Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Букиднондағы муниципалитет, Филиппин.
Municipality in Bukidnon, Philippines
Дон Карлос, ресми түрде Дон Карлос муниципалитеті – Филиппиннің Букидно провинциясындағы бірінші класс муниципалитеті. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 69 273 адамды құрайды.
Don Carlos, officially the Municipality of Don Carlos (; ), is a 1st class municipality in the province of Bukidnon, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 69,273 people.
Тарих
Бұл жерге алғаш қоныс аударғандар Дату Андарол, оның әйелі Бае Махану және олардың ұлы Дату Манггиняньюнь болды. Дату Андарол – Дон Карлос есімінің бұрынғы атауы болған Миндусо ауылын қоныстанған Манобо тайпасының билеушісі және басшысы. Бұл жер орманды болған, және далалықтарға рұхсатсыз кіруге тыйым салынған. Миндузо Дату Андарол ұрпақтарының мекені еді. Испандықтар келгеннен кейін, Датудан кейін оның ұлы Дату Манггинян басшылыққа келді. Испандықтар мен миссионерлермен байланыс орнату арқылы испандық есімдер мен христиан діні енгізілді, және Дату Манггинян «Антонио» есімін қабылдады, сондықтан оның толық аты енді Дату Манггинян Антонио Сагандилан аға болды. Ол Бае Антонина Манлайуанға үйленген. Оның басшылығы әкесінің басшылығын қайталайды, себебі ол тайпалық заңдарды жүзеге асырды және қылмыстық құқық бұзушылықтарды, әсіресе кісі өлтіруді шешті. Тайпасының басшысы ретінде, ол неке тойларын өткізіп, қалың мал төлеу мәселелерін де реттеді. Дату Манггинян Антонио ағаға алғашқы рет жақындаған танымал испандық шетелдік – Томас Сандовал. Ол жер телімін сұрады, оны қарызға алып, өңдеуге ниеттенген. Келісім бойынша, Томас өзінің егінінің бір бөлігін датуға үлес ретінде беруге міндетті болды. Бірнеше жылдан кейін «Элизальде» есімді тағы бір испандық келді және Томас сияқты, датудан ферма құру үшін жер сұрады. Дату Элизальдеге берген жерлер: Пантил-пантилан, Мигтутугоп, Мулита өзенінің бойындағы жерлер, бүгінгі танымал Скуаш тауы және Тугас сарқырамасы. Бұл екі испанның шаруашылықтары гүлденген сайын, Себуанолар (жергілікті тұрғындар «думагат» деп атайтын лумадтар) және Кагаян-де-Мисамис пен Мисамистің басқа да жағалау қалаларынан келген испандықтар қазіргі Дон-Карлос аймағын құрайтын жерге қоныстануға және мекендеуге ынталандырылды. Миндузоның қоныстанушыларының санақ тіркелімі тек Рамагта (манобо тілінде «таңғы ас») орналасқан, онда толыққанды жергілікті басқару мекемелері бар еді және кейіннен Марамаг деп аталды. Антонио ағаның ұлы Дату Манггинян Антонио Сагандилан кіші 1917 жылдың 17 наурызында Миуван қаласында (қазіргі Барангай Синанггюян) дүниеге келді және оның тууы Марамагта тіркелді. Антонио кіші ІІ дүниежүзілік соғыстан бұрын USAFFE қатарына шақырылды және капрал шенімен оқуын аяқтады. Алайда, соғыс басталғанда ол соғысуға шақырылды, ал оның отбасы бұл туралы ештеңе істемеді. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1946 жылы Антонио кіші әкесінің орнын басып, тайпасын басқарды. Ол алдымен тайпалық кеңесші, кейін бүкіл Миндусоның барангай капитаны болды. Қызмет еткен кезінде Сенора Ремедиос «Мединг» Фортич де Озамис жеке Антонио кішіге барып, оның күйеуінің құрметіне Миуванның (қазіргі Барангай Синанггюян) есімін Дон Карлосқа өзгерту туралы өтініш жасады, Дон Карлос Аскона Фортич және Сагандилянның гүлденген жерінде өмір сүргені үшін алғыс айтты. Бастапқыда дату бұдан бас тартты, өйткені гүлденген анклав олардың мұрасы үшін маңызды болды. Ақырында, №4800 Республикалық заңға сәйкес, 1966 жылы Миндусо және басқа да көршілес ауылдар мен барангайлар бірігіп Дон Карлос муниципалитетін құрды.
