Карл Зет Höglund: Швеция Коммунистік қозғалысының негізін қалаушысы

Кіріспе

Карл Зеф "Зет" Константин Хёглунд (1884–1956) – швед коммунистік саясаткер, антимилитарист, жазушы, журналист және Стокгольм қаласының қаржы басшысы (1940–1950). Хёглундты швед коммунистік қозғалысының негізін қалаушы деп санауға болады. Зеф Хёглунд большевиктік Ресейде көптеген кездесулерде болып, 1922 жылы Коминтерннің Атқару комитетіне сайланды. 1926 жылы ол Социал-демократиялық партияға қайта оралды, бірақ өзін коммунист деп тануын жалғастырды.

Алғашқы жылдар

Зеф Хоглунд Гётеборг қаласында орташа табысты отбасында өсті. Оның әкесі Карл Хоглунд былғары сатушы болып жұмыс істеді, кейін аяқ киім жасаушы болды. Зеф он баланың ең кішісі еді. Ол жалғыз ұл болғандықтан, оның тоғыз үлкен қарындасы болды. Оның ата-анасы өте діншіл болғанмен, шіркеу басшылығының және дін қызметкерлері мен үкіметтердің дінді адамдарға әсер ету үшін пайдалануын ұнатпады. Кейін Хоглунд атеист болады.

Саяси ояну

Орта мектепте оқып жүргенде Хоглунд өзін социалист санап, мектеп кітаптарынан гөрі неміс социалистері Карл Маркс, Фердинанд Лассаль, Вильгельм Либкнехт және швед социалистері Аксель Даниэльсон мен Хьяльмар Брантингті оқуға көшті. Ол сонымен қатар Ницше мен Август Стриндбергті де оқыды. 1902 жылы орта мектепті орташа бағалармен бітірді. Ұзақ өтпей, ол либералды «Göteborgs Posten» күнделікті газетінде тәжірибе жинады және сол күзде осы газетке жұмысқа орналасты. Сол күзде Хоглунд Гетеборг университетінде тарих, саясаттану және әдебиет мамандықтарын оқыды. Мұнда ол өзінен төрт жас үлкен, сондай-ақ радикалды социалист болған Фредрик Строммен танысты. Олардың арасында өмір бойы сақталатын тығыз достық қарым-қатынас орнады. 1903 жылғы 1 мамыр мерекесіндегі демонстрацияда Хоглунд пен Фредрик Стром Социал-демократиялық партиясынан 8 сағаттық жұмыс күні талабы бойынша сөз сөйлеуге шақырылды. Хоглунд сөз бастады, одан кейін Стром сөйледі, ол кенеттен 6 сағаттық жұмыс күнін талап етуге және тіпті социалистік болашақта 4 сағаттық жұмыс күнін уәделеуге батылды.

Париж қаласында

1903 жылдың жазында Хоглунд пен Фредрик Стром Парижге көшуді шешті. Оларды 1789 жылғы Ұлы француз төңкерісінің туған жері және олардың құрмет тұтқан Жан-Поль Марат, Жорж Дантон және Луи де Сент-Жюст өмір сүрген, күрескен қала қызықтырды. Парижде олар бірнеше социалистік жиналыстарға қатысты, соның ішінде Жан Жорес 4000-нан астам адамға сөз сөлдегені ең әсерлісі болды. Олар өздері жазуға тырысып, саяси мақалаларын Швецияға жіберді, олардың бір бөлігі әртүрлі газеттерде жарияланды. Бір күні поштада Фредрик Стром француз полициясының оларды бақылап отырғанын анықтады. Екі шведтің қаржысы жетіспеді. Парижде олар шағын қаражатпен қарапайым өмір сүрді, тамаққа аз ақша жұмсады. Қыс келгенде олар суықтап, аштыққа ұшырады. Олар көп уақытқа қалуды үміттенгенімен, Швецияға қайтуға бел буды. Үйге қайтуға ақшалары болмады, бірақ Хоглундтың екі қарындасы, Ада мен Элис, оларға қаржы жіберді, соның арқасында олар 1903 жылғы Рождествоға дейін үйлеріне оралды.

