Балая́н қаласы: тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Батангас провинциясындағы, Филиппиннің Балаян муниципалитеті, ресми түрде Балаян муниципалитеті, – 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 95 913 адамды құрайды. Аймақ қант сабағы, кокос және жүгері сияқты табиғи ресурстарға бай. Маңызды шараларға маусымның 24-і күні өтетін "Парада нг Лехон" және жыл сайын 8 желтоқсанда тойланатын Пәк Көңілдің мерекесі жатады. Аймақтан шыққан және кеңінен танымал өнімдердің бірі – "Багонг Балаян".

Этимология

Балаян атауы ежелгі тагалог тіліндегі “балаян” сөзінен туындаған. Бұл сөз “шөбінді аралап, бір себеттен екіншісіне өту” және “кез келген таяқшаның ұшымен бір нәрсені алып жүру немесе аяқтау” мағынасын білдіреді. Тағы бір мүмкін түбірі – “балайян” деген ежелгі тагалог сөзі, ол “ағаш” дегенді білдіреді. Иезуит әйелі Чирино Балаян ауданында отарлауға дейінгі 300 қолжазба табылғанын куәландырды, бірақ Рим-католик дінін таратуды жеңілдету үшін ертедегі иезуит миссионерлері осы жазбаларды жойды. Ғалымдар мен тарихшылар тагалог әндері “Куминтанг” және “Кундиманның” Балаяннан шыққандығына сенімді. Испан жазушысы және тарихшысы Венсеслао Э. Ретана 1888 жылы Батангасқа сапар шеккен кезде танымал “Кундиман” әнінің мәтінін жазды. Балаян ертедегі тарихпен тығыз байланысты. Қаланың жақсы бекініске ие портында орналасқандығы Филиппиннің жергілікті елді мекендері үшін алғашқы аймақтардың бірі болуының себебі болды. 14 ғасырдың ортасынан бастап жергілікті тұрғындар қытай саудагерлерімен тауарларды айырбастағандығы туралы мәліметтер сақталған. Балаянның жергілікті халқы Раджа Сулейман мен оның інісі Раджа Матанда басшылығымен Майнила Королдығымен жақын қарым-қатынаста болды. Тарихи деректерде Раджа Сулейман I Интрамурос маңында испандықтармен шайқасуға тырысқанда осы ауданда болғаны айтылады. 1578 жылы Балаян қазіргі муниципалитет пен Калака, Калатаган, Лиан, Насугбу және Туй аудандарының бір бөлігін қамтыды. 1597 жылдан 1732 жылға дейін Балаян Батангас (қазіргі Батангас) провинциясының астанасы болды. Бұл провинцияның ең дамыған қаласы және дәстүрлі басқару орталығы еді. Таал жанартауының атқылауы қаланың маңызды бөлігін қиратты, 1732 жылы провинцияның астанасы Бонбонға (қазіргі Таал) көшірілді, ал провинцияның атауы сол қаланың атымен өзгертілді. Жаңадан салынған тас қамалмен, Сантьяго және Интрамурос бекіністерімен қорғалған испандық күштердің болуына қарамастан, табиғи портына байланысты архипелагтың көптеген аймақтары теңізші Моро тайпаларының қарсы шабуылдарын ұйымдастыру орталығына айналды. Бұл оқиғалар жергілікті испандық шенеуніктерді жыл сайынғы Моро шабуылдарын болдырмау үшін бекініс салуға итермеледі. 1992 жылы үшінші сынып муниципалитет болған Балаян 1995 жылы екінші сыныпқа, ал 1996 жылдың шілдесінде бірінші сыныпқа көтерілді, бұл Балаянның қаржылық жағдайының үнемі жақсарып келе жатқандығын көрсетеді.

