Кіріспе

Пангтукан, ресми түрде Пангтукан муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Букиднон провинциясындағы бірінші класс муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 56 580 адамды құрайды.

Тарих

"Пангантукан" деген атау даналық пен күшті білдіретін ақ атқа арналған. Ат бамбук сабағын жұлынып түбірден жұлып алып, тайпаның датуы болған әміршісін Манобо шабуылшыларының жақындап келе жатқан қатерінен ескертті, соның арқасында тайпаны қырғыннан сақтап қалды. Пангантукан бұрын Марамагтың бариосы болған, ал 1931 жылы көршілес Адуйон, Доминорог, Паналагсаган, Калилаган және Барандиаспен бірігіп, жеке муниципалды аудан құрды. 1961 жылы оған муниципалитет мәртебесі берілді.

География

Пангантукан – Букиднон провинциясының 20 муниципалитетінің бірі. Ол Букиднон провинциясының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және Букиднонның астанасы Малайбалайдан оңтүстікке қарай шамамен орналасқан, ал Кагаян-де-Оро қаласынан шамамен қашықтықта жатыр. Уао, Ланао-дель-Сур, муниципалитеттен оңтүстікке қарай бетонды/шағылмен төселген ұлттық жол арқылы саяхаттауға болады. Пангантукан муниципалитеті оңтүстік-батыс жағынан Ланао-дель-Сур провинциясымен, ал оңтүстік бөлігінен Солтүстік Котабато провинциясымен шектеседі. Калиланг муниципалитеті муниципалитеттің батыс бөлігінде жатыр, ал солтүстік-батыс бөлігінде Китанглад таулары орналасқан. Букиднонның сауда орталығы саналатын Валенсия муниципалитетінің солтүстік жағымен шектеседі, ал Марамаг, Дон Карлос және Кадингилан муниципалитеттері тиісінше шығыс және оңтүстік жағында орналасқан. Пангантуканның жер ауданы – бұл провинцияның 20 муниципалитеті мен екі қаласының арасында 9-шы орында тұрады. Ол 19 барангайдан тұрады, олардың барлығына жаз айларында нашар жол жағдайына төтеп бере алатын автокөлікпен жетуге болады. Барангай Пигтауранан аумағында Напалит және Мата көлдері орналасқан. Напалит көлі – Калатунган тауының сыртында орналасқан тектоникалық көл. Көлде тилапия, гурами, сазан, шортан және сом сияқты балықтар бар. Оның ауданы шамамен 36 гектарды құрайды және тереңдігі 80 футқа жетеді. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, бұрын көлде 24 шағын арал болған. Қазіргі таңда тек бір арал ғана сақталған. Туризм министрлігі осы көлді табиғи саябақ деп жариялаған. Напалит көлінен шамамен 1 километр қашықтықта Мата көлі орналасқан. Екі көлдің арасында табиғи бонсай тәрізді ағаштар мен тиког өсімдіктері өскен батпақ жер бар. Тикогты әйелдер жинап, өңдеп, кілемдерге, сөмкелерге, үстел төсемелеріне және басқа да қолөнер бұйымдарына айналдырады.

Барангай

Пангантукан саяси жағынан 19 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Топография

Пангантукан жерінің бедері көлбеу және дөңгелектеген жоталы аймақтармен сипатталады. Шындығында, муниципалитет аумағының 62 пайызы 18-ден 50 пайызға дейінгі еңіске ие дөңгелек немесе төбелі жерлерді құрайды. Ауыл шаруашылығы өндірісіне жарамды жердің үлесі шамамен 14 пайызды ғана құрайды. Муниципалитеттің солтүстік-батыс бөлігінде провинцияның екінші ең биік шыңы – Калатуган тауы орналасқан. Оның жоталары муниципалитеттің жалпы жер аумағының шамамен 21 пайызын алып жатыр.

