Кіріспе

Солтүстік Самар, Филиппин Палапаг муниципалитеті, ресми түрде Палапаг муниципалитеті () – Филиппиннің Солтүстік Самар провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 34 034 адамды құрайды. Ол Самар аралының ең солтүстік бөлігінде орналасқан.

Испандықтарға дейінгі

Испандықтар келгенге дейін ғасырлар бұрын Филиппинде адамдар қоныстанған. Әрбір қоныс барангай деп аталатын тәуелсіз мемлекет болды. Әр барангай шамамен жүз отбасыдан тұратын. Әр барангайдың дату, хари немесе раджа деп аталатын басшысы болды. Ол барангай ішінде атқарушы, заң шығарушы және сот билігін жүзеге асырды. Соғыс уақытында ол барангай жауынгерлеріне басшылық етті. Дату көбінесе мұрагерлік, даналық, байлық немесе дене күші арқылы лауазымын алды. Ерте замандағы филиппиндіктердің өзіндік үкімет түрі болған. Оларда ауызша және жазбаша заңдар болды. Жазбаша емес заңдар – әр буыннан келе жатқан әдет-ғұрыптар, ал жазбаша заңдар датулармен қабылданып жарияланды. Самарда испандықтар келгенге дейін жағалау мен өзен бойында қоныстар болған. Бұл қоныстар бунто деп аталып, дату, сондай-ақ гинаопан немесе гиндолохан билік еткен. Теңіз жағалауындағы немесе терең бейдер бойындағы қоныстарды басқарған датулар ең бай және ықпалды болды. Испандықтарға дейінгі Самар қоғамы датудан, еркін адамдардан немесе тимавадан, тухай немесе мамахайдан (тагалог аймағында алипинг намахай деп те аталды) және хайухай немесе айувейден (алипинг сагигилидке тең) тұрды.

Облыстық және муниципалдық үкімет

17 ғасырда испан отарлаушыларының саны Филиппин аймағында бірнеше мыңға жетерлік болды, бірақ провинцияларда қоныстану және жерді иеленуге олардың ынтасы аз болды. Самар аралында жер мен халық испан отарлаушыларына энкомиенда жүйесі арқылы бөлінді. Энкомиендамен сенім тапсырылған испандық энкомендеро деп аталды. Оның міндетіне салық жинау, қоғамдық жұмыстарға немесе полоға жарамды ер адамдарды тарту, сондай-ақ тұрғындардың физикалық және рухани жағдайына қарай ұстау кірді. Алайда, жүйедегі теріс асылынан кейін ол жойылды. Колонияны басқаруды жақсарту мақсатында испандықтар ескі барангайларды жоймады, оларды пуэбло деп аталатын қалаларға біріктірді, ал пуэблолардың топтарын алкальдия немесе аудандар деп атады, олардың басында alcalde mayor тұрды. 1768 жылы иезуиттер Самардан қуылған кезде он алты пуэбло құрылған, бірақ олардың тек он бесінде ғана иезуит шіркеуінің діни қызметкерлері тұрды және олар үш резиденцияға бөлінді: шығыс, солтүстік және батыс жағалаулары. Солтүстік-шығыс жағалауының орталығы Ибабао деп аталған Палапаг, ал батыс жағалауы үшін Катбалоган болды, сонымен қатар Самар аралының астанасы да болды. Астана болғандықтан, онда губернаторды қоса алғанда, үш немесе төрт испаннан аспайтын провинциялық үкімет қызметкерлері орналасқан. Оның басты міндеті салық жинау, есептерді төлеу және бухгалтерлік кітаптарды тепе-теңдеу болды. Ол атқарушы, сот және заң шығару функцияларын атқарды. 1830 жылы азаматтық губернаторды әскери губернатормен алмастыру туралы патшалық жарлық шығарылды. 1830 жылы ол Самардың бірінші әскери губернаторы болып тағайындалды және үкімет қызметкерлерінің саны артты. Әкімшілік мақсаттармен ол Самарды үш әкімшілік ауданға бөлуді ұсынды: батыс, солтүстік және шығыс жағалаулары. Бұл 1867 жылы Манила мен Мадридтегі Әкімшілік кеңесінде мақұлданды, бірақ іске асырылмады. 1890 жылы францискандар Самарды үш викариатқа бөлді: батыс, солтүстік және шығыс жағалаулары. Муниципалдық деңгейде пуэблоға жыл сайын сайланатын Gobernadorcillo басшылық етті. Ол сот және атқарушы лауазымдағы тұлға, қоғамдық тәртіптің жалпы қадағалаушысы және сақтаушысы, салық жинаушы және қоғамдық ғимараттар мен жолдарды жөндеуге және күтіп ұстауға жауапты болды. Өзінің міндеттерін тиімді орындау үшін ол қолдау үшін және құжаттарға «visto bueno» алу үшін діни қызметкермен тығыз байланыста жұмыс істеуі керек болды. Оның бағыныштылары cabeza de barangay деп аталды, ол әр отбасыдан салықтар мен басқа да төлемдерді жинауға жауапты болды. Олардан басқа, әр визита мен барио үшін үш бақылаушы және егіншілік, мал шаруашылығы, полиция және лейтенанттар (tenientes) мен полиция көмекшілері болды. Пуэблолық шенеуніктердің саны артуымен діни қызметкерлердің рөлі төмендеді.

География

Палапагтың солтүстігінде кең Тынық мұхиты, шығысында Мапанас муниципалитеті, батысында Лаоан муниципалитеті және оңтүстігінде Катубиг муниципалитетімен шектеседі. Қала орталығы муниципалитеттің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Оның физикалық ерекшеліктері шығысында таулы аймақтармен және муниципалитеттің солтүстік-батыс жағында салыстырмалы түрде жазық жерлермен сипатталады. Палапагтың жалпы жер аумағы – .

Климат

Климат 2-түрге жатады, айқын құрғақ маусымы жоқ, бірақ жаңбырлы маусым өте жақсы байқалады, жауын-шашынның ең көп мөлшері әдетте желтоқсан және қаңтар айларында болады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері жылма-жыл өзгереді, ал жылдық орташа температурасы болып табылады. Ең жылы айдың орташа температурасы . Осы климат түрі Палапагтың ауыл шаруашылық экономикасында маңызды рөл атқарады. Ауыл шаруашылығына арналған жер көлемі фермерлерге жеткілікті болғанымен, көбінесе егіншілік шамадан тыс жауын-шашынмен және Самар аралдарында тайфундардың үнемі болуымен шектеледі.

Көлік

Муниципалитет Филиппин архипелагының басқа аймақтарымен құрлықпен тікелей байланысы жоқ; ол әлі де жағалауға жақын орналасқан Барангайлардың (Барангай Суморой және Барангай Пангпанг) ұсынып отырған кемежайларына моторлы қайықтар арқылы қалаға барып-келу үшін сүйенеді. Мапно Барангайында шағын порты бар, бірақ қазіргі уақытта пайдаланылмайды, порт пайдаланушылары үшін әлі ешқандай жабдықтар қарастырылмаған.