Кіріспе

Букидон провинциясындағы муниципалитет, Филиппин

Калиланг, ресми түрде Калиланг муниципалитеті (Букид және Хигаон: Banuwa ta Kalilangan; Иранун: Inged a Kalilangan; ), Филиппиннің Букидон провинциясындағы 2-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 43 711 адамды құрайды.

Этимология

Калиланг термині Маранао тайпасының тілінен шыққан, ол "шексіз қуаныш" дегенді білдіреді. Бұрын ол Букиднон провинциясының Пангантукан ауданының бір бөлігі болған. Елдің түрлі аймақтарынан келген көптеген қоныс аударушылардың арқасында дербес муниципалитет болып құрылды.

Тарих

1951 жылы Калиланган ЛАСЕДЕКО (Жерді қоныстандыру және дамыту корпорациясы) қарауындағы қоныс аудандарының біріне айналды. Осы жерге христиан қоныс аударушылары келіп, орнықты. ЛАСЕДЕКО таратылғаннан кейін, сол кездегі президент Рамон Магсайсейдің кезінде Ұлттық қоныс аудару және жаңарту басқармасы (NARRA) дереу оны алмастырды. Елдегі әртүрлі тайпалар мен этникалық топтардан құралған тағы бір топ қоныс аударушылар келді. Олар – Себуано, Варай, Бохолано, Биколано, Тагалог, Иватан, Илонго, Илокано, Капангпанган және Минданао аралындағы басқа да тайпалар еді. Үкімет қоныс аударушыларға, әсіресе жұмыс малдарына, күнкөріске, шаруашылық құралдарына және басқа да көмек көрсетті. Жылдар өте келе жерді өңдеу дамыды және қоныс аударушылар түрлі дақылдарды егуге кірісті. Жолдар салынды және Калиланганның жаңа бариосына сауда-саттық еркін ағын басталды. Басқа да қоныс аударушылар да кәсіппен айналыса бастады.

Калиланган Пангантукан муниципалитетіндегі ең прогрессивті бариолардың бірі саналғандықтан және 1966 жылдың 18 маусымында бекітілген №4788 Республикалық заңға сәйкес, бұрынғы конгрессмен Бенджамин Н. Табиос Калиланганды 6-сыныпты муниципалитет етіп құру туралы заң жобасын ұсынды. Ол 1967 жылғы сайлаулардан кейін, 1968 жылдың 1 қаңтарында ұйымдастырылып, іске асырылды.

География

Калиланг муниципалитеті солтүстігінде Талакаг муниципалитетімен, шығысында және оңтүстігінде Пангантукан муниципалитетімен, ал батысында Ланао-дель-Сур провинциясымен шектеседі. Жер аумағы 28 414,10 гектарды құрайды. Талакаг және Пангантукан муниципалитеттері муниципалитеттің бір бөлігіне құқық таласады. Талакаг муниципалитеті муниципалитеттің солтүстік бөлігіндегі 2427,50 гектар жерге талап қойып отыр, ал Пангантукан да Калилангтың 691,0 гектар жеріне дауласып жатыр.

Барангай

Калиланг саяси тұрғыдан 14 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Топография

Калиланганың ерекшелігі – Poblacion және муниципалитеттің бір бөлігінде орналасқан шектеулі жазық немесе тегіс жер. Оның жалпы жер аумағының басым бөлігі, 76,57 пайызы, 8-15 пайыздық еңісте орналасқан, бұл орташа толқынды және жұмсақ төбелі жерлермен сипатталады. Сан-Висенте-Феррер және Ниной-Аквино баргайлары негізінен осы еңіс түрінде орналасқан. 18 пайыздан жоғары еңіс бар аудандар 15,61 пайызды құрайды. Бұл өте тік және көп бағыттағы көлбеу жерлер. Макаопао, Лампанусан, Кибанинг, Публика және Памотолонның бөліктері осы еңіс түрінде басым. Муниципалитеттің қалған 7,82 пайызы тегіс немесе жақын тегіс жерлер және бір бағыттағы 0-3 пайыз, 3-5 пайыз және 5-15 пайыз еңісте орналасқан. Олар муниципалитеттің Poblacion бөлігінде жиі кездеседі.

Демография

2020 жылғы санақта Калилан қаласының халқы 43 711 адамды құрады, халық тығыздығы .

Тарихи өсу

1970 жылы Калиланг муниципалитеті өз құзыреті шегінде тұрғындарды санауға алғаш рет тырысты. Осы жылы Филиппин статистикалық басқармасы (NSO) 12 326 адамды тіркеді. Бес жылдан кейін NSO тағы бір халық санағын жүргізіп, 15 389 тұрғынды тіркеді. Осылайша, 1970-1975 жылдар аралығында муниципалитет халқы 24,85% -қа өсті. 1975-1980 жылдар аралығында NSO муниципалитет халқына 19,01% тұрғын қосылғанын тіркеді, бұл 1970-1975 жылдармен салыстырғанда халық өсу қарқынының 5,84% -ға төмендегенін көрсетеді. Тағы 10 жыл өткен соң NSO келесі халық санағын жүргізіп, 1990 жылы 23 923 тұрғынды тіркеді. Екі онжылдық бұрынғы санақпен салыстырғанда, 1970-1980 жылдар аралығында халық саны 48,58% -ға, ал 1980-1990 жылдар аралығында 30,62% -ға өскені байқалды. Халық өсу қарқыны бойынша (1970-1980 жылдары 4,04%, 1980-1990 жылдары 2,70%) Халық санының өсу тенденциясын талдау үшін маңызды деректер де пайда болды. 1990-1995 жылдар аралығындағы халық санағы халық санының 12,75% -ға өскенін, ал өсу қарқынының 2,43% құрағанын көрсетті. 2000 жылғы 1 мамырдағы халық санағының ресми нәтижелері жарияланғанда халық саны тағы да өсті. Санақ бойынша муниципалитетте 30 592 адам және 5 873 үй шаруашылығы тіркелді, орташа үй шаруашылығында 5 адам болды, ал туу көрсеткіші 2,74%, өлім көрсеткіші 0,24% құрады. 2007 жылғы санақ бойынша халық саны 36 557 адамға жетті.

Тіл

Қазіргі уақытта Калиланганда әртүрлі тілдерде сөйлейтін 47 тайпаға жуық адам тұрады, олардың 36 пайызы бинукид, 24 пайызы себуано, 20 пайызы маранао, 6 пайызы хилигайнон/илонгго, 6 пайызы иватан/итбаят және 5 пайызы бохолано тілінде сөйлейді. Бинукид муниципалитеттегі басым тіл болып табылады.

Дін

Діни ұйымдар тұрғысынан қарағанда, Калиланганда шамамен 21 белгілі діни топ бар, олардың арасында басым көпшілігі – 46,9% римдік католиктер, одан кейін 37,22% ислам дінін ұстанады. Басқа топтарға 2,88% баптистер, 2,23% Құдайдың жиналысы, 2,02% Iglesia ni Cristo жатады, ал қалған 9,25% үрделген он алты (16) басқа діни ағымға жатады.