Кіріспе

Либманнан, ресми түрде Либманнан муниципалитеті () – Филиппиннің Камаринс-Сур провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 112 994 адамды құрайды. Либманнан – Камаринс-Сур провинциясында халық саны бойынша ең ірі муниципалитет, ал жер ауданы бойынша екінші орында тұр. Муниципалитеттің тарихы испан отарлауы басталар алдындағы кезеңге дейін жетеді, ал оның қалалық орталығында әдемі тарихи арт-деко стиліндегі көптеген ғимараттар орналасқан, соның ішінде Либманнанға кіретін жолдың үстінен көтерілетін сарайлық Моралес қиратылыстары бар.

Тарих

Либманан 1580 жылы "Пинаглабанан" деген атпен Кипайоның бариосы болды. Тарихшы Мауро Б. Авиланың жазбалары 15 қыркүйекте 1574 жылы муниципалитет Либманан деп аталғанын көрсетті. Миссионерлер 1589 жылы Либманан қаласында жұмыс істей бастады, ал аймақтағы шіркеу апостол Жақыпқа арналды. Неміс этнографы Федор Ягор өзінің 1875 жылғы "Филиппиндегі саяхаттар" еңбегінде Либмананға сапар шеккенін сипаттады, онда ол жергілікті дін қызметкерімен кездесіп, 1851 жылы Трес-Мариас аралдарына жақын оңтүстік-батыстағы Поро аймағында жол салу кезінде табылған ежелгі адам қонысы туралы білді: қазба жұмысынан "алғашқы тұрғындардың көптеген қалдықтары – бас сүйектер, қабырғалар, адамдар мен жануарлардың сүйектері, спираль тәрізді мыс сымға енгізілген баланың жамбас сүйегі, бірнеше бұғы мүйіздері, әдемі пішінді табақтар мен ыдыстар, олардың кейбіреулері боялған, қытайлық шығу тегі болуы мүмкін; жұмсақ, гипс тасты, қызыл мыс түсті, лакталғандай жылтыраған жолақты білезіктер; кішкентай мыс пышақтар, бірақ темірден ештеңе жоқ; және ортасынан тесілген бірнеше жалпақ, кең тастар; сонымен қатар, ағаш бұтағының жарығына кіріктірілген тасқа айналған ағаш бөлігі табылды." Америка Құрама Штаттары елді басып алған кезде Филиппин заң шығару органы Лусон аралындағы теміржол желісін кеңейтті, сондай-ақ Легаспи, Альбай және Нага, Камарин Сур қалаларына баратын теміржол Либманан арқылы салынды, бұл аталған қалаларға тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етті. Бұл теміржол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирады, бірақ кейін американдық қаражат есебінен жартылай қалпына келтірілді, маршрутты жаңарту жоспарларына қарамастан, 2012 жылға дейін Бикол түбегінде көлік қызметін үздіксіз қамтамасыз етті. Тарихи Моралес Руинс Арт-Деко үйі қаланың орталық бөлігінде 1937 жылы дін қызметкері Марианно Ролдан өз ата-анасы үшін салды, кейін ол Моралес отбасына сатылды, және қазіргі уақытта қираған үй олардың атымен аталады. Ол салынған кезеңнің символы болған арт-деко фрескаларымен танымал, олардың бірінде сол кездегі американдық және жапондық басқыншыларға рұқсат етілмеген филиппиннің ұлттық туы көрсетілген. Испандықтар тұсында да Либманан қаласы провинцияның "күріш қоймасы" деп есептелді. Күріштің мол өнімі қаладағы құнарлы топырақ пен судың көп болуына байланысты. 1991 жылы аймақтың суару каналдары (солтүстік көршісі Кабусао, Камарин Сурмен бөліскен) құрғақ маусымда 2996 гектар жерді суаруға жеткілікті болды. Барнайг Побласионды жергілікті тұрғындар көбінесе "Либманан" деп атайды, ал оны қоршаған қалалық барнайлар "Метрополитен Либманан" немесе "Үлкен Побласион аймағы" деп аталады, бұл ресми емес атаулар.

