Кіріспе

Джеймс Аугуст Коттер Морисон (1832–1888) – лондондық, ағылшын эссеші және тарихшы.

Алғашқы жылдар

Оның әкесі "Морисонның таблеткаларын" өнертаптап, оның иесі ретінде зор байлыққа ие болды және 1840 жылы қайтыс болғанға дейін Парижде тұрды. Осылайша Коттер Морисон француз тілін ғана білумен шектелмей, Франция мен француз институттарына терең құрмет сезімдерін дамытты. Ол Хайгейт мектебінде және Оксфордтың Линкольн колледжінде білім алды. Сонда ол Марк Паттисонның ықпалына түсті, және оның сезімтал мінезінің арқасында, бәлкім, оның өмірлік жолындағы аса талапкерлік қасиеттері қалыптасты. Ол сондай-ақ, жетекші ағылшын позитивистерімен танысып, олардың көзқарастарына ынталы жақтас болды. Дегенмен, ол Рим-католик дініне деген ықыласын сақтап, бір кезде бірнеше апта католик монастырында өткізді.

Мансап

Тағы бір маңызды ықпал 1863 жылы жарық көрген "Святой Бернардың өмірі" атты көркем еңбегінде байқалады, ол оның досы Карлайлға арналған және оның стилімен күшті түрде боялған. Осы аралықта ол досы Джон Морли басқарған "Әдеби газетке" тұрақты түрде мақала жазып, содан кейін "Saturday Review" журналының ең жарқын кезеңіне үлес қосты. 1868 жылы ол "Ирландиялық арыздарды қысқаша баяндау" атты памфлет жариялады. 1878 жылы "Адамдар" сериясында Гиббон туралы толымды ой-пікірлер мен кең оқылымдарды қамтитын еңбегін жариялады. 1882 жылы ол осы серияда Маколей туралы жазды. Бұл Морисонның басқа жұмыстарына қарағанда оның күшті жақтары мен кемшіліктерін анық көрсетеді. Маколейдің қатыгездігі мен күшті мінезі, оның риторикалық стилі, тарихты философиялық тұрғыдан дұрыс түсінбеуі Морисонның көзқарастарына мүлдем үйлеспеді. Дегенмен, өзінің тақырыбына әділеттілік таныту ниетімен, ол Маколейді зерттеп, оның стилі көбінесе сынаған нәрсесін еске түсіретіндей болды. Оның "Mme de Maintenon: une etude" (1885) атты қысқа эскізі және бірнеше журналдық мақалалары француз тарихындағы еңбектерінің жалғыз нәтижесі болды.

Отбасы

1861 жылы Морисон баспагер Джордж Виртудың қызы Франсис Виртуға (1878 ж. қайтыс болды) үйленді. Олардың үш баласы болды: 1899-1905 жылдар аралығында Мұхаммедтік-ағылшын-шығыс колледжінің директоры болған, кейіннен Алигарх мұсылман университетіне айналған Теодор Морисон, сондай-ақ 1906 жылдан бастап Үндістан кеңесінің мүшесі болды; және қыздары Хелен Коттер мен Маргарет.

Кейінгі өмірі

Өмірінің кейінгі жылдарында ол бірнеше жыл Парижде тұрды, онда оның үйі әр түрлі көзқарастағы көрнекті адамдардың жиналатын орны болды. Өмірінің соңына қарай ол позитивизм принциптерін мінез-құлыққа қалай қолдануға болатынын көрсететін еңбек жазуды жоспарлады. Денсаулығының нашарлауы оны екінші, яғни құрылымдық бөлімін аяқтаудан бас тартуға мәжбүр етті: алғашқы бөлімі, аянды діннің этикалық тұрғыдан кемшілігін көрсетуге бағытталған және кейбір жерлерінде өткір ашумен сипатталатын, 1887 жылы "Адамға қызмет" деген атпен жарияланды. Ол 1888 жылдың 26 ақпанында Лондон қаласындағы Фитцжон даңғылындағы үйінде қайтыс болды.