Самар аралындағы Зумаррага муниципалитетінің тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Самар провинциясындағы муниципалитет, Филиппин.

Зумаррага, ресми түрде Зумаррага муниципалитеті (; ) – Филиппин провинциясындағы 5-ші сыныптағы аралдық муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 16 279 адамды құрайды. Бұрын Буад, Равис және Каваян деп аталған. Қаланың өзі, әсіресе орталық бөлігі, көптеген мұрагерлік зерттеушілер тарапынан мұра аймағы деп есептеледі, себебі оның ішінде көптеген тарихи үйлер орналасқан. Жергілікті басқару органы қазіргі таңда қаланың тарихы мен дәстүрлерін сақтап қалпы отыр. Қала екі ерекше сусынымен де әйгілі: кинутил (жұмыртқа сарысы қосылған туба шарабы) және дубадо (ерітілген табло қосылған туба шарабы).

Тарих

Зумарага қаласы Самардағы басқа қалалар танылмай тұрып көп жылдар бойы белгілі болды. Бұл қаладағы гүлденген балық аулау өнеркәсібінің арқасында болды. Бұл Лейтеден отбасыларымен келген бірнеше ауыл тұрғындарынан тұратын шағын қоныстан бастау алды. Олар балық аулау сапарында осы жерді ашты, содан кейін дауыл болды, олар "Рауес" деп аталатын жерге естігісін тастап, паналады. Олар бұл жердің бамбук өскендіктен, қоныстануға қолайлы және табиғи түрде әдемі екенін байқады. Олар қоныстанған жерлеріне "Каваян" деп ат қойды. Бұл ауыл тұрғындары аралдарды қоршап тұрған суларда балықтың көптігінің арқасында өркендеді. Сондықтан көршілес аймақтардан көптеген адамдар балық аулау ісімен айналысу үшін келді. Бірінші келгендер Лейтеден Ферралар болды. Бұл бай балықшы ауылы туралы жаңалық Моро қаскөйлеріне жетіп, олар қаскөйліктерін Висайя суларына дейін кеңейтті. Өздерін қорғау үшін жергілікті тұрғындар бүкіл қаланы көріп тұратын төбеге мықты тас бекіністер салды. Бүгінде осы бекіністер әлі де сақталған, ата-бабаларымыздың бірлігінің символы; олардың бірлігі болмағанда бұл бекіністер салынбаған болар еді. Испандықтардың аралдарға келген нақты күнін ешкім айта алмайды, бірақ 1848 жылы испандық монах осы жерге жіберілді. Олар келген кезде жергілікті тұрғындар ауылды басқаратын өздігінен басқару органының заңдарына бағынуға және оларды орындауға дайын екенін анықтады. Бұл жердің аты "Буад" болды, ол жергілікті диалектте "Бинуваран" деген сөзді білдіреді, ол жабайы шошқалар жасаған шұңқырды білдіреді. Кейіннен, бірінші испан діни қызметкері Әке Мартин Йепестің туған жерінің бірінші муниципалды негізгі орта мектебі белгілі болды, ол Испаниядағы Зумаррага қаласында дүниеге келген. 1863 жылдың 13 наурызында қала Испания королінің жарлығымен тәуелсіз шіркеуге айналды. 1869 жылғы 12 қазан күні шығарылған жарлық, қала белгілі бір епархияның қарауындағы шіркеу ретінде расталды. Шіркеудің діни қызметкері Буад және Дарам аралдарына, соның ішінде Паранас аралына да билік жүргізді. Испандық монахтардың келуімен жергілікті тұрғындардың білім беру, рухани және моральдық жағдайы жақсарды. Осының нәтижесінде көршілес қалалар мен провинциялардан келген адамдарды қызықтырды. Көшіп келгендердің көп бөлігі Пало, Лейтеден келген Зеталар, Баруго, Лейтеден келген Асторгалар, Карига, Лейтеден келген Виллафлорлар, Катабологан, Самардан келген Дазалар, Магалар және