Климат

Пангантуканның климаты Модификацияланған Коронаның климаттық жіктемесінің IV типіне жатады. Оған жыл бойы біркелкі таралатын жауын-шашын тән, тропикалық циклон сирек кездеседі. Жауын-шашын таралуының өзгеруі (Сурет 1) Букиднонның шығыс жағындағы таулы белдеудің жаңбыр көлеңкесі әсерімен және іргелес төбелер мен тау қатарларының болуымен байланысты. 1995-2000 жылдардағы деректерге сәйкес, Пангантуканның жылдық орташа жауын-шашын мөлшері ... құрайды. Маусым айы ең жауынды ай болып табылады, орташа жауын-шашын мөлшері ..., одан кейін тамыз, қыркүйек және шілде айлары сәйкесінше ..., ..., және ... жауын-шашын мөлшерімен ерекшеленеді. Ақпан айы ең құрғақ ай, орташа жауын-шашын мөлшері ... құрайды. 1997 жылдың желтоқсаны мен 1998 жылдың мамыр айлары аралығындағы ерекше төмен көрсеткіштер құрғақ айлармен сәйкес келді.

Демография

2020 жылғы халық санағы бойынша Пангантуканның халқы 56 580 адамды құрады. 2010 жылғы халық санағында Пангантукан халқы 48 775 адамды құрады, бұл 2007 жылғы 46 689 адамнан артық. Оның тығыздығы шаршы километрге 205 адамды құрады. 1990 жылғы және 2007 жылғы халық санағы деректеріне сүйенсек, халықтың өсім көрсеткіші 1,64 пайызды құрады. Бар мәліметтер 1976 жылдан бері халық санының үнемі өсіп келе жатқанын көрсетеді. Жалпы халықтың 51,45% ер адамдар, ал қалғаны әйелдер.

Экономика

Побласион муниципалитет ішіндегі өсудің ядросы болып табылады. Бұл үкіметтік және коммерциялық қызметтердің орталығы, сондай-ақ түрлі мекемелер, қызметтер мен инфрақұрылымдар орналасқан жер. Побласионнан тыс жерлерде халықтың көп бөлігі тұратын ауылдық аймақтар орналасқан, ал олардың негізгі экономикалық қызметі – ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығы 17 429 гектар жерді қамтитын негізгі жер пайдаланушы болып табылады. Оның ішінде 4806 гектары жүгеріге, ал 1121 гектары күрішке арналған. Сауда-өндірістік және басқа да егістік дақылдары шамамен 11 502 гектарды құрайды. Банан, ананас және папайя плантациялары да аймақта кең аумақты пайдаланады. Жер иелері өз жерлерін ірі компанияларға 20 жылға жалға береді. Компаниялар жер иелеріне қолдау көрсету мақсатында, плантацияда жұмыс істеуге басымдық береді. Бұдан өзге, мал және құс шаруашылығы да Пангантуканның маңызды күнкөріс көзі болып табылады. 2002 жылы малдың жалпы саны 20 276 басқа жетті. Ал құс шаруашылығы бойынша сол кезеңде 56 710 құс тіркелді. Муниципалитеттегі ауыл шаруашылығы қызметін 74 трактор, 6 күріш тазартатын машина, 97 жүгері тазартатын машина, 19 күріш/жүгері тірмені, 6 механикалық кептіргіш, 128 көп мақсатты жабын және 5 сақтау/қоймалық нысан қамтамасыз етеді. Сауда және тауар айналымы Пангантукан экономикасында маңызды рөл атқарады. Аймақта 232 сауда орыны тіркелген, олардың шамамен 4-і көтерме саудамен айналысады. Осындай көтерме сауда орындарының ішінде BS Garces Payless Mart дүкендер желісінің 2 филиалы бар – қоғамдық базардың автобус терминалы аумағындағы 2 қабатты ғимарат және негізгі тас жол бойындағы мезанинмен 3 қабатты ғимарат.