Кіріспе

Халықаралық білім беру – саяси және мәдени шекаралар арқылы адамдардың, ойлардың немесе идеялардың динамикалық қозғалысы. Бұл құбылыс жаһандану арқасында жеңілдеді, ол экономикалық, әлеуметтік және мәдени қарым-қатынастарға географиялық шектеулерді жояды. Бұл түсінік білім берудің кең спектрін қамтиды, мысалы, формалды білім және бейресми оқыту (мысалы, оқу, алмасу бағдарламалары және мәдениаралық коммуникация). Сондай-ақ, бұл академиялық көзқарасты қайта бағдарлауды білдіруі мүмкін, мысалы, «әлемдік сананы» мақсат тұту арқылы мектептің немесе оның академиялық бағытталғандығының халықаралық деңгейде екенін анықтау. Халықаралық білім беру мамандары "қатысушыларға түрлі мәдениеттердегі адамдармен және идеялармен тиімді, әдепті және жауапкерлі түрде қарым-қатынас жасауға көмектесетін бағдарламалар мен іс-шараларды жобалауға, басқаруға және ұйымдастыруға" жауапты.

Тұрақты дамудың мақсаттары

2015 жылдың соңында Біріккен Ұлттар Ұйымы даму мақсаттары жөніндегі жұмысты жалғастыру үшін тағы бір бастама көтерді. Тұрақты даму мақсаттары (ТДМ) 17 жаһандық мақсатты қамтиды, олар мыңжылдық даму мақсаттарынан (МДМ) гөрі кең ауқымды. 2015 жылғы МДМ-мен салыстырғанда, ТДМ ешкімнің қалып қоймауын қамтамасыз етуге бағытталған. Осыған байланысты, мемлекеттік органдар ғана емес, сонымен қатар ірі жеке "мемлекеттік емес" ұйымдар мен көпұлтты компаниялар да жаһандық білім беруге белсенді қатысуда. Білім беру ТДМ-ның 4-мақсатында белгіленген: "Барлық адамдар үшін инклюзивті және теңдестірілген сапалы білім беруді қамтамасыз ету және өмір бойы оқу мүмкіндіктерін дамыту". Бұдан өзге, ТДМ келесі мақсаттар арқылы халықаралық білім беруді ілгерілетеді: Ең көп үлес қосқан елдер – Австралия, Франция, Ұлыбритания, Солтүстік Ирландия және Еуропалық Одақ. Білім беру – ТДМ-ның маңызды құрауы және олардың табысқа жетуі үшін қажетті фактор. Сондықтан, Инчхон декларациясы мен іс-қимыл жоспары арқылы халықаралық стратегия құрылды, ол тұрақты дамуға жетуде білім берудің орталық рөлін атап көрсетті. Сондай-ақ, салыстырмалы білім беру, либерализм, реализм, билік алмасу теориясы, халықаралық даму – "Халықаралық білім беруге" қатысты халықаралық құбылыстарды түсінуге көмектесетін бағыттар ретінде қарастырылады. Халықаралық білім беруді әртүрлі көзқараспен қарастыруға болады. Мысалы, студенттерді халықаралық мансаптарға дайындауға көмектесетін шетелде оқу бағдарламасы түрінде қарастыруға болады. Тағы бір мысал, халықаралық даму – халықаралық білім беру аясында колледждер мен университеттерде оқытылатын маңызды пән.

Халықаралық онлайн оқыту (COIL)

Шекарасыз инженерлер сияқты табысты бағдарламалар бір елдегі студенттерге шетелде ашық бастапқы кодты тиісті технология жобаларында жұмыс істеп, халықаралық білім алуға мүмкіндік берсе де, осы тәсілдің құны кең ауқымда көбейту үшін тым жоғары болуы мүмкін. Жақында жасалған зерттеулер виртуалды білім беру алмасудың шетелдегі бағдарламалардың шамадан тыс қымбаттығынсыз халықаралық білім беру және мәдени алмасудың көптеген артықшылықтарын ұсынуға болатынын көрсетті.

