotes the original encounter of the I with its own finitude. Rather than claim that the not I (das Nicht Ich) is the cause or ground of the Anstoss, Fichte argues that not I is posited by the I in order to explain to itself the Anstoss in order to become conscious of Anstoss. The Wissenschaftslehre demonstrates that Anstoss must occur if self consciousness is to come about but is unable to explain the actual occurrence of Anstoss. There are limits to what can be expected from an a priori deduction of experience, and this, for Fichte, equally applies to Kant's transcendental philosophy. According to Fichte, transcendental philosophy can explain that the world must have space, time, and causality, but it can never explain why objects have the particular sensible properties they happen to have or why I am this determinate individual rather than another. This is something that the I simply has to discover at the same time that it discovers its own freedom, and indeed, is a condition for the latter. Dieter Henrich (1966) proposed that Fichte was able to move beyond a "reflective theory of consciousness". According to Fichte, the self must already have some prior acquaintance with itself, independent of the act of reflection ("no object comes to consciousness except under the condition that I am aware of myself, the conscious subject"). This idea is what Henrich called Fichte's original insight.

Ұлтшылдық

1807 жылдың желтоқсаны мен 1808 жылдың наурызы аралығында Фихте «неміс ұлты» және оның мәдениеті мен тілі туралы бірқатар лекциялар оқыды, француздықтардан жеңіліс күйіндегі ұлтты көтеруге бағытталған ұлттық білім берудің үлгісін ұсынды. Бұрын революциялық Францияны қолдаған Фихте, 1804 жылы Наполеон әскерлерінің Еуропаны басып алып, неміс территорияларын оккупациялап, олардан шикізатты алып, шетелдік үстемдікке бағындыруынан кейін көңілі тоңды. Ол Германияның француз революциясының ізгіліктерін болашаққа жеткізуге жауапты болатынына сенді. Француздарға көңілі тоңған ол, осы мақсатқа жету құралы ретінде неміс ұлтына жүз бұрды. Бұл лекциялар «Германия халқына арналған үндеулер» деп аталды және барон фон Штайннің канцлерлігі кезінде Пруссия үкіметіндегі реформалармен бір уақытта өтті. «Үндеулерде» Фихте сол кездегі адамның рухани дамуының құралы ретінде тіл мен мәдениетке қызығушылығын көрсетті. Фихте Иоганн Готфрид Гердердің бұрынғы идеяларын пайдаланып, оларды өзінің көзқарасымен біріктіруге тырысты. Фихте айтуынша, неміс ұлтының мақсаты – «рух пен ақыл-ойдың империясын құру және әлемді билейтін қарапайым физикалық күшті толығымен жою» болған. Гердердің неміс ұлтшылдығы сияқты, Фихтедің ұлтшылдығы да мәдени және эстетикалық, әдеби және моральдық принциптерге негізделген. Фихте туралы бұл түсінік көбінесе 1793 жылғы жарияланбаған хатқа сілтеме жасау арқылы нығайтылды, онда Фихте француз революциясына қатысты жұртшылықтың пікірін түзетуге арналған үлестерде антисемиттік көзқарастарды білдірді, яғни еврейлерге азаматтық құқықтарды кеңейтуге қарсы шығып, оларды «мемлекет ішіндегі мемлекет» деп атады, олар неміс ұлтын «бүлдіруі» мүмкін. Алайда, хатқа еврейлердің дінін кедергісіз ұстануына рұқсат беру туралы құштарлықпен жазылған қосымша қатар қоса берілген. Сонымен қатар, Фихтенің академиялық мансабының соңғы әрекеті – оның әріптестері еврей студенттеріне жасалған мазақтауды жазалаудан бас тартқан кезде наразылық білдіру үшін Берлин университетінің ректоры лауазымынан кетуі болды. Жақындағы зерттеулер Фихтенің ұлтшылдыққа қатысты жазбаларын нацистік партияның қабылдауымен байланыстырмауға тырысқанмен, бұл байланыс оның мұрасын бүлдіруді жалғастыруда. Дегенмен, Фихте өзінің қайта жаңартылған «Білім ғылымына негізделген этика ғылымында» (Берлиндегі соңғы кезеңді қараңыз) геноцид пен адамзатқа қарсы басқа да қылмыстарды анық және нақты түрде тыйымдайды, барлық күмәнді жоққа шығара отырып: Егер сіздің ар-ойыңыз күнәлары үшін халықтарды жоюды бұйыратын болса, [ ] біз сізге сенімділікпен қателесіп отырғаныңызды айта аламыз, өйткені мұндай нәрселерді ешқашан еркін және моральдық күшке қарсы бұйыруға болмайды.