География

Либманнанның 3 аймағы бар: құрылыс аймақтары, жазық жерлер және таулы жерлер. 13 940 га жазық жерді, 19 239 га таулы жерді, ал қалған 1103 га құрылыс аймақтарын құрайды. Барлығы 34 282 гектарға тең. Либманнан – Камаринс-Сур провинциясының ірі муниципалитеттерінің бірі. Ол Бикол түбегінің дерлік бүкіл енімен созылып, Сан-Мигель шығанағындағы Кабусао муниципалитетімен шектесіп, Рагай шығанағына дейін жетеді, соның ішінде жергілікті тұрғындар "трес Мариас" деп атап кеткен үш арал және "Пуро аралы" деп белгілі бір арал бар. Басты қала, немесе "побласион", Либманан өзенінің бойында, Кабусаомен шектес, төменгі аллювиалды жазықта орналасқан. Побласионнан оңтүстік жағалауға қарай бағытталғанда муниципалитет төбелі болып кетеді. Осы төбелі аймақта Либманнан ұлттық паркі орналасқан. Таулы аймаққа қарай жалғаса бергенде муниципалитет шын мәнінде таулы болады, Барангай Малианодан бастап, Панамерикан тас жолынан тыс жерде "Боро Боро" курорты орналасқан; ол жергілікті тұрғындар арасында танымал суға түсу орны болып табылатын бірнеше шарлауықтардан тұрады. Малианодан тыс таулы аймақта "Берначчи тауы" (жергілікті диалектіде "Танконг Вака" – "сиырдың мойны" деген мағынаны білдіреді) орналасқан. Бұл тау Камаринс-Сур провинциясының батысындағы Панамерикан тас жолының көптеген жерлерінен көрінетін жергілікті маңызды орын және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтарға қарсы күрескен партизандардың операциялық базасы болған. Күні бүгінге дейін Танконг Вака айналасындағы аймақ үкіметке қарсы көтерілісшілер мен Филиппин ұлттық полициясы арасындағы қақтығыс ошағы болып қалып отыр. Муниципалитеттің ауылдық бараңгайлары Берначчи тауының артында жатыр және көбінесе асфальтталған жолдарға қол жеткізу мүмкін емес, тек біреуі ғана Барангай Бахао балықшылар ауылында аяқталады, онда Tres Marias аралдарын көруге болады.

Экономика

Либманнан провинцияның ең ірі және халық саны көп муниципалитеттерінің бірі болып табылады, Либманнан өзені, темір жол және ұлттық тас жол арқылы көлік мүмкіндіктерінен пайдаланады. Либманнан арқылы темір жол қызметі енді тікелей Манилаға қатынай қоймаса да, жақын орналасқан Нага, Камаринс-Сур қаласына және 2015 жылы қайта ашылған бағыт арқылы Легаспи, Альбайға дейін жолаушылар тасымалдау жүзеге асырылады. Жалпы алғанда, Либманнан топырағы әртүрлі ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіруге қолайлы. Сонымен қатар, жергілікті халық ғасырлар бойы керамика жасаумен айналысып келеді, бұл өңірде дәстүрлі кәсіп болып табылады. Либманнан испандық билік тұсында да провинцияның ғана емес, сонымен қатар Оңтүстік Лусонның "күріш қоймасы" ретінде танымал болған. Күріш фермерлерінің кездесетін мәселелеріне қарамастан, Либманнан провинцияның күріш астығын сақтау орталығы ретіндегі мәртебесін сақтап тұр. Либманнан Камаринс-Сур, Кесон және Камаринс-Норте провинцияларының орталық нүктесі болып табылады, бұл муниципалитетті Оңтүстік Лусонның күріш себетіне айналдырады, және бұл провинциялардан басқа өнімдер Метро-Манилаға да жеткізіледі. Бахао, Мамбуло-Нуэво, Сан-Исидро, Бахай және Сибухо ауылдық шаруашылық қаржы орталықтары ретінде танылады. Ауылдық аймақтар көбінесе ауыл шаруашылығы мен су өсіруге тәуелді, бірақ Побласион ауданында жаңа қоғамдық базар және LCC супермаркеті, сондай-ақ кішкентай мейрамханалар мен банктер бар шағын бизнес аймағы орналасқан.