Халықаралық білім беру апталығы

Халықаралық білім беру апталығы – АҚШ Мемлекеттік хатшылығы мен АҚШ Білім министрлігінің бастамасымен 2000 жылы алғаш рет тойланды. Мерекеге арналған аптаның таңдалуы әрбір оқу орнында анықталады, бірақ көбінесе АҚШ-тың Алғыс айту күні кіретін аптаға дейін өтеді. Бұл іс-шараның мақсаты – халықаралық білім беру мен жаһандық алмасудың артықшылықтарын атап көрсету. Осы бірлескен бастама американдықтарды жаһандық ортаға дайындауға және болашақ көшбасшыларды шетелден АҚШ-қа оқуға, білім алуға және тәжірибе алмасуға тартуға бағытталған бағдарламаларды қолдайды. Бұл халықаралық білім берудің тек физикалық шекараларды кесіп өту туралы емес, сонымен қатар жергілікті жағдайларда жаһандық тұрғысынан ойлау туралы екенін көрсетеді. АҚШ-тың барлық білім ошақтары осы аптаны кампуста және кампустан тыс іс-шаралар арқылы тойлайды.

Халықаралық білім берудің алдында тұрған қиындықтар

Халықаралық білім беру жоғары білім беру жүйесінде ерекше орын иеленеді. Маңызды қызмет саласы ретінде танылса да, көбінесе тілдер мен әдебиет, сондай-ақ халықаралық қатынастар факультеттерінің басқару кеңселерімен айналысады. Халықаралық білім беруге қатысқан ғалымдардың негізгі қызметі оқыту және ғылыми зерттеулер болып табылады. Бұл халықаралық білім беру саласына тән төрт ерекшелікке алып келеді:

Саланың жетекші тақырыбы мен ауқымы туралы жалпы келісім жоқ. Интернационалдауға, трансұлттыққа немесе жаһандануға басымдық қою керек? Халықаралық білім беру қазіргі заманғы жоғары білім беруде маңызды рөл атқармайды. Мысалы, шетел тілдеріне түсу көрсеткіші бойынша, АҚШ колледж студенттерінің 16 пайызы 1960 жылдардың ең жоғары деңгейінде шетел тілдерін оқыған, ал қазіргі көрсеткіш 8 пайызға дейін төмендеді (Хейвард, 2000, 6-бет). Аймақтық жағдай тең емес. Әртүрлі білім беру ұйымдарында қамтылған аймақтар мен тілдер оқытушыларды таңдаудың ерекше үлгілеріне байланысты. Жалпы алғанда, Батыс Еуропа, Латын Америкасы және көптеген еуропалық тілдер Африка мен Таяу Шығысқа қарағанда жақсы қамтылған. Шетел тілдерін оқыған студенттердің арасында испан тілі ең танымал, одан кейін Батыс Еуропаның басқа да маңызды тілдері келеді; 6 пайызы азия тілдерін оқиды. Таяу Шығыс тілдерінің үлесі бар болғаны 2 пайызды құрайды (иврит – 1,3 пайыз, араб тілі – 0,5 пайыз). Африка тілдерінің үлесі оқушылардың барлық санының 0,15 пайызын ғана құрайды. Халықаралық білім беру саласының көптеген ғалымдары үшін басты мәселе болмағандықтан, зерттеулер жинақталмаған, эпизодтық сипатта болады және көбінесе ұлттық ұйымдар тарапынан қолдау жобаларының бөлігі ретінде жүргізіледі (мысалы, Ламберт, 1989; Брехт және Риверс, 2000). Соңғы мысал – Америка білім беру кеңесінің (АКБ) «Жоғары білім беруді халықаралық деңгейде дамыту: мәртебе туралы есеп» (Hayward, 2000). Дегенмен, Фулбрайт бағдарламасы сияқты түрлі ұйымдар шетелде оқуға ниет білдіргендерге зерттеу мүмкіндіктерін ұсынады. Сонымен қатар, шетелдік студенттердің алдындағы бір мәселе – жоғары білім беру ұйымдарының оларды бюджеттік қиындықтарды шешу үшін қаржы көзі ретінде қарауы. Білім беру ұйымдары шетелдік студенттердің академиялық және мансаптық жетістіктерін қолдау үшін, оларға мәдени ерекшеліктерді ескеретін кеңес беру, оқыту және жетекшілік көрсету арқылы көбірек күш жұмсауы керек.