Кіріспе

Көне грек қаласы, Киос (айтылуы: /ˈs//aɪ//ə//s/; Kios), кейіннен Бтиния патшасы Прусиас I-нің құрметіне Прусиас теңізде (айтылуы: /ˈp//r//uː//ʒ//ə//s/; Prusias ad Mare) деп аталды. Бұл қала Пропонтиданың (қазіргі Мәрмәр теңізі) жағасында, Бтиния және Мизияда (қазіргі Түркияның солтүстік-батысында) орналасқан, және Геродот, Ксенофон, Аристотель, Страбон және Аполлоний Родий сияқты тарихшылардың еңбектерінде кездеседі.

География

Циус стратегиялық тұрғыдан Пропонтиданың шығанағының басында орналасқан, бұл шығанақ Циус шығанағы немесе Циан Синус деп аталған. Геродот оны Мизиялық Циус деп атайды, сондай-ақ Ксенофонт та атайды, одан Мизия, тіпті Ксенофонт заманында, кем дегенде шығысқа қарай Циус шығанағының басына дейін созылғандығы көрінеді. Плиний Ескіргеннің мәлімдемесінше, Циус Милет колониясы болған. Ол Аргантоний тауының етегінде орналасқан, және миф бойынша, Гераклдың Колхидаға саяхатындағы серіктерінің бірі – Гилас, мұнда су алуға барғанда нимфалармен алып кетілген. Сондай-ақ, Гераклдың тағы бір серігі Циус, Колхидадан оралғаннан кейін мұнда қалған және қалаға өз атын берген. Плиний Хиллас және Циус өзендерін еске алады, олардың бірі нимфалар ұрлаған жас жігіттің есімін, ал екіншісі – мифтік қала құрушының есімін еске түсіреді. Циус – Аскания көлінің суын Циус шығанағына құятын арна болуы мүмкін; бірақ Плиний Асканий флюменінің шығанаққа құятынын айтады, сондықтан ол осы атауды көл мен теңізді байланыстыратын арнаға бергендігін жорамалдауға болады. Егер Циус өзені осы арнамен сәйкес келмесе, онда ол Циус маңындағы шағын өзен болуы керек. Птолемей Асканийдің сағалары туралы айтқандықтан, олардың екі болуы мүмкін және олар Плинийдің Хилласы мен Циусы болуы мүмкін деген болжам жасалды; бірақ көпше түрдегі ἐκβολαί міндетті түрде бір сағадан артық емес; және Плиний, әрине, Асканийдің шығанаққа құятынын айтады. Дегенмен, оның географиясы үнемі қиындықтар туғызады. Циустың орналасуы оны ішкі аймақтар үшін портика айналдырды және ол үлкен коммерциялық маңызға ие болды. Помпоний Мела оны Фригияның ең қолайлы сауда орталығы деп атайды, ол одан көп алыс емес еді.

Тарих

Киос қаласы Сардис өртелісінен кейін, б.з.д. 499 жылы парсылармен алынды. Кейде оны басқа да осы аттас қалалардан ажырату үшін Прусия эпиталассия ("теңіз жағасында") немесе проз талассан деп атаған. Мемнонның мәтінінде – Киер, ал Зосим мен одан кейінгі жазушыларда осылай жазылған. Ол Делиан лигасының мүшесі болды. Бұл қала ежелгі Жібек жолының маңызды буыны болғандықтан, бай қала ретінде белгілі болды.

Монеталар

Рим императорлық кезеңіне жататын, "Кьянон" деген жазуы бар Циус монеталары бар; сондай-ақ, "Прусиялық теңізге қараған" деген жазуы бар Прусия монеталары да кездеседі.

Епископтық

Циус ерте христиандық епископтығына айналды. Оның епископы Кирилл 325 жылы Никея соборында, ал Теосевий Ефес соборында қатысты. Бірінші мыңжылдықта оның көптеген ізбасарларының есімдері сақталған замандас құжаттарынан белгілі. Бастапқыда Никомедияның қарасты епископтығы болған Циус, көп ұзамай автокефалиялық архиепископтыққа айналды және 7-ғасырдан бастап Notitiae Episcopatuum тізімінде осылай көрсетілген. Қазір Циус тұрақты епископтық емес, католик шіркеуі оны титулярлық орын ретінде тізімдеген.

Қазіргі тарих

1923 жылғы халық алмасудан кейін, Киостан келген грек босқындары Грекияның Арголистегі Неа-Киос қаласын және Грекияның Пиериядағы Паралия ауылын құрды. Ежелгі қаланың және оның портының қазіргі кезде тек аз ғана қалдықтары сақталған. Одан сәл батысқа қарай, Түркияның Бурса провинциясындағы Гемлик қаласы орналасқан.