Швед Социал-демократиялық партиясы

1904 жылы Швеция Социал-демократиялық партиясына қосылып, партияның жастар қозғалысының жетекшісі болды. Ол «Швед социал-демократиясын әлемдегі ең күштісі етейік» деген мақала жазды. 1905 жылы Хоглунд Норвегияның өзін-өзі анықтау және Швециядан тәуелсіздік алу құқығын қатты қолдады. Швед консерваторлары Норвегияны күшпен бағындыруға дайын екенін білдіргенде, Зеф Хоглунд «Қоралдарды төмен тастайық!» (Ned med vapnen!) деген манифест жазды. Онда егер швед жұмысшылары Норвегияға қарсы соғысқа баруға мәжбүр болса, олар қаруларын швед билеуші класына қарсы бұратынын жасырын түрде мәлімдеді. Соғыс болдырмалды, Норвегия тәуелсіздік алды, бірақ оның соғысқа қарсы агитациясының нәтижесінде Зеф Хоглунд алты айға сотталды және 1906 жылдың жаз ортасынан Рождествоға дейін түрмеде отырды. 1908 жылы Хоглунд «Stormklockan» атты апталық коммунистік журналдың құрылуына белсенді түрде көмектесті және оны басқарды. Швед билеуші класы Хоглунды қауіпті бүлікші деп айыптап, түрмеге жапқанда, басқалар оны құттықтады. Немец социалисі Карл Либкнехт өзінің «Милитаризм және антимилитаризм» кітабында оны батыр деп сипаттады. Ресейлік коммунистік көшбасшы Ленин былай деп жазды: «Норвегиялық және швед жұмысшыларының тығыз одағы, олардың толық бауырлас сыныптық ынтымағы швед жұмысшыларының норвегиялықтардың бөліну құқығын мойындауынан туындады. Швед жұмысшылары буржуазиялық саясаттың барлық ауытқуларына қарамастан, швед және норвегиялық буржуазияға қарсы күресте екі елдің жұмысшыларының толық теңдігі мен сыныптық ынтымағын сақтап, қорғай алатынын дәлелдеді». (Ұлттардың өзін-өзі анықтау құқығы)

1912 жылдың қараша айында Хоглунд, швед достары Хьялмар Брантинг және Тюре Нерманмен бірге Балқан соғыстарының басталуына байланысты Швейцарияның Базель қаласында шақырылған Социалистік Интернационалдың төтенше съезіне қатысты. Съезде Еуропалық социалистік партиялардың басшылары болашақ соғыстарды болдырмау үшін халықаралық деңгейде бірігуге келісті. Фредрик Стром және Ханнес Скёльдпен бірге Хоглунд «Det befästa fattighuset» (Бекітілген кедейхана) атты антимилитаристік манифест жазды, онда олар Швецияны қарулы бекініс ретінде сипаттап, сынға алды, сонымен бірге халықтың бақытсыз және билеушілердің барлық ресурстарын милитаризмге жұмсайтын кедейхана ретінде көрсетті. «Милитаризмге бір крона да, бір өре да бермейміз!» деген ұран манифесттің негізгі идеясы болды. Бұл манифест буржуазиялық саясатшылар мен бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан жек көрініспен қабылданды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және Циммервальд