The first people who settled this place before was a certain Datu Andarol, his wife Ba e Mahanu, and their son Datu ‘Mangginayun’. Datu Andarol was a ruler and the leader of the Manobo tribe settling the village of Minduso, which was the old name of Don Carlos. The place was covered with forests and access by outlanders was prohibited unless permitted by the datu. Minduso was the home of Datu Andarol's descendants. Upon the arrival of the Spaniards, the datu was succeeded by his son, Datu Mangginayun. With their contacts with the Spaniards and missionaries, Spanish naming conventions and Christianity was introduced, and Datu Mangginayun adopted the name "Antonio", hence his full name was now Datu ‘Mangginayun’ Antonio Sagandilan Sr. He was married to Ba e Antonina Manlayuan. His leadership reflects that of his father, as he implemented tribal laws and settled criminal offenses, particularly murder. As the leader of his tribal community, he also presided wedding ceremonies and settled dowries. The first popular Spanish stranger who approached Datu ‘Mangginayun’ Antonio Sr. was Tomás Sandoval. He requested a parcel of land that he intend to borrow and to till, the datu conceded to his request. As part of the agreement, Tomás was to give the part of his harvest as a share to the datu. Several years later, another Spaniard by the name of "Elizalde" came and, like Tomás, requested the datu for lands to establish ranches. The lands lent by the datu to Elizalde were: lands in Pantil pantilan, Migtutugop, the lands along the Mulita river, the today famous Squash Mountain, and the Tugas Falls. As the agricultural ventures of these two Spaniards flourished, Cebuanos (referred by the Lumads, or natives, as "Dumagats") and other Spaniards who came from Cagayan de Misamis and other coastal towns of Misamis were encouraged to settle and populate the area that comprises the present day Don Carlos. Census registry for the settlers of Minduso was only located at Ramag (Manobo for ‘breakfast’), which has a fully established local government facilities and would later be known as Maramag. Antonio Sr.'s son, Datu ‘Mangginayun’ Antonio Sagandilan Jr. was born on March 17, 1917, at Miuvan (now Barangay Sinangguyan) and had his birth registered at Maramag. Antonio Jr. was drafted into the USAFFE before World War II and completed his training with the rank of corporal. However, he was called upon to fight on the outbreak of war, and his family did nothing about it. When the war ended, Antonio Jr. succeeded his father in the leadership of his tribe as a datu in 1946. He was first a tribal councilor, and later became a barangay captain of the whole of Minduso. During his time of service, Señora Remedios ‘Meding’ Fortich de Ozamis personally visited Antonio Jr. and she petitioned the name change of Miuvan (which is now Barangay Sinangguyan) to ‘Don Carlos’ in his husband's memory, Don Carlos Azcona Fortich, and as a gratitude for living in the land which the Sagandilans flourished. At first, the datu declined, as the flourishing enclave has significance for their patrimony. Eventually, under Republic Act No. 4800, Minduso and other neighboring villages and barangays were clustered to form the municipality of Don Carlos in 1966.
География
Дон-Карлос провинцияның оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Малайбалай қаласының оңтүстігінде, сондай-ақ Кагаян-де-Оро, Котабато қаласы, Давао қаласы және Маниладан оңтүстікке қарай орналасқан. Қала солтүстікте Марамаг, оңтүстікте Китаотао, шығыста Кэзон, батыста Пангантукан және Кадингилан муниципалитеттерімен шектеседі. Қала өзінің әйгілі Пинамалой көлімен танымал.
Don Carlos is situated in the southern part of the province. It is located south of the City of Malaybalay, from Cagayan de Oro, from the Cotabato City, from Davao City, and from south of Manila. The town is bounded by the municipalities of Maramag in the north, Kitaotao in the south, Quezon in the east, Pangantucan and Kadingilan in the west. The town is known for its famous landmark, Lake Pinamaloy.
Топырақ түрі
Муниципалитет аумағын 3 түрлі топырақ жапқан. Бұл топырақтар көбінесе сазды болып келеді, олар – Кидапаван сазы, Адтуйон сазы және Маколод сазы.
There are 3 types of soil that cover the municipality. These soils, which are generally clay, are Kidapawan Clay, Adtuyon Clay and Macolod Clay.
Топография
Дон Карлос муниципалитетінің жер бедері, муниципалитеттің шығыс бөлігіндегі тау тізбегінен басқа, көбінесе тегіс. Ең жоғары нүкте теңіз деңгейінен жоғары, ал ең төменгі нүкте теңіз деңгейінен төмен орналасқан.
The terrain of the municipality of Don Carlos is generally flat except the mountain range on the eastern part of the municipality. The highest elevation is above sea level and the lowest elevation is below sea level.
Қиғаштық
Муниципалитет аумағындағы ең көп таралған жер бедері – 0-8% еңістікке ие жазық немесе көлбеу жерлер, олар муниципалитеттің жалпы жер аумағының 198,96 км² (93,09%) құрайды. 8-18% еңістікке ие орташа көлбеу және толқынды жерлер шамамен 7,65 км² аумақты алып жатыр. 18-30% еңістікке ие дөңгелек және орташа тік жерлер 4,19 км² жерді қамтиды. 30% жоғары еңістікке ие аймақтар 2920,09 км² аумақты құрайды.
