Динагат муниципалитетінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Динагат, ресми түрде Динагат муниципалитеті (Surigaonon: Lungsod nan Dinagat; ), Филиппиннің Динагат аралдары провинциясындағы 5-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 10 621 адамды құрайды.

Тарих

1855 жылғы 25 сәуірде генерал-губернатор Мануэль Креспоның бұйрығымен пуэбло ретінде құрылған муниципалитет – бүкіл провинцияның ең көнесі. Лейте, Бохол және Суригаодан келген қоныс аударушылар қазіргі қаланың тұрғындары орналасқан жағалау бойына үй салды. Көздерге сүйенсек, қалаға алғаш қоныстанған отбасылар – Га, Вентура, Экунар, Геалого, Жарлиго, Джерральдино, Энсомо, Гиер және Эвиота. Бірақ пуэблоға Минданаодан келген моро пираттарының шабуылдары үнемі қауіп төндіріп тұрды. Олар тіпті Immaculada Concepcion шіркеуінің қоңырауын ұрлап, қазіргі Барангай Нью Мабухайдағы Сито Бусайдағы құдыққа тастап кеткен. Алайда, қаланың алғашқы губернаторы Педро Га Вентура және оның інісі Леон линантип – болоның бір түрі арқылы estukada, яғни қоршау салып, моролардың тонауын тоқтатты. Жергілікті тарихшылар оларды бүкіл провинцияның алғашқы батырлары деп есептейді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала халқы тез өсе бастады. Жергілікті экономика гүлденді, туу көрсеткіші жоғарылады, Суригаодан келген адамдар қалаға қоныстануға көбейді. Бұл аймақта бастауыш және орта мектептер, содан кейін порттар мен инфрақұрылым жақсартылды. Филиппиннің қайырымды миссионерлер қауымдастығының (PBMA) құрылысынан кейін қала халқы одан да арта түсті. Бұл қауымдастықтың төрағасы Рубен Эдера Эклео Ср. 1963 жылдан 1987 жылға дейін Динагат қаласының мэрі болды. Көбінесе PBMA мүшелерінен құралған қоныс аударушылардың келуі халық санының жылдам өсуіне әкелді. Бірақ, осы қоныс аударушылардың көпшілігі қала орталығында емес, қазіргі Динагат аралдарындағы Сан-Хосе муниципалитеті болып табылатын Сито Пуянгиде тұрды. Олардың аумақтары дамығандықтан, 1989 жылғы 15 қарашада Республика Заңы №6769 негізінде Барангай Сан-Хосе, Матинбе, Жак, Аурелио, Махаяхай, Сан-Хуан, Дон Рубен Эклео, Джастиниана Эдера, Санта-Круз, Куаранта, Уилсон және Луна Динагаттың бастапқы аумағынан бөлініп, жаңа Сан-Хосе муниципалитетін құрады. 2006 жылғы желтоқсанда қала Республика Заңы №9355 арқылы Суригао-дель-Нортеден бөлініп, Динагат аралдары провинциясының бір бөлігі болды. Алайда, 2010 жылғы ақпанда Жоғарғы Сот бұл заңның конституциялық емес екенін, өйткені провинцияның жер көлемі мен халқына қатысты талаптар орындалмағанын мәлімдеді. Қала қайтадан Суригао-дель-Нортеге қарасты. Бірақ, 2012 жылғы 24 қазанда Жоғарғы Сот бұрынғы шешімін кері қайтарып, RA 9355 заңының конституциялық екенін және Динагат аралдарының провинция ретінде құрылуын бекітті.

Founded under the order of Governor General Manuel Crespo as a pueblo in April 25, 1855, the municipality is the oldest of the whole province. Settlers from Leyte, Bohol, and Surigao built their homes along the coast of what is now the poblacion of the town. According to sources, the first families to settle in the town were Ga, Ventura, Ecunar, Gealogo, Jarligo, Geraldino,Ensomo, Gier, and Eviota. However the pueblo is on constant risk of being attacked by Moro pirates from mainland Mindanao. It even reached to the point that they managed to steal the bell of the Immaculada Concepcion Parish, the only church in the town then, and dumped it in a well situated on what is now sitio Busay in Barangay New Mabuhay. But the Moro pillaging was eventually stopped by the first gobernadorcillo of the town, Pedro Ga Ventura, along with his brother Leon through estukada or fencing using linantip, a variety of bolo. They were considered by local historians as the first hero of the whole province. The population of the town began to rapidly grow after World War II. The local economy flourished and birth rates were high with more people coming from Surigao coming to the town to settle down. Elementary and secondary schools were built in the area and later on ports and improved infrastructures were also built in the town. The town became more populous than ever after the foundation of the Philippine Benevolent Missionaries Association, headed by the Ruben Edera Ecleo Sr, which also served as a mayor of Dinagat from 1963 to 1987. The influx of settlers, mostly PBMA members, caused a rapid rise in population. However, many of those settlers did not live at the town centre, rather at Sitio Puyangi, which would become the Municipality of San Jose, Dinagat Islands today. Due to their areas being developed, Barangay San Jose, Matingbe, Jacques, Aurelio, Mahayahay, San Juan, Don Ruben Ecleo, Justiniana Edera, Santa Cruz, Cuarenta, Wilson and Luna was separated from the original territory of Dinagat to form the new municipality of San Jose on November 15, 1989, under Republic Act No. 6769. The town became a part of the province of Dinagat Islands in December 2006, when the province was created from Surigao del Norte by Republic Act No. 9355. However, in February 2010, the Supreme Court ruled that the law was unconstitutional, as the necessary requirements for provincial land area and population were not met. The town reverted to Surigao del Norte. On October 24, 2012, however, the Supreme Court reversed its ruling from the previous year, and upheld the constitutionality of RA 9355 and the creation of Dinagat Islands as a province.

География

Муниципалитет көбінесе төбелі-қырлы, шығыс жағында биік таулы және батыс бөлігінде аралдармен сипатталады. Жазық жерлер батыс жағалауға құятын түрлі арналар мен өзендердің жанында орналасқан (жазықтардың көп бөлігі Магсайсай, Каетано және Уадас аудандарында шоғырланған) және күріш, жүгері және маниок өндірісімен ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Побласион, яғни қала орталығы, Динагат түбегінің батыс жағында, солтүстікте Динагат шығанағымен және оңтүстікте Авасан шығанағымен бөлініп жатыр. Жағалау бойында, әсіресе Каб-Илан және Кабаяван аралдарында көптеген жағажайлар бар, сондай-ақ Уайт-Бич, Уадас және Гомес аймақтарында да жағажайлар кездеседі. Ла-Исла Калаверас (Пуло) аралы, Тагбуяхаудың жанындағы арал, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық басқыншылардың зорлық-зомбылықпен өлтірген адамдарының жаппай қабірі ретінде пайдаланылған. Бірақ қазір ол демалуға келгендер үшін тартымды орынға айналды. Мангрлер жағалаудағы дельталар мен батпақ жерлерді құрайды және Жаңа Мабухай, Уадас, Магсайсай және Каетанода кең таралған. Аквамәдениет өркенді, себебі шығанақта көптеген қорғалған балық шаруашылықтары бар.

Климат

Қала әдетте сәуірден қазанға дейін құрғақ маусымды, ал қарашадан наурызға дейін ылғалды маусымды бастан кешіреді. Хабагат (Оңтүстік-батыс муссоны) кезінде теңіз толқынды болады.