1914 жылы Хоглунд Риксдагтың төменгі палатасына сайланды. Ол онда социализмді қолдап, капитализмге, соғысқа және швед монархиясына қарсы күресті. Хоглундтың сөздері соншалықты революциялық болды ki, тіпті Хьяльмар Брантингті де наразылыққа итерді, бірақ көптеген жас социалистер Хоглундты өздерінің нағыз көшбасшысы деп санады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Зеф Хоглунд пен Тюре Нерман швед-норвегиялық өкілдер ретінде Циммервальд конференциясына қатысты. Бұл конференция Швейцарияның шағын Циммервальд ауылында өткізілді және халықаралық социалистік соғысқа қарсы қозғалысты біріктірді. Онда жас швед социалисі Владимир Ленин, Григорий Зиновьев, Вацлав Воровский, Карл Радек және Леон Троцкийпен кездесті. Зеф Хоглунд пен Тюре Нерман орыс большевиктеріне жақын болды. Циммервальд конференциясынан кейін, Бернде Зеф Хоглунд Ленинмен бірге жергілікті пабта сыра ішті. Ленин Хоглундтан швед социалистік жастар ұйымының большевиктерге қажетті қаржыны үлестіре алатынын сұрады. Хоглунд Ленинге ақша берді, ол аз болғанымен, Ленин оған қатты қуанды және риза болды. Кейін Хоглунд бұл ақшадан гөрі саяси сенім маңыздырақ болғанын түсінді. Швеция соғысқа қатыспағанымен, Хоглундтың соғысқа қарсы үгіті оны "Мемлекетке сатқындық жасады" деген айыппен тағы да түрмеге қамауға жеткілікті болды. Хоглунд Стокгольмдегі Ланггольмен түрмесінде отырғанда, оның әйелі екінші қызын дүниеге әкелді. 1917 жылдың сәуір айында Ленин және басқа коммунистер Ақпан революциясынан кейін Ресейге қайтып оралғанда Швейцариядағы жер аударылудан Стокгольм арқылы өтті. Швецияда Отто Гримлунд, Тюре Нерман, Фредрик Стром және Карл Линдхаген оларды қарсы алды. Ленин Хоглундты түрмеде көруді қалады. Кездесулер ұйымдастырылды, бірақ басқа кездесулердің уақытынан тыс кеткені және большевиктердің Ресейге асығыс қайту қажеттілігіне байланысты Лениннің Ланггольменге сапары жойылды. Алайда большевиктердің басшысы Хоглундке Ленин мен Стром қол қойған телеграмма жіберіп, оған күш-қуат тіледі және оны жақын арада қайта көруді үміттенеді. 172 нөмірі бар тұтқын Зеф Хоглунд 1917 жылдың 6 мамырында 13 айдан астам түрмеде отырғаннан кейін Ланггольмен түрмесінен босатылды. Оны түрме сыртында жиналған достары, туыстары және бірнеше мың жұмысшылар қарсы алды. Бостандыққа шыққан күні Хоглунд Стокгольмдегі саябақта сөз сөйлеп, мыңдаған адамды бейбітшілік, социализм және революция туралы сөйлеуін тыңдауға шақырды. Ресейден телеграмма келді: "Сізді түрмеден босаған күні РСДРП Орталық Комитеті сізді империалистік соғысқа қарсы күрескен адал жауынгер және Үшінші Интернационалды шын жүректен қолдаған адам ретінде құттықтайды." Ленин мен Зиновьев қол қойды.

In 1914, Höglund got a seat in the lower house of the Riksdag. There, he agitated for socialism, against capitalism, war and the Swedish monarchy. Höglund's speeches were so revolutionary that they even provoked Hjalmar Branting, although many young socialists started seeing Höglund as their true leader. In 1914, when World War I broke out, Zeth Höglund together with Ture Nerman represented the Swedish Norwegian members of the Zimmerwald Conference, the international socialist anti war movement which gathered in the small Swiss village of Zimmerwald. There the young Swedish socialist met Vladimir Lenin, Grigory Zinoviev, Vatslav Vorovsky, Karl Radek and Leon Trotsky: Zeth Höglund and Ture Nerman felt very close to the Russian Bolsheviks. Back in Bern, after the conference in Zimmerwald, Zeth Höglund had a beer with Lenin in a local pub. Lenin asked Höglund if the Swedish Socialist Youth Organization possibly could donate some much needed money to the Bolsheviks. Höglund offered Lenin some money, and although it was a small amount, Lenin was extremely joyful and grateful. Höglund realized afterwards that maybe it was more about political trust than money. Even though Sweden did not participate in the war, Höglund's anti war propaganda was enough to send Höglund to jail again for "betrayal of the Kingdom." While Höglund was at Långholmen prison, in Stockholm, his wife gave birth to their second daughter. In April 1917, Lenin and other communists passed through Stockholm from the exile in Switzerland on their return trip to Russia after the February Revolution. Lenin, who was greeted in Sweden by Otto Grimlund, Ture Nerman, Fredrik Ström and Carl Lindhagen, wanted to go and visit Höglund in jail. Arrangements were made, but, due other meetings running over time and the Bolsheviks hurry to get back to Russia, Lenin's visit to Långholmen had to be cancelled. However, the Bolshevik leader sent a telegram to Höglund wishing him strength and hoping to see him soon again, signed Lenin and Ström. Zeth Höglund, prisoner number 172, was released from Långholmen prison on 6 May 1917 after more than 13 months in prison. He was greeted by his friends, family and a couple of thousands workers who had gathered outside the prison. On the same day of his release, Höglund held a speech in a park in Stockholm, massing thousands of people to hear him talk about peace, socialism and revolution. From Russia came a telegram: "On the day of your release from prison, the C. C. of the R. S. D. L. P. greets in your person a staunch fighter against the imperialist war and a wholehearted supporter of the Third International." signed by Lenin and Zinoviev.