Flat to gently sloping areas ranging in slope from 0 8% is the most prevalent terrain in the municipality, which covers 198.96 km2 (93.09%) of the total land area of the municipality. Moderately sloping to undulating lands ranging in slope from 8 18% occupies approximately 7.65 km2. Rolling to moderately steep lands, sloping from 18 to 30%, covers 4.19 km2 of land. Areas with slope above 30% covers 2920.09 km2.
Климат
Қалалық климат үшінші типке жатады. Осы типтегі климатта сәуірден қыркүйекке дейінгі аралықта жаңбырлы маусым байқалады. Ауыл шаруашылығы департаментінің соңғы мәліметтері бойынша, шілдеден қарашаға дейінгі айларда орташа жылдық жауын-шашын мөлшері ең жоғары деңгейге жеткен, шілде айында ең жоғарғы шегіне жеткен.
The municipality's climate falls under the third type. Climate under this type experiences rainy season in the months of April to September. The latest data from the DA shows that the months July to November registered the highest average annual rainfall that reached its peak in the month of July at .
Барангай
Дон Карлос саяси тұрғыдан 29 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.
Don Carlos is politically subdivided into 29 barangays. Each barangay consists of puroks while some have sitios.
Демография
2020 жылғы санақта Букиднон облысының Дон Карлос қаласының халқы 69 273 адамды құрады, халық тығыздығы .
In the 2020 census, the population of Don Carlos, Bukidnon, was 69,273 people, with a density of .
Сауда және сауда
Дон Карлос муниципалитетіндегі коммерциялық қызмет әртүрлі коммерциялық мекемелер желісі арқылы жүзеге асырылады, олар муниципалитет аумағына шашырап орналасқан. Бұл мекемелердің көп бөлігін "сари-сари" дүкендері құрайды, олар әсіресе Дон Карлос Сур барангайы сияқты барангай орталықтарында көптеп шоғырланған. 2000 жылғы муниципалдық қазынашылық кеңсесінің (MTO) деректеріне сәйкес, Дон Карлос муниципалитетінде барлығы 350 коммерциялық мекеме тіркелген, олардың көпшілігі бөлшек сауда, тауар тасымалдау, тамақ және сусын өнімдері, қосымша қызмет көрсету және сервистік қызметтермен айналысады.
Commercial activities in the municipality of Don Carlos pass through a network of various commercial establishments that scatter all over the municipality. Sari sari stores dominate these establishments with heavy concentration in barangay centers, especially in barangay Don Carlos Sur. Based on CY 2000 records of the Municipal Treasurer's Office (MTO), the municipality of Don Carlos had a total of 350 commercial establishments, majority of these commercial establishments are engaged in retailing, merchandising, food and beverage, catering and servicing.
Ауыл шаруашылығы
Дон Карлос – ауыл шаруашылығы муниципалитеті. Ол кең көлемдегі құнарлы егіс жерлерімен және қолайлы климатпен қамтамасыз етілген. Аймақтағы көптеген адамдар жерден алынатын өнімге үлкен тәуелділікте. Муниципалитеттің негізгі табыс көзі болып табылатын ауыл шаруашылығы, әртүрлі дақылдар өндіру үшін муниципалитеттің жалпы жер аумағының 70% құрайтын 149.5894 км² жерді пайдаланады. 1998 жылы күріштің өнімділігі суармалы және жаңбырға тәуелді шаруашылықтарда 3156.60 тоннаны құрады. Ақ және сары жүгері өндірісі 66.98 км² аумақты алып, 39086.10 тоннаға жетті, бұл ауыл шаруашылығы жерлерінің 11.78% құрайды. Жүгеріден кейінгі екінші маңызды дақыл – қант құмырсасы, 50 км² жерді алып жатыр, бұл 33.42% құрайды және жалпы өндірісі 21000 тоннаны құрайды. Азықтық дақылдарға жасыл жапырақты көкөністер, жемістер, бақша және тамыр жемістер кіреді. Кокос, қант құмырсасы, банан, джекфрут, какао және каучук – коммерциялық дақылдар. Коммерциялық дақылдар 24.4194 км² жерді алып жатыр және жалпы өндірісі 2523.75 тоннаны құрайды.
Don Carlos is an agricultural municipality. It is endowed with vast tracts of fertile agricultural lands coupled with a favorable climate. Many people in the area are greatly dependent on the produce of the land. Being the main source of income of the municipality, agriculture utilizes about 149.5894 km2 of land, representing 70% of the total land area of the municipality for the production of various crops. In terms of production, in the year 1998, rice yielded 3,156.60 metric tons both in irrigated and rainfed farms. White and yellow corn production accounted to 39,086.10 metric tons covering 66.98 km2 representing 11.78% to agricultural area. sugarcane production as second major crop next to corn, covers a physical area of 50 km2 representing 33.42% with a total production of 21,000 metric tons. The cash crops include leafy green vegetables, fruits, legumes and root crops. Coconut, sugarcane, banana, jackfruit, cacao and rubber comprise the commercial crops. Commercial crops cover 24.4194 km2 and has a total production 2,523.75 metric tons.