Balayan is derived from the Old Tagalog word balayan, meaning "to walk past the paddy, from a basket to another" and "carry or accomplish anything with the tip of any batten". Other possible source is from the old Tagalog word balayang which means "wood". Jesuit Father Chirino testified they found (300) three hundred pre colonial manuscripts in Balayan but to facilitate them the propagation of the Roman Catholic faith, early Jesuit missionaries destroyed the records. Scholars and historians believed that Tagalog songs: Kumintang and Kundiman originated from Balayan. Spanish writer and historian Wenceslao E. Retana recorded the lyrics of a popular Kundiman when he visited Batangas in 1888. Balayan has a close affinity to early history. The towns position on the basin of a good harbour was one of the reasons it became the first lands for local settlements in the Philippines, with existing records of local indigenous residents exchanging barter goods with Chinese traders dating back to the mid 14th century. The indigenous inhabitants of Balayan had close ties with the Kingdom of Maynila under the leadership of Rajah Sulayman and his uncle Rajah Matanda. There are historical accounts that Rajah Sulayman I stayed on this area when he tried to battle the Spaniards around Intramuros. In 1578, Balayan covered the modern day municipality and some areas of Calaca, Calatagan, Lian, Nasugbu and Tuy. It became the capital of Balayan Province (present day Batangas) from 1597 to 1732. It was the most progressive town of the Province and the traditional center of governance. The eruption of the Taal Volcano destroyed a significant portion of the town, moving the provincial capital to Bonbon (present day Taal) in 1732 and the name of the province was renamed after that town. Despite the presence of Spanish forces protected by the newly built stonefort in nearby Maynilad or Manila, Fort Santiago and Fort Intramuros Philippines, due to its natural harbor, a number of areas around the archipelago were often become launching grounds of counterattacks from the seafaring Moro people. These events prompted local Spanish officials to set up a fort to prevent yearly Moro counterattacks. From 3rd class municipality in 1992, Balayan jumped to 2nd class municipality in 1995, and to 1st class in July 1996, suggesting the continuous improvement of Balayan's financial status.

География

Балаян – Батангастың батысындағы төмендікке орналасқан қала. Филиппин статистикалық бас басқармасының мәліметінше, муниципалитеттің жер ауданы Батангас облысының жалпы ауданының бөлігін құрайды. Балаянның солтүстігінде Туй, батысында Калатаган және Лиан, шығысында Калака, оңтүстігінде Балаян шығанағы жатыр. Ел астанасы Маниладан арақашықтығы , ал облыс орталығы Батангас қаласынан арақашықтығы .

Топография

Балаян Батангастың батыс бөлігінің орталығында стратегиялық түрде орналасқан. Қаланың солтүстігінде Туй, солтүстік-шығысында Насугбу, шығысында Калака, батысында Лиан, оңтүстік-батысында Калатаган және оңтүстігінде Балаян шығанағы жатыр.

Климат

Балаян бірінші климаттық типке жатады: қарашадан сәуірге дейін құрғақ маусым және мамырдан қазанға дейін ылғал маусым. Балаянның атмосфералық температурасы (ағылшынша сынапты барометр шкаласы). Балаян қаласының орташа жылдық температурасы – , ал орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – .

Барангай

Балаян саяси тұрғыдан 48 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. Қаланың ең ірі барангайы – Патуго, ал ең кішісі – 12-ші аудан.

Демография

2020 жылғы санақта Балаянның халқы 95 913 адамды құрады. Халық тығыздығы – . Балаян тұрғындарының негізгі тілі тагалог, бірақ олардың кейбіреулері испан тілінде де сөйлеп, түсіне алады. Сауатты адамдар ағылшын тілінде сөйлейді, бірақ ол көбінесе ресми шаралар мен іс-шараларда ғана қолданылады.

Туризм

2009 жылдың қаңтар айында Балаян қаласында "Балаян шығанағы" деп аталатын шағын саябақ жаңартылды, ол жергілікті тұрғындар мен туристерге Балаян шығанағының көрінісін, еліміздің астанасы Маниладан көрінетіндей, тамашалау мүмкіндігін береді.