Швед коммунистік қозғалысының пайда болуы

Хоглунд радикалды, революциялық социалист және партия басшысы Хьялмар Брантингтің реформашыл саясатына қарсы Социал-демократиялық партиядағы Сол оппозицияның басты көшбасшысы болды. 1917 жылы Зет Хоглунд пен сол қанаты партиядан шығарылды, бірақ олар Ресейде большевиктерді қолдап, Швецияда коммунистік революция жасау мақсатында жұмыс істеген Швецияның социал-демократиялық Сол партиясы ретінде қайта топтасты. Бұл жаңа партия көп ұзамай (алғашқы) Швеция Коммунистік партиясы (СКП) болып құрылды және бүгінге дейін Сол партия ретінде өмір сүреді. 1916 жылы солшыл социалистер өздерінің «Политикен» газетін шығарып, онда Ленин, Зиновьев, Бухарин және Карл Радек жазған көптеген мәтіндерді жариялады. Радек пен Бухарин екеуі де Дүниежүзілік соғыс кезінде бейтарап Швецияда көп уақыт өткізген, Швецияның социалистік Сол қанатының дамуына зор ықпал етті. 1917 жылдың желтоқсан айында Хоглунд пен Карл Килбом большевиктерді көріп, революцияны қолдауын көрсету үшін Петроградқа сапарлады. Келу күні Хоглундты Смольныйға Ленинмен кездесуге шақырды. Лениннің көңіл-күйі өте жақсы болды. Швеция коммунистері Кеңес Ресейіне сапарлаған алғашқы халықаралық топтардың бірі болды, ал Жаңа жыл қарсаңында шведтік делегацияға Отто Гримлунд пен Карл Линдхаген қосылды. Хоглунд пен Линдхаген Петроградта 10 000 адамның алдында сөйлеуге шақырылды. Скандинавияда көп уақыт өткізген және шведтік солшыл социалистерінің жақын досы болған большевик Александра Коллонтай Линдхаген мен Хоглундтың сөздерін швед тілінен орыс тіліне аударды. Хоглунд 1918 жылдың көктеміне дейін Кеңес Ресейінде қалды. Ол елді аралап, большевиктердің жетекшілерімен тығыз жұмыс істеді. Оған тіпті Қызыл Армияның құрметті капралы болу ұсынылды, бірақ ол бас тартты. (Бұл лауазым содан кейін норвегиялық коммунист Олав Шефлоға ұсынылды.) Хоглунд «Политикен» газеті үшін ұзақ мәтіндер жазып, Швециядағы коммунистік қозғалысқа шетелден зор ықпал етуді жалғастырды. Швецияға қайтып бара жатқанда, Хоглунд сол кезде Финляндия азаматтық соғысының қызу кезеңін басынан өткізіп жатқан Финляндиядағы қызылдарға да барды, ол ақтардың жеңісімен аяқталды.