Туризм
Дон-Карлос муниципалитеті табиғи түрде туристік орындар ретінде үлкен әлеуетке ие жерлермен қамтамасыз етілген. Бұлар – Пинамалой ауылындағы коммерцияланбаған Пинамалой көлі; Синанггуян ауылындағы Синанггуян және Кахулуган сарқырамалары; және Сан-Антонио Шығысы ауылындағы байланыстырғыш үңгірлер мен бұлақ. Пинамалой көлі, сондай-ақ Туризм көлі деп те аталатын Пинамалой көлінің ауданы шамамен 0,6 км² құрайды. Бұл орын ескерткіш және туристік тартымдылық ретінде қарастырылады, сондықтан бағдарламаның жобасы ретінде даму жоспары әзірленді және Туризм министрлігіне ұсынылды. Синанггуян және Кахулуган сарқырамалары Муниципалитеттің басқа туристік орындарымен бірге Синанггуян және Кахулуган сарқырамалары бар, олардың биіктігі шамамен 20-25 метрді құрайды. Сан-Антонио Шығысында орналасқан байланыстырғыш үңгірлер мен бұлақ аймаққа туризмді дамытуға көмектеседі. Осы себепті оның табиғатын жүзу бассейніне айналдыру туралы ұсыныс енгізілді. Бұл орындар табиғи ерекшеліктерге бай екені анық. Жеке сектор және үкімет осы әлеуетті зерттеу үшін, инвестицияларды тарту және даму мен туризмді ынталандыру үшін кең ауқымды насихат жұмыстарын жүргізеді.
The Municipality of Don Carlos is naturally endowed with sites which have been seen with strong potentials to be tourist destinations. These are the uncommercialized Lake Pinamaloy in Barangay Pinamaloy; the Sinangguyan and Kahulugan Waterfalls in Barangay Sinangguyan; and the Linking Caves and Spring in Barangay San Antonio East. Lake Pinamaloy Lake Pinamaloy also known as Tourism Lake has an approximate area of 0.6 km2. It is considered as a landmark and tourist attraction, thus a development plan has been prepared and was submitted to the Department of Tourism as a blueprint of the program. Sinangguyan and Kahulugan Falls Combined to the other tourism sites of the municipality is the Sinangguyan and Kahulugan falls, which both have the approximate height of 20 to 25 meters. Linking Caves and Spring Located in San Antonio East, the Linking Caves and Spring adds tourism boost to the place. Reason enough that a proposal has been made to develop its nature into a swimming pool. Evidently, these sites are enriched with innate natural physical features. Private sector and government efforts would be done to explore these potentials with extensive promotions in order to draw investors and encourage development and tourists.
Әуежай
Дон Карлос қаласы Букидон облысының жаңа ішкі әуежайының орналасқан жері болады. Әуежай муниципалитеттегі Мараймарай ауылындағы бұрын пайдаланылмаған Мараймарай ұшу-қону жолағында салынады. Бұл ұшу-қону жолағы бұрын Кохуанколарға тиесілі болған. Букидон әуежайын дамыту жобасы 2018 жылғы Көлік министрлігінің бюджетіне енгізілді. DPWH (Жолдар және инфрақұрылым министрлігі) жобаланған әуежайға баратын барлық жол желілерін салуға және жақсартуға қаражат бөлді. Ішкі әуежайдың құрылысы 2018 жылы жоспарланған. Бұл Солтүстік Минданаодағы төртінші ішкі әуежай болады: Мисамис Ориенталдағы Лагуиндинган әуежайы, Озамиз қаласындағы Лабо әуежайы және Камигуиндегі Камигуин әуежайы. Аталған әуежайдың негізі 2018 жылдың мамыр айында салынды.
Don Carlos will be the site of the proposed Bukidnon Domestic Airport which will be located at the unused former Maraymaray Airstrip in the municipality's Barangay Maraymaray. The sequestered airstrip was previously owned by the Cojuancos. The Bukidnon Airport Development Project was included in the Department of Transportation's budget for 2018. Funds for the construction and improvement of all road networks leading to the proposed airport have been allocated by the DPWH. Construction of the domestic airport was scheduled in 2018. It will be the fourth domestic airport operating in Northern Mindanao following Laguindingan Airport in Misamis Oriental, Labo Airport in Ozamiz City and Camiguin Airport in Camiguin. Groundbreaking of the said airport was done in May 2018.