Between December 1807 and March 1808, Fichte gave a series of lectures concerning the "German nation" and its culture and language, projecting the kind of national education he hoped would raise it from the humiliation of its defeat at the hands of the French. Having been a supporter of Revolutionary France, Fichte became disenchanted by 1804 as Napoleon's armies advanced through Europe, occupying German territories, stripping them of their raw materials and subjugating them to foreign rule. He came to believe Germany would be responsible for carrying the virtues of the French Revolution into the future. Disappointed in the French, he turned to the German nation as the instrument of fulfilling it. These lectures, entitled the Addresses to the German Nation, coincided with a period of reform in the Prussian government under the chancellorship of Baron vom Stein. The Addresses display Fichte's interest during that period in language and culture as vehicles of human spiritual development. Fichte built upon earlier ideas of Johann Gottfried Herder and attempted to unite them with his approach. The aim of the German nation, according to Fichte, was to "found an empire of spirit and reason, and to annihilate completely the crude physical force that rules of the world." Like Herder's German nationalism, Fichte's was cultural, and grounded in aesthetic, literary, and moral principles. This reading of Fichte was often bolstered through reference to an unpublished letter from 1793, Contributions to the Correction of the Public's Judgment concerning the French Revolution, in which Fichte expressed anti Semitic sentiments, such as arguing against extending civil rights to Jews and calling them a "state within a state" that could "undermine" the German nation. However, attached to the letter is a footnote in which Fichte provides an impassioned plea for permitting Jews to practice their religion without hindrance. Furthermore, the final act of Fichte's academic career was to resign as rector of the University of Berlin in protest when his colleagues refused to punish the harassment of Jewish students. While recent scholarship has sought to dissociate Fichte's writings on nationalism with their adoption by the Nazi Party, the association continues to blight his legacy, although Fichte, as if to exclude all ground of doubt, clearly and distinctly prohibits, in his reworked version of The Science of Ethics as Based on the Science of Knowledge (see § Final period in Berlin) genocide and other crimes against humanity:
If you say that it is your conscience's command to exterminate peoples for their sins, [ ] we can confidently tell you that you are wrong; for such things can never be commanded against the free and moral force.

Экономика

Фихтедің 1800 жылғы «Жабық саудалық мемлекет» атты экономикалық еңбегі неміс романтизмінің экономикалық теориясына зор әсер етті. Онда Фихте өнеркәсіпті ең қатаң, таза цехтік реттеудің қажеттігін дәлелдейді. Фихте «үлгілі рационалды мемлекет» (Vernunftstaat) өзінің «поддандыларының» ешқайсысына алдын ала сынақтан өтпеген, мемлекеттік агенттерді кәсіби біліктері мен ептіліктері бойынша аттестаттамайынша, белгілі бір өндіріспен айналысуға рұқсат бермеуі керек деп тұжырымдайды. Владимир Михайлович Шулятиковтың пікірінше, «осындай талап Mittelstund, неміс шағын буржуазиясының, шеберлердің қатарының ерекшелігі болды, олар жасанды кедергілер арқылы ірі капиталдың жеңіске жетуін тоқтатуға және осылайша өлімнен құтылуға үміттенді. Фихтенің еңбегінен көрініп тұрғандай, осы талапты неміс «фабрикасы» (Fabrike), дәлірек айтқанда, 19 ғасырдың басындағы өндіріс, мемлекетке жүктеді». Фихте еркін саудаға және шексіз капиталистік өнеркәсіптік өсімге қарсы шығып, былай деді: «Барлық біріне қарсы соғыс мәңгілік және бұл соғыс әлем халқының өсуімен, саудалық мемлекеттің көбейетін иеліктерімен, өндіріс пен өнердің (өнеркәсіптің) дамуымен, сонымен қатар айналымдағы тауарлардың артуымен және олармен бірге қажеттіліктердің ұлғаюымен одан да қатал, әділетсіз және қауіптірек болады».