Höglund was a radical, revolutionary socialist and was the main leader of the Left Opposition in the Social Democratic Party, against the reformist politics of the party leader Hjalmar Branting. In 1917, Zeth Höglund and the left wing were expelled from the party but they regrouped as the Swedish Social Democratic Left Party, which supported the Bolsheviks in Russia and worked for the aim of a communist revolution in Sweden. This new party would soon become the (original) Communist Party of Sweden (SKP) and still exists today as the Left Party. In 1916, the left socialists launched their own newspaper, Politiken, in which they wrote and published many texts by Lenin, Zinoviev, Bukharin and Karl Radek. Both Radek and Bukharin, who spent a lot of time in the neutral Sweden during the World War, had a great influence on the development of the Swedish Socialist Left. In December 1917, Höglund and Karl Kilbom traveled to Petrograd to visit the Bolsheviks and show their support of the revolution. On their day of arrival, Höglund was invited to see Lenin in the Smolny. Lenin was in an excellent mood. The Swedish communists were one of the first international groups to visit Soviet Russia and, by New Year's Eve, the Swedish delegation was joined by Otto Grimlund and Carl Lindhagen. Höglund and Lindhagen were invited to speak to an audience of 10,000 people in Petrograd. The Bolshevik Alexandra Kollontay, who had spent a lot of time in Scandinavia and had become a close friend of the Swedish left socialists, translated the speeches of Lindhagen and Höglund from Swedish to Russian. Höglund stayed until spring of 1918 in Soviet Russia. He traveled around the country and worked closely with the Bolshevik leaders. He was even offered to be made an honorable corporal in the Red Army, but he declined. (The position was then offered to the Norwegian Communist Olav Scheflo.) Höglund wrote long texts for Politiken and managed to keep a great influence over the communist movement in Sweden from abroad. On his way back to Sweden, Höglund also visited the Reds in Finland, which at the time was in the throes of the Finnish civil war, which soon ended in White victory.

Коминтерн

1919 жылы наурыз айында Ресейде Коммунистік Интернационалдың (Коминтерн) құрылтай съезі өтті, онда швед Социалистік сол жағынан Ото Гримлунд өкілдік етті. Зеф Хоглунд достарын швед партиясының Коминтернге қосылуы керек екеніне көндіру үшін көп еңбек етті. 1920 жылы жазда Ресейде өткен Коминтерннің 2-ші дүниежүзілік съезінде Зиновьев: «Өкінішке орай, жолдас Хоглунд және Коммунистік Интернационалды құруға бізбен бірге қатысқан басқалар бұл жерде жоқ» деді. Оның орнына Ката Далстрем швед коммунистерін өкілдік етті. Бірақ 1921 жылдың жазында Зеф Хоглунд Фредерик Строммен және Хинке Бергегренмен бірге Мәскеуде өткен Коминтерннің үшінші съезінде Швецияны өкілдік етті. Хоглунд швед партиясын Коммунистік Интернационалға мүшелік үшін жиырма бір талапты қабылдауға, соның ішінде Швецияның Социал-демократиялық сол партиясының атын Швед Коммунистік партиясына өзгертуге ықпал етті. Партияның 21 тезиске келіспеген мүшелерінің кейбіреуі партиядан шығып кетті, ал басқалары, оның ішінде Карл Линдхаген, партиядан қуылды. 1922 жылы Хоглунд Коминтерннің Атқару комитетіне сайланды. Дегенмен, 1924 жылы Коминтерн саясатының дамуына қатысты келіспеушіліктер туындады, Мәскеуден тым көп тікелей бақылау бар деп ойлап, Хоглунд Швед Коммунистік партиясынан бөлініп, өз Коммунистік партиясын құрды. 1926 жылы ол швед Социал-демократиялық партиясына қайта қосылды, онда ол радикалды солшылдардың қатарында болды. 1956 жылы қайтыс болғанға дейін өзін коммунист санай берді, әрқашан Лениннің бастапқы идеяларын қорғады. Зеф Хоглунд 1940-1950 жылдары Стокгольм қаласының мэрі болды. Зеф Хоглундтың есімімен Ленинградта, қазіргі Санкт-Петербургте көше аталды.

Шығармалары

Зеф Хоглунд – Хьялмар Брантинг туралы екі томдық өмірбаянның авторы. Оның өзінің автобиографиясы «Minnen i fackelsken» («Шамыл жарығындағы естеліктер») деп аталады және үш томнан тұрады: І том: Даңқ күндері, 1900–1911, ІІ том: Брантингтен Ленинге дейін, 1912–1916 және ІІІ том, Революциялық жылдар, 1917–1921. Зеттің қызы Гунхильд Хоглунд «Шамыл жарығындағы естеліктер» сериясының төртінші томын, «Мәскеу, сонда да, қайта да» атты кітабын 1960 жылы аяқтады.