Инфрақұрылым

Либманнан Филиппин автожолы немесе AH26 арқылы Нага қаласымен байланысты. Poblacíon-ға Багакай жолы (Оңтүстіктен) және Бас Либманнан жолы (Солтүстіктен) арқылы кіруге болады. Либманнанның 4 негізгі жолы бар, ең ұзыны – Бегито-Вьежодан Мамбуло-Ньювоға дейін созылатын Панафилиппин тас жолы. Екіншісі – Либманнан-Канаман-Кабусао жолы, ол Либманнанның Побласион аймағынан Кабусаоға дейін жалғасады. Үшіншісі – Багакай жолы, ол Барагай Багакайдан Либманнан жолымен қиылысқан жерге дейін созылады. Батыс және жағалаудағы Барангайларға 2019 жылы салынған жаңа Бахао жолы арқылы жетуге болады. Бұл жол туризмді ғана емес, сонымен қатар сауда-өнеркәсіпті дамытуға мүмкіндік береді. Дегенмен, Либманнанның кейбір Барангайларында жол инфрақұрылымын жақсарту қажет, әйтпесе олардың экономикасы жайлап дамиды немесе тоқтап қалуы мүмкін.

Мұралық

Қала батыс Камаринс-Сурдағы ата-бабалар үйлерінің ең маңызды мәдени үлгілерінің біріне ие. Осы сәулеттік кереметтердің арасында 1920 жылдардағы аркадасымен әшекейленген муниципалитет ғимараты, 1875 жылы салынған және үш бұрынғы қала әкімінің үйі болған қаладағы ең көне құрылым – Диланко үйі, қаладағы ең маңызды мәдени арт-деко ғимараты – 1937 жылғы Моралес қираған үйі, тағы бір арт-деко ата-бабалар үйі – Насиено үйі және 1926 жылғы Жосе Жосиан ағаның үйі бар. 1970 жылдардың соңында Дон Селедонио Рейес салған үй бұрынғы қалпынан алынып, Бикол орталық академиясының жаңа ғимараттарына орын беру үшін қиратылды. Қаладағы көптеген мұражай үйлері, оның ішінде Моралес қираған үйі, Насиено үйі және Диланко үйі тасталып кеткен. 2013 жылы жергілікті тұрғындар Моралес қираған үйін қалалық мұражайға айналдыру және қаланың қалған жылжымайтын мәдени мұрасын сақтау үшін, мұраға негізделген туризм индустриясын дамыту мақсатында науқан ұйымдастырды.