Нариостар, сондай-ақ Карселярлар, Зосалар, Версосалар және Кастильостар болды. "Капитан" деп аталатын атқарушымен жақсы ұйымдастырылған жергілікті үкімет құрылды. Ертедегі капитантар тізімі: Тенорио Феррер (Капитан Тоянг), Непомучено Зета (Капитан Синой), Николас Кустодио (Капитан Колас), Сальвадор Зета (Капитан Бадой), Бригидо Хил (Капитан Бидо), Томас Белло, Иларио Виллафлор және Агустин Асторга. Бұл қалалық шенеуніктерді жергілікті "инспектор" ретінде де қызмет еткен шіркеу пасторы ұсынғаннан кейін Gobernadorcillo тағайындады. Испания кезеңінде көп нәрсе болды, бірақ ешқандай жазба дерек жоқ. Алайда, біздің арғы ата-бабаларымыздың әңгімелері мен жұмбақтары ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді. Америкалықтар келді. Ұлттық деңгейден жергілікті деңгейге дейін өзгерістер енгізілді. Тегін сайлаулар енгізілді. Жергілікті атқарушы орган "Президент" деп аталды. Президенттердің қызмет мерзімі: Марио Мага, 1910; Луис Виллафлор, 1911; Лусио Михарес, 1913; Леодергарио Карселяр, 1914; Энрике Нарио, 1916; Бенито Асторга, 1920; Энрике Нарио, 1926; және Родриго Даза, 1931. Халық санының өсуі негізінен көршілес аймақтардан көшіп келу арқасында болды. Халық санының артуымен өнеркәсіп пен бизнес, әсіресе балық аулау саласы да өсті. Осы қарқынды даму кезінде кемежай мен "Теңіз қабырғасы" бұзылысының бір бөлігі салынды. Зумараганың ең көрнекті ұлы, марқұм Педро Р. Артеше 1936 жылы конституциялық конвенцияда өз халқын өкілдік етті; кейіннен ол Самар провинцияларының губернаторы болды. Бұл кезеңде сайланған қалалық атқарушы "Мэр" деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін сайланған қала әкімдері: 1936-1938 жж. Әкім: Эмилио Зета; Вице-әкім: Леодегарио Карселяр; 1939 ж. Әкім: Франсиско Зоса; Вице-әкім: Франсиско Кастильо. Әрине, соғыстан кейін қираулар байқалды, бірақ жергілікті билік барлық зақымдалғандарды қайта жаңартуға бар күшін салды. Жергілікті билік өкілдері соғыстан бұрынғы Зумараганы жақсырақ етуге тырысты. Қоғамдық жұмыстарда маңызды жақсартулар жасалды. Көшелерді цементтеу, балалар бағдарламалық орталығын құру, электр жарығын орнату, қоғамдық базар және қосымша құрылыстарды салу ең маңыздылары болды. Бірнеше азаматтық белсенді азаматтар жеке католик жоғары мектебін құрды, ол үкімет тарапынан мойындалды және қазірде қала мен аймақтың жастарының орта білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыруда. Ғасырлар бойы салынған және христиандыққа, сондай-ақ өте құрметті әулие Антоний Падуанскийге деген сүйіспеншілік пен сенімнің материалдық символы болып табылатын Рим-католик шіркеуінің ғимараты қазірде қайта жаңартылуда. Бұл жоба әртүрлі діни қызметкерлерге, шіркеу кеңесіне және Манила, Себу, Илиган, Таклобан, Катабологан және Калбайог қалаларында өркендеген Зумарагалықтардың жомарттығына байланысты. Ағымдағы муниципалдық басқару, әкім Бибиано З. Летабаның белсенді басшылығымен, тазалық және қоғамдық тәртіп мәселелерінде айқын прогресс көрсетті. Бұл муниципалитет сонымен қатар Жаңа қоғамның мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес келетін бірнеше ұлттық жобаларды қабылдады. Әсіресе қарапайым адамның өмірін жақсарту және жақсарту үшін.

