Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Америкадағы біріктірілген көлдер жүйесі
Combined lake system in North America
Мичиган-Хьюрон көлдері (немесе Хьюрон-Мичиган) – Мичиган және Хьюрон көлдерін біріктіретін су алабы, олар 8 км-ге созылған ашық сулы Маккинак бұғазы арқылы байланысқан. Хьюрон мен Мичиган гидрологиялық тұрғыдан бір көл болып табылады, себебі бұғаз арқылы су ағыны олардың су деңгейін жалпы тепе-теңдікте ұстап тұрады. Ағын көбінесе шығысқа қарай бағытталғанмен, жергілікті жағдайларға байланысты су екі бағытта да қозғалуы мүмкін. Біріктірілген Мичиган-Хьюрон көлдері – әлемдегі ауданы бойынша ең үлкен тұщы сулы көл. Жоғары көл жеке-жеке алғанда екеуінен де үлкен, сондықтан Мичиган және Хьюрон көлдері бөлек қарастырылғанда Ұлы көлдердің ең ірісі саналады.
Lake Michigan–Huron (also Huron–Michigan) is the body of water combining Lake Michigan and Lake Huron, which are joined through the 5 mile (8 km), , open water Straits of Mackinac. Huron and Michigan are hydrologically a single lake because the flow of water through the straits keeps their water levels in overall equilibrium. Although the flow is generally eastward, the water moves in either direction depending on local conditions. Combined, Lake Michigan–Huron is the largest freshwater lake by area in the world. Lake Superior is larger than either individually, so it is counted as the largest of the Great Lakes when Lake Michigan and Lake Huron are considered separately.
Геологиялық тарихы
Соңғы мұз дәуірінде екі көл бассейнінің мөлшері мен байланысы уақыт өте келе күрт өзгерді. Лоуренция мұз қабатының тікелей ілгерілеуі мен кері шегінуі аймақтан су шығудың әртүрлі мүмкін жолдарын қайталап ашып, жауып тастады, сонымен қатар жүйеге еріген судың үлкен мөлшерін жеткізді. Мұз қабаты ілгерілеген және шегінген сайын, түрлі жерлерде және конфигурацияларда көптеген мұздық көлдер пайда болды. Осыған дейін Чикаго көлі Мичиган көлі бассейнінің оңтүстік ұшын, мұз қабатының оңтүстік жиегін алып жатты. Алгонкин көлі мен Чикаго көлі екеуі де оңтүстікке қарай Миссисипи өзенінің су алабына құйылатын. Шамамен 9500 жыл бұрын мұздың шегінуінен жүйеден шығысқа қарай су ағызатын жаңа жолдар ашылды, соның салдарынан Стенли көлі (Хурон көлінің алдындағысы) Чиппева көлінен (Мичиган көлінің алдындағысы) бөлінді, Чиппева көлі біраз жоғары деңгейде болды. Олар қазір су астында қалған Макинак арнасы арқылы байланысты болды, ол Макинак сарқымасы арқылы Стенли көліне құйылды. Мұздық мұздың шегінуіне байланысты жердің үздіксіз деформациясы аймақтың су ағызу құрылымын өзгертуді жалғастырды, бұл Супериор, Мичиган және Гурон көлдерінің Ниписсинг Ұлы көлдері ретінде қайта бірігуіне мүмкіндік берді. Бұл жағдай шамамен 1000 жылдан астам уақыт бойы сақталды, бірақ одан 4000 жыл бұрын Сент-Клэр өзенінен басқа көлдердің шығулары жабылып, осымен аяқталды. Көлдердің қазіргі конфигурациясы олардың мұздықтан кейінгі эволюциясының ұзақ тарихындағы соңғы қадамды көрсетеді.
During the last ice age, the sizes and connectivity of the two lake basins varied dramatically over time. Sequential advances and retreats of the Laurentian ice sheet repeatedly opened and dammed various possible outlets from the area, as well as providing dramatically varying amounts of meltwater to the system. Numerous proglacial lakes formed in various places and configurations as the ice sheet advanced and retreated. Before that, Lake Chicago occupied the southern tip of the Lake Michigan basin, at the southern end of the ice sheet. Lake Algonquin and Lake Chicago both drained south into the Mississippi River watershed. Around 9,500 years ago, new pathways draining the system to the east were opened by the retreat of the ice, and proglacial Lake Stanley (precursor of Lake Huron) was separated from proglacial Lake Chippewa (precursor of Lake Michigan), with Lake Chippewa at a slightly higher level. They were connected by the now submerged Mackinac Channel, which discharged into Lake Stanley over Mackinac Falls. Ongoing warping of the land by post glacial rebound due to the retreat of the glacial ice continued to modify the drainage structure of the region, allowing the reunification of all three basins (Superior, Michigan, and Huron) as the Nipissing Great Lakes. This arrangement was probably stable for more than 1,000 years, ending only when lake outlets other than the St. Clair River were cut off around 4,000 years ago. The current configuration of the lakes reflects the latest step in a long history of their post glacial evolution.