Бұрынғы басшылардың тізімі

Күндері Аты1732 1755 Капитан Жозеп Доминго Рамос1756 1758 Капитан Фейпе Медина1759 1760: Капитан Жозе Геварра1761 Капитан Себастьян Де ла Круз1762 1763 Капитан Паскуаль де Лажор1764 Капитан Луис Арамбуло1765 Капитан Франсиско Северо1766 Капитан Педро Симон1767 1768 Капитан Мигель Дамиано1769 Капитан Антонио Де Леон1770 1771 Капитан Доминго Де ла Консепсьон1772 Капитан Франсиско Катинбамб1773 Капитан Франсиско Дель Ллагас1774 1777 Капитан Доминго Де ла Круз1778 Капитан Франсиско Дель Ллагас1779 Капитан Матиас Кабанос1780 Капитан Антонио Де Леон1781 Капитан Мигель Дамиано1782 Капитан Матиас Кабанос1783 Капитан Антонио Де Леон1784 Капитан Доминго Де ла Консепсьон1785 Капитан Викторино Симон1786 Капитан Педро Гонзалес1787 Капитан Томас Балдесото1788 Капитан Доминго Де ла Консепсьон1789 Капитан Луис Арамбуло1790 Капитан Доминго Де ла Консепсьон1791 Капитан Николас Толентино1792 Капитан Викторино Симон1793 Капитан Франсиско Дель Ллагас1794 Капитан Хуан Де ла Круз1795 1796 Капитан Матео Де ла Консепсьон1797 Капитан Мигель Де ла Консепсьон1798 Капитан Марселино Де ла Тринидад1799 Капитан Педро Балдесото1800 Капитан Франсиско Эспириту1801 Капитан Клементе Эухенио1802 Капитан Франсиско дель Ллагас1803 Капитан Хуан Сан-Антонио1804 Капитан Луис Балагер1805 Капитан Мельхор де лос Рейес1806 Капитан Франсиско дель Ллагас1807 Капитан Мариано де лос Нивес1808 Капитан Хуан Сан-Антонио1809 Капитан Сантьяго Арамбуло1810 Капитан Мельхор де лос Рейес1811 Капитан Томас де ла Соледад1812 Капитан Фабиано де Галисия1813 Капитан Эстебан Анусасион1814 Капитан Хуан Рамирес1815 Капитан Антонио Сан-Паскуаль1816 Капитан Мигель Джулиано Франсиско1817 Капитан Жозе дель Пуэрто1818 Капитан Франсиско Санта-Мария1819 Капитан Педро Алькантара1820 Капитан Педро Сабино1821 Капитан Амброзио де ла Круз1822 Капитан Франсиско Кастудио1823 Капитан Пласидо Анусасион1824 Капитан Матиас Манга1825 Капитан Максимо Фернандес1826 Капитан Аугустин Толентино1827 Капитан Пласидо Анусасион1828 Капитан Педро Сан Пабло Алькантара1829 Капитан Максимо Фернандес1830 Капитан Мариано Вильянуева1831 Капитан Висенте Кабанос1832 Капитан Людовико Лопез1833 Капитан Мартин Гонзалес1834 Капитан Карлос де лос Сантос1835 Капитан Андрес Эспириту1836 Капитан Патер де Авила1837 Капитан Иларио Доминго1838 Капитан Сантьяго Агирре1839 1840 Капитан Максимо Эрнандес1841 Капитан Луис Алькантара1842 Капитан Себастьян Балдесото1843 Капитан Пласидо Анусасион1844 Капитан Франсиско Эспириту1845 Капитан Марианон Нативидад1846 Капитан Исидро Архангел1847 Капитан Руфино Нацианцено1848 Капитан Анаклето де лос Сантос1849 Капитан Факундо дель Паскуаль1850 Капитан Франсиско Гонзалес1851 1852 Капитан Пацифико Рольдан1853 Капитан Бруно Сол1854 Капитан Сальвадор Эспириту1855 Капитан Мариано Альбакарте1856 Капитан Анисето Флореска1857 Капитан Викториано Баутиста1858 Капитан Касьяно Флорес1859 Капитан Мариано Септимо1860 Капитан Мариано Руби1861 Капитан Доминго Дюранте1862 Капитан Рамон Эрнандес1863 1864 Капитан Хуан Эрнандес1865 1866 Капитан Томас Дюранте1867 1868 Капитан Хуан Разумный1869 1870 Капитан Мариано Анжелес1871 1872 Капитан Агатон Урсуа1873 1874 Капитан Хуан Санчес1875 1878 Капитан Руфино Эрнандес1879 1880 Капитан Рафаэль Нациансено1881 1882 Капитан Анаклето Атендиа1883 1884 Капитан Руфино Эрнандес1885 1886 Капитан Агустин Абельера1887 Капитан Висенте Урсуа1888 1889 Капитан Агатон Урсуа1890 1891 Капитан Норберто Дюранте1892 1893 Капитан Селедонио Рейес1894 Капитан Раимундо Эспириту1895 1898 Капитан Казимиро Онате1899 1901 Президент Селедонио Рейес1902 1903 Президент Франсиско Урсуа1904 1905 Президент Николас Ортис1906 1907 Президент Лигорио Колорес1908 1910 Президент Николас Ортис1911 1912 Президент Антонио Передо1913 1915 Президент Висенте Ауреус1916 1921 Президент Рамон Эрнандес1922 1926 Президент Марсиано Багадион1927 1931 Президент Макарио Зеда1932 1937 Мэр Теодоро Диланко1938 1940 Мэр Франсиско Фрондозо1941 1942 Мэр Теодоро Диланко1943 1945 Мэр Элисео Портин1946 1947 Мэр Поликарпо Бенитес1948 1951 Мэр Поликарпо Бенитес1952 1955 Мэр Теофило Диланко1956 1959 Мэр Теофило Диланко1960 1971 Мэр Амадео Кастанеда1972 1979 Мэр Хосе Булаонг, М. Д. 1979 қазан 1980 сәуір Акт. Мэр Хосе Виллалуз, М. Д. 1980 1986 Мэр Хосе Булаонг, М. Д. 1986 наурыз 1987 қараша 1987 желтоқсан 1988 Мэр Рамон Виллалуз1988 1998 Мэр Теодоро Диланко III1998 маусым 2001 Мэр Герардо Атиенца, Sr. 2001 жылғы шілде 2004 жылғы маусым Мэр Родольфо Хименес аға 2004 жылғы шілде 2007 жылғы маусым Мэр Родольфо Хименес аға 2007 жылғы шілде 2010 жылғы маусым Мэр Родольфо Хименес аға 2010 жылғы шілде 2016 жылғы маусым Мэр Марлин Хименес2016 жылғы шілде 2022 жылғы маусым Мэр Бернард Бризо2022 жылғы шілде – қазіргі таңға дейін Мэр Иесус Камара