Берлиндегі соңғы кезең

Фихте өмірінің соңғы онжылдығында Берлинде көптеген қоғамдық және жеке лекциялар оқыды. Бұл оның ең белгілі еңбектерінің бірі болып табылады және оның туындыларына неміс тіліндегі ғалымдардың қайта жаңғырған қызығушылығының негізі болды. Лекциялардың ішінде 1806 жылға жататын екі еңбек бар. «Қазіргі заманның ерекшеліктері» (Die Grundzüge des gegenwärtigen Zeitalters) атты еңбегінде Фихте әртүрлі тарихи және мәдени дәуірлер туралы теориясын баяндайды. Оның мистикалық «Бақытты өмірге жол» (Die Anweisung zum seligen Leben oder auch die Religionslehre) атты еңбегі дін туралы ойларын толыққанды жеткізеді. 1807-1808 жылдары француз оккупациясы астындағы Берлинде «Неміс халқына жолдаулар» атты бірқатар сөз сөйледі. 1810 жылы Вильгельм фон Гумбольдт ұсынған идеялар негізінде Берлиннің жаңа университеті құрылды. Фихте оның ректоры және сонымен қатар философия кафедрасының алғашқы профессоры болды. Бұл, ішінара, «Жолдаулардағы» білім беру тақырыптарының, ішінара оның Йена университетіндегі бұрынғы жұмыстарының нәтижесі болды. Фихте өзінің «Wissenschaftslehre» еңбегінің тағы да бірнеше нұсқалары бойынша лекция оқыды. Олардың ішінде ол 1810 жылы «Білім туралы ғылымның жалпы жоспары» (Die Wissenschaftslehre, in ihrem allgemeinen Umrisse dargestellt; сонымен қатар «Білімнің ілімінің негіздері» деп аударылған) атты қысқаша еңбегін жариялады. Оның ұлы осы еңбектердің бір бөлігін оның қайтыс болғаннан кейін отыз жыл өткен соң жариялады. Көпшілігі тек ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында, оның жинақталған туындыларында ғана жарияланды. Бұл «Ғылымның ілімінің» (Wissenschaftslehre, 1810–1813), «Құқық туралы ғылымның» (Das System der Rechtslehre, 1812) және «Білім туралы ғылымға негізделген этика ғылымының» (Das System der Sittenlehre nach den Principien der Wissenschaftslehre, 1812; 1-ші басылым 1798) қайта өңделген нұсқаларын қамтыды.

Хат-хабар

Якоби мен Фихте, неміс мәтіні (1799/1816), Марко Ивальдо мен Ариберто Ацербинің кіріспесі және сындық аппаратымен (Кіріспе, неміс мәтіні, итальян тіліне аударма, Якоби мен Фихтенің толықтыру мәтіндерімен 3 қосымша, филологиялық түсініктемелер, түсіндірмелер, библиография, көрсеткіш): Istituto Italiano per gli Studi Filosofici Press, Неаполь 2011, .