Батиметрия және гидрология
[[Файл:NOAA Үлкен көлдердің схемасы.png|thumb|upright=1.3|NOAA-ның Ұлы көлдер гидрологиясының схемасы Мичиган көлін және Хьюрон көлін үш бассейнмен бір көл ретінде көрсетеді: Мичиган көлі, Хьюрон көлі және Джорджия шығанағы. Олардың тереңдігі 120 фут (37 метр) құрайды. Бұл тереңдік Хьюрон көлінің максималды тереңдігі 750 фут (229 метр) және Мичиган көлінің максималды тереңдігі 923 фут (281 метр)пен салыстырылады. Құрылысы екі бөлек бассейнді анықтайтын жағалау контурларында тар орын және жергілікті батиметриядағы шектеуді тудырса да, бұл жолдар екі жақ арасында судың еркін алмасуына жеткілікті терең және кең. Құрылыс арқылы байланысқандықтан, Мичиган және Хьюрон көлдерінің орташа су деңгейі бірдей (2015 жылдың маусым айында 580 фут (177 метр) болды). Жүйеге ең үлкен су ағыны – Супериор көлінен келген Сент-Мэри өзені, ал негізгі су ағыны – Эри көліне қарайтын Сент-Клэр өзені; екеуі де Хьюрон көлі бассейнінде орналасқан. Сейхтердің (резонанстық тұрақтанған толқындардың) және әрбір бассейндегі әртүрлі ауа-райы жағдайларының (атмосфералық қысым, жел) бірлескен әсері суды әртүрлі уақыт аралықтарында, кейде екі бағытта да бірнеше сағатқа дейін қозғайды.
[[File:NOAA schematic of the Great Lakes. png|thumb|upright=1.3|A NOAA schematic of the hydrology of the Great Lakes depicts Lake Michigan–Huron as a single lake with three basins: Lake Michigan, Lake Huron, and Georgian Bay. and 120 feet (37 m) deep. This depth compares with the maximum depths of 750 feet (229 m) in Lake Huron and 923 feet (281 m) in Lake Michigan. Although the Straits create a pronounced bottleneck in the contours of the shoreline and a major constriction in the local bathymetry, defining two distinct basins, they are still deep and wide enough to allow the free exchange of water between the two sides. Because of the link through the Straits, Lakes Michigan and Huron have the same mean water level (in June 2015 it was 580 feet (177 m)). The largest inflow to the system is the St. Mary's River from Lake Superior, and the main outflow is the St. Clair River toward Lake Erie; both lie in the Lake Huron basin. The combined effects of seiches (resonant standing waves) and of differing weather conditions (atmospheric pressure, wind) over each basin act to drive water either way through the Straits on a variety of characteristic timescales, at amounts sometimes exceeding for several hours in either direction.
Құрамына кіретін көлдер
Макинак бұғазының жоғарыдан көрінісі, оның ені 4 миль (6,4 шақырым), ал тереңдігі 295 фут (90 метр). Ол Мичиган (сол жақта) және Хьюрон (оң жақта) көлдерін байланыстырады. Макинак бұғазының кеңдігі мен тереңдігі, оны біріктіретін су алаптарымен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішкентай көрінеді. Сондықтан, тарихи номенклатура бойынша Мичиган және Хьюрон көлдері әдетте ерекше қарастырылады, мысалы, әлемдегі ең үлкен көлдердің ауданы және көлемі бойынша тізімдерінде. Дегенмен, гидрологиялық тұрғыдан алғанда, екеуі – бір су жүйесі. Гидрологиялық байланыс болғандықтан, кейбір дереккөздер Мичиган-Хьюрон көлінің жалпы ауданы мен көлемін жаһандық немесе аймақтық контексте қарастырады. Мичиган-Хьюрон көлі бірлік ретінде қарастырылса, ол жер бетінің ауданы бойынша әлемдегі ең үлкен тұщы су көлі болып табылады.
thumb|right|The overhead view of the Straits of Mackinac, which are 4 miles (6.4 kilometers) wide, and 295 feet (90 meters) deep. It links Lakes Michigan (left) and Huron (right). Compared to the water basins it connects, the wide and deep Straits of Mackinac appear relatively small. Thus by historical naming convention, Lake Michigan and Lake Huron are usually considered distinct, e. g. in lists of the largest lakes in the world by area and volume. In the context of hydrology, however, the two are one body of water. Because of the hydrologic connectivity through the Straits, some sources consider the total area and volume of Lake Michigan–Huron when placing this system in a global or regional context. When Lake Michigan–Huron is treated as a single entity, it is the largest freshwater lake by surface area in the world.