The town of Zumaraga was known for quite a number years before some other towns in Samar were recognized. This was because of a flourishing fishing industry in the town. This started with a small settlement of a few villagers who came with their families from Leyte. They discovered the place while they were on their fishing trips and were overtaken by a storm during which they anchored and took refuge on the place now known as "Rawes". To their amazement they found the place good for settlement, naturally pleasing due to the presence of bamboo. So when they returned to settle they named the place "Kawayan". These villagers became prosperous because of the abundance of fish in the waters which surrounded the islands. It as for this reason that many people from neighboring places flocked for some fishing business. The first to come were the Ferreras from Leyte. The news of this rich fishing village reached the ears of the Moro pirates so they extended their piracy to Visayan waters. To keep themselves safe, the natives built strong stone fortifications on the top of the hill overlooking the whole town. Today, these fortifications still remain, a symbol of the unity of our forefathers; without their unity these forts would not have been built. Nobody can tell the exact date of the coming of the Spaniards to the islands, but in 1848 a Spanish friar was sent to the place. It was said that with their coming, they already found the natives willing to obey and follow the laws of the self governing body which ruled the village. The name of the place was already "Buad" derived from the local dialect "Binuwaaran" a term for the digging made by wild pigs. Later on the birth peace known the first municipal primary of the birthplace of the first Spanish priest, Rev. Fr. Martin Yepes who was born in Zumarraga, a town in Spain. On March 13, 1863, the town became an independent parish by virtue of a decree of the King of Spain. 1869, issued on Oct. 12, 1865, confirming the town as a parish under a certain diocese. The parish priest then had its jurisdiction over the islands of Buad and Daram including Paranas. With the coming of the Spanish friars, came educational, spiritual and moral upliftment on the part of the natives. As such, these attracted the people from the neighboring towns and provinces. Foremost of the immigrants were the Zetas from Palo, Leyt, the Astorgas from Barugo, Leyte, the Villaflors from Cariga, Leyte, The Dazas, the Magas and Narios from Catbalogan, Samar, the Carcellars, Zosas, Versosas and Castillos. A well organized local government was established with the executive known as "Capitan". The early capitanes in the order of succession were: Tenorio RFerrer (Capitan Toyang), Nepomuceno Zeta (Capitan Sinoy), Nicolas Custodio (Capitan Colas), Salvador Zeta (Captain Badoy), Brigido Heal (Capitan Bido), Tomas Bello, Hilario Villaflor and Agustin Astorga. These town officials were appointed by the Gobernadorcillo upon the recommendation of the parish priest who also served as the local "Inspector". Much had happened during the Spanish era but no record exists showing any evidence. However, tales and riddles of our great grandfathers are told and retold from generation to generation. Americans came. Changes were made from the national to local levels. Free elections were introduced. The local town executive became known as "Presidente". The presidents in the order of their tenure of office were: Mario Maga, 1910; Luis Villaflor, 1911; Lucio Mijares, 1913; Leodergario Carcellar, 1914; Enrique Nario, 1916; Benito Astorga, 1920; Enrique Nario, 1926; and Rodrigo Daza, 1931. Population growth came mainly by immigration from neighboring places. With the increased population came an increase in industry and business particularly in fishing. It was during this rapid development that the wharf and a part of the breakwater "Sea wall" was constructed. The most illustrious son of Zumaraga, the late Pedro R. Arteche, represented his people in the constitutional convention in 1936; he subsequently occupied the gubernatorial seat of the provinces of Samar. During this period the elected town executive were known as "Mayor". The elected town mayors up to the outbreak of the second World War were: 1936 1938 Mayor: Emilio Zeta; Vice Mayor: Leodegario Carcellar; 1939 Mayor: Francisco Zosa; Vice Mayor: Francisco Castillo. Naturally after the war, destructions were evident but the local government tried its very best to reconstruct all that were damaged. Efforts were made by the local town officials to make the better Zumaraga before the war, the best. Significant public works improvements were made. Worthy of mention were the cementing of streets, the establishment of the Puericculture Center, putting up an electric light, a Public market, and the construction of additional pre fab, Marcos type and the Bagong Lipunan buildings. A private Catholic High School was established by few civic spirited citizens, duly recognized by the government and is presently solving the needs of the youth of the town and its vicinity, for secondary education. The edifice of the Roman Catholic Church which is the material symbol of undying filial live, faith and devotion towards Christianity and to its most honored Patron St. Anthony of Padua, had been built centuries ago, is now being reconstructed. Such project has been attributed to different priest assigned, the Parish Council and the generosity of the Zumaraganhons now residing in Manila, Cebu City, Iligan City, Tacloban City, Catbalogan, and Calbayog who have prospered in their own lines of profession and industry and through the collective efforts of all Zumaraganhons. The present municipal administration under the energetic leadership of Mayor Bibiano Z. Letaba has done tangible progress as regards cleanliness and peace and order. The municipality is also at present the recipient of several National projects in conformity with the goals and objectives of the New Society. Especially to improve and better the life of the common man.