Ағылшын тіліндегі таңдамалы шығармалары

Жалпы білім туралы ғылымның тұжырымдамасы туралы (Ueber den Begriff der Wissenschaftslehre oder der sogenannten Philosophie, 1794), Адольф Эрнст Кройгер аударған. «Білім туралы ғылым» кітабында, 331–336 бб. Филадельфия: J. B. Lippincott & Co., 1868 ж. Қайта басылды, Лондон: Trübner & Co., 1889 ж. Барлық аянды сынауға талпыныс. Гаррет Грин аударған. Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 1978 ж. (Versuch einer Critik aller Offenbarung, 1-ші басылым, 1792 ж., 2-ші басылым, 1793 ж. аудармасы). Ерте философиялық жазбалар. Дэниел Бризель аударған және түсіндірген. Итака: Корнелл университетінің баспасы, 1988 ж. (Йена кезеңінен (1794–1799) Фихтенің жазбалары мен хаттарынан таңдамалар қамтылған). Білімнің толық ғылымының негіздері. Аударма: Grundlage der gesammten Wissenschaftslehre (1794/95, 2-ші басылым, 1802), Фихтенің Wissenschaftlehre-нің алғашқы маңызды түсіндірмесі. «Табиғи құқықтың негіздері» кітабында. Майкл Баур аударған. Фредерик Нойхаузер түсіндірген. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2000 ж. (Grundlage des Naturrechts, 1796/97 аудармасы). Трансценденталды философияның негіздері (Wissenschaftslehre) Nova Methodo [FTP]. Дэниел Бризель аударған және түсіндірген. Итака, Нью-Йорк: Корнелл университетінің баспасы, 1992 ж. (Wissenschaftslehre nova methodo, 1796–1799 аудармасы). Ғылымдық ілімнің қағидаларына сәйкес этика жүйесі (Das System der Sittenlehre nach den Principien der Wissenschaftslehre, 1798 аудармасы). Дэниел Брезеле және Гюнтер Золлер түсіндірген және аударған. Кембридж университетінің баспасы, 2005 ж. Wissenschaftslehre және басқа да жазбаларға кіріспе. Дэниел Бризель аударған және түсіндірген. Индианаполис және Кембридж: Hackett, 1994 ж. (Негізінен Йена кезеңінің соңындағы (1797–1799) жазбалар қамтылған). Адамның шақыруы, 1848 ж. Питер Прюсс аударған. Индианаполис. (Die Bestimmung des Menschen, 1800 аудармасы). Ғылымның шақыруы, 1847 ж. (Einige Vorlesungen über die Bestimmung des Gelehrten, 1794 аудармасы). Жаңа философияның нақты мәні туралы жалпы жұртшылыққа арналған айқын баяндама: Оқырманды түсінуге мәжбүрлеуге талпыныс. Джон Боттерман және Уильям Раш аударған. «Неміс идеализмінің философиясы» кітабында, 39–115 бб. (Sonnenklarer Bericht an das grössere Publikum über das Wesen der neuesten Philosophie, 1801 аудармасы). Білім ілімінің тұжырымдамасы, 1810 ж. (Die Wissenschaftslehre, in ihrem allgemeinen Umrisse dargestellt, Иоганн Готлиб Фихтенің танымал еңбектерінен, Trubner and Co., 1889 ж. басылымы; Уильям Смит аударған). Ғылымның мәні туралы, 1845 ж. (Ueber das Wesen des Gelehrten, 1806 аудармасы). Қазіргі заманның ерекшеліктері (Die Grundzüge des gegenwärtigen Zeitalters, 1806). «Иоганн Готлиб Фихтенің танымал еңбектері», 2 том, Уильям Смит аударған және түсіндірген. Лондон: Chapman, 1848/49 жж. Қайта басылды, Лондон: Thoemmes Press, 1999 ж. Неміс ұлтына арналған сөздер (Reden an die deutsche Nation, 1808), Грегори Мур түсіндірген және аударған. Кембридж университетінің баспасы, 2008 ж. Фихте мен Шеллинг арасындағы философиялық ажырым: таңдалған мәтіндер мен хат алмасу (1800–1802). Майкл Г. Ватер және Дэвид В. Вуд түсіндірген және аударған. Олбани, Нью-Йорк: Нью-Йорк мемлекеттік университетінің баспасы, 2012 ж. Иоганн Готлиб Фихтеден келесі мәтіндер қамтылған: Ф. В. Дж. Шеллингпен хат алмасу (1800–1802); «Жарнама» (1800); «Wissenschaftslehre жаңа нұсқасынан» үзінді (1800); «Шеллингтің трансценденттік идеализм жүйесіне түсініктемелер және менің философиялық жүйемнің тұсаукесері» (1800–1801).

Concerning the Conception of the Science of Knowledge Generally (Ueber den Begriff der Wissenschaftslehre oder der sogenannten Philosophie, 1794), translated by Adolph Ernst Kroeger. In The Science of Knowledge, pp. 331–336. Philadelphia: J. B. Lippincott & Co., 1868. Rpt., London: Trübner & Co., 1889. Attempt at a Critique of All Revelation. Trans. Garrett Green. New York: Cambridge University Press, 1978. (Translation of Versuch einer Critik aller Offenbarung, 1st ed. 1792, 2nd ed. 1793.) Early Philosophical Writings. Trans. and ed. Daniel Breazeale. Ithaca: Cornell University Press, 1988. (Contains Selections from Fichte's Writings and Correspondence from the Jena period, 1794–1799). Foundations of the Entire Science of Knowledge. Translation of: Grundlage der gesammten Wissenschaftslehre (1794/95, 2nd ed. 1802), Fichte's first major exposition of the Wissenschaftlehre. In:
Foundations of Natural Right. Trans. Michael Baur. Ed. Frederick Neuhouser. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. (Translation of Grundlage des Naturrechts, 1796/97.) Foundations of Transcendental Philosophy (Wissenschaftslehre) Nova Methodo [FTP]. Trans. and ed. Daniel Breazeale. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1992. (Translation of Wissenschaftslehre nova methodo, 1796–1799.) The System of Ethics according to the Principles of the Wissenschaftslehre (translation of Das System der Sittenlehre nach den Principien der Wissenschaftslehre, 1798). Ed. and trans. Daniel Breazeale and Günter Zöller. Cambridge University Press, 2005. Introductions to the Wissenschaftslehre and Other Writings. Trans. and ed. Daniel Breazeale. Indianapolis, and Cambridge: Hackett, 1994. (Contains mostly writings from the late Jena period, 1797–1799.) The Vocation of Man, 1848. Trans. Peter Preuss. Indianapolis. (Translation of Die Bestimmung des Menschen, 1800.) The Vocation of the Scholar, 1847. (Translation of Einige Vorlesungen über die Bestimmung des Gelehrten, 1794.) A Crystal Clear Report to the General Public Concerning the Actual Essence of the Newest Philosophy: An Attempt to Force the Reader to Understand. Trans. John Botterman and William Rash. In: Philosophy of German Idealism, pp. 39–115. (Translation of Sonnenklarer Bericht an das grössere Publikum über das Wesen der neuesten Philosophie, 1801.) Outline of the Doctrine of Knowledge, 1810 (Translation of Die Wissenschaftslehre, in ihrem allgemeinen Umrisse dargestellt published in From The Popular Works of Johann Gottlieb Fichte, Trubner and Co., 1889; trans. William Smith.) On the Nature of the Scholar, 1845 (Translation of Ueber das Wesen des Gelehrten, 1806.) Characteristics of the Present Age (Die Grundzüge des gegenwärtigen Zeitalters, 1806). In: The Popular Works of Johann Gottlieb Fichte, 2 vols., trans. and ed. William Smith. London: Chapman, 1848/49. Reprint, London: Thoemmes Press, 1999. Addresses to the German Nation (Reden an die deutsche Nation, 1808), ed. and trans. Gregory Moore. Cambridge University Press, 2008. The Philosophical Rupture Between Fichte and Schelling: Selected Texts and Correspondence (1800–1802). Trans. and eds. Michael G. Vater and David W. Wood. Albany, NY: State University of New York Press, 2012. Includes the following texts by Johann Gottlieb Fichte: Correspondence with F. W. J. Schelling (1800–1802); "Announcement" (1800); extract from "New Version of the Wissenschaftslehre" (1800); "Commentaries on Schelling's System of Transcendental Idealism and Presentation of My System of Philosophy" (1800–1801).

Ағылшын тілінде онлайн жұмыс істейді

Дж. Г. Фихте. "Ғылымдық сабақ – математика" ("Хабарлама", 1800/1801). *
Неміс ұлтына арналған үндеулер (1922). (Ауд. Р. Ф. Джонс және Г. Х. Тернбулл.) IA (Торонто)
Адамның мақсаты (1846). "Адамның шақырылуы" кітабының баламалы аудармасы. (Ауд. Перси Синнетт ханым.) IA (Торонто)
Ғылым туралы доктрина (Париж, 1843). "Білімнің толық ғылымының негіздері" атты француз тіліне аудармасы. Google (Гарвард) Google (Оксфорд) Google (UMich)
Иоганн Готтлиб Фихтенің танымал еңбектері (1873). (Ауд. Уильям Смит.) IA (Торонто)
Білім ғылымының жаңа баяндамасы (1869). Versuch einer neuen Darstellung der Wissenschaftslehre аудармасы. (Ауд. А. Е. Крюгер.) Google (Гарвард) Google (NYPL) IA (Торонто)
Ғалымның мәні туралы (1845). "Ғалымның шақырылуы" кітабының баламалы аудармасы. (Ауд. Уильям Смит.) IA (Торонто)
Иоганн Готтлиб Фихтенің танымал еңбектері (1848–49). (Ауд. Уильям Смит.) 1-том, 1848 жыл. Google (Оксфорд) IA (Торонто) 4-басылым, 1889 жыл. IA (Иллинойс) IA (Торонто)
2-том, 1849 жыл. IA (Торонто) 4-басылым, 1889 жыл. Google (Станфорд) IA (Иллинойс) IA (Торонто)
Білім ғылымына негізделген этика ғылымы (1897). (Ауд. А. Е. Крюгер.) Google (UMich) IA (Торонто)
Білім туралы ғылым (1889). "Білімнің толық ғылымының негіздері" кітабының баламалы аудармасы. (Ауд. А. Е. Крюгер.) IA (Торонто)
Құқық туралы ғылым (1889). (Ауд. А. Е. Крюгер.) IA (UCal)
(Неміс тілінде) Versuch einer Critik aller Offenbarung (Кенигсберг, 1792; 2-басылым, 1793). Gallica Google (Оксфорд) Google (Оксфорд)
Адамның шақырылуы (1848). (Ауд. Уильям Смит.) Google (Оксфорд) 1910 жыл. Google (UCal)
Ғалымның кәсібі (1847). (Ауд. Уильям Смит.) IA (UCal)
Бақытты өмірге жол (1849). (Ауд. Уильям Смит.) Google (Оксфорд)
"Әлемнің құдайлық басқаруына сенуіміздің негізі туралы"; "Әлемнің құдайлық үкіметіне сенуіміздің негізі туралы" (ауд. белгісіз автор, датасыз).