Кіріспе

Төмен құнды монеталарды пайдаланатын мүсіндік өнер түрі. Хобо никелі – бұл кішкентай номиналды монеталарды шығармашылық түрде өңдеу арқылы жасалатын мүсіндік өнер, нәтижесінде миниатюралық бедерлер пайда болады. АҚШ никелі монетасы өлшемі, қалыңдығы және жұмсақтығы үшін артықшылыққа ие болды; бірақ "хобо никелі" термині – жалпылама атау, мұндай өрнектер әртүрлі номинал монеталарға да жасалған. Бұл өнер түрінің төмен құны мен ыңғайлы тасымалдануы босқындар арасында ерекше танымалдыққа ие болуына себеп болды, содан аталған.

Ертедегі өзгертілген монеталар (1750-ші жылдар 1913)

Монеталарды өзгерту 18 ғасырдан бастап немесе одан да ертерек кезеңдерде пайда болған. 1850-ші жылдардан бастап, монеталарды өзгертудің ең көп таралған түрі – "потты монета" болды, ол АҚШ-тың "Отырған Бостандық" монеталарына (жарты динардан сауда долларына дейін) қашап салынып, Бостандық бейнесін камералық ыдысқа отырған адам бейнесіне айналдырған. Осы кезең махаббат белгілерінің де өркендеу кезеңі болды. Олар монетаны (көбінесе күміс, мысалы Морган доллары) бір немесе екі жағынан тегістеп, содан кейін әріптер, монограммалар, есімдер, суреттер және т.б. қашап салып, көбінесе әсем шекарамен безендіретін. Осылайша жүздеген мыңдаған монеталар өзгертілді. Көбінесе олар шыныға немесе білезіктер мен әшекейлерге орнатылатын. Махаббат белгілеріне деген сұраныс 20 ғасырдың басында азайды, ал бизон монеталарына қашалған махаббат белгілері өте сирек кездеседі. Осы кезеңде АҚШ-тан тыс, негізінен Ұлыбритания, Франция және Оңтүстік Африкада "босқын" стилінде монеталарды өзгерту де болды.

Буффельдік никель

1913 жылы «Индиан Хед» немесе «Бәффало» никелі енгізілгеннен кейін, ол монета ойып жасаушылар арасында танымал болды. Ірі үнді миының бейнесі бұрынғы үлгілерден күрт өзгешелік құрады және басқа монеталарда қайталанбады. Үлкен, қалың профиль суретшілерге жұмыс істеуге кеңірек мүмкіндік берді және егжей-тегжейлі кескіндеуге ыңғай жасады. Алдыңғы монеталарда бас монетаның көлеміне қарағанда әлдеқайда кішірек болған. Мысалы, Линкольн центінде бас бетінің шамамен бір алтыдан бір бөлігін, ал «Бәффало» никелінде – бес алтыдан бір бөлігін құрайды. Сонымен қатар, никельдің өзі үлкен монета. Ірі бас бейнесі Морган долларында және 1892–1893 жылдарғы Колумбияның жарты долларын еске алу монеталарында да кездеседі, бірақ олардың жоғары құнына байланысты сирек өзгертілді. «Бәффало» никелінің танымалдығына ықпал еткен тағы бір фактор – бейнеленген нысан. Бұрынғы монеталардың көпшілігінде әйелдердің суреттері болған (Либерти бас никелі, Үнді бас центі, Барбер және Морган күміс доллары). Ер адамның басы ірі, қалың ерекшеліктерге (мұрын, жақ, маңдай) ие, оларды түрліше өзгертуге болады. Монетаның арт жағындағы бұқа басқа жануарға немесе арқасынан сөмке ілген адамға айналдырылуы мүмкін.

Классикалық ескі босқындар никельдері (1913-1940 жж.)

Көптеген дарынды монета ойып жасаушылар, сондай-ақ бастаушылар 1913 жылы Буффало никелі айналымға түскен кезде "босқындар никельдерін" жасауды бастады. Осының нәтижесінде 1913 жылғы ойылған никельдердегі өрнектердің сапасы мен әртүрлілігіне қол жеткізілді. 1930 жылға дейінгі кез келген басқа жылдарға қарағанда, 1913 жылғы классикалық ескі "босқындар никельдері" көптеп жасалды. Көптеген суретшілер 1910 және 1920 жылдары "босқындар никельдерін" жасады, ал жылдар өте келе жаңа суретшілер оларға қосылды. 1930 жылдары көптеген дарынды суретшілер осы өнерге бейімделді. Берт деп белгілі Бертрам Виганд жасөспірім кезінде никельдерді ойып жасауды бастады, ал оның Бо деп танылған шәкірті Джордж Вашингтон Хьюз жасөспірім шағында (1980 жылға дейін, ол 1981 жылы із-түзсіз жоғалды) ойып жасауды бастады. Осы кезеңде Буффало никельдері айналымдағы ең көп таралған никельдер болды.

Кейінгі ескі босқын никельдері (19401980)

1940-шы, 1950-ші, 1960-шы және 1970-ші жылдар босқындар монетасын кесетін шеберлер үшін өткел кезең болды, осы кезеңде Буффало никелі біртіндеп Джефферсон никелімен ауыстырылды. Бо және Берт сияқты тәжірибелі никель кескіштері классикалық ескі стильде босқындар никельдерін жасауды жалғастырды. Бо, шындығында, 1950 жылдардың басындағы ең жақсы жұмыстарын жасады, ол көптеген әдемі камео портреттері бар босқындар никельдерін ойып шығарды. Осы 40 жыл ішінде көптеген жаңа шеберлер пайда болды, стиль мен тақырыптар айқын түрде заманауи болды. Тақырыптар этникалық және әлеуметтік тұрғыдан алуан түрлі болды (мысалы, үшбұрышты бас киімі бар қытай әйелі, ұзын шашы мен көзілдірігі бар хиппилер, кең қақпақшалы шляпа киген ерлер және т.б.). Кейбір жаңа суретшілер шашқа түс қосу үшін электр граверлер, дірілдейтін құралдар және маркерлер сияқты жаңа техникаларды қолданды. 1970 жылдардың соңына қарай Буффало никельдерінің көп бөлігі айналымнан жоғалып кетті, және ою-өрнектердің көпшілігі тозған монеталарға салынды. Мысалы, Бо ақша сатушылардан Буффало никельдерін алуға мәжбүр болды, олардың кейбіреулері ою-өрнек жасауға тапсырыс берді.

Қазіргі заманғы босқындар никельдері (1980 жылдан бастап)

1960 және 1970 жылдары белсенді жұмыс істеген көптеген оюшылар 1980 жылдары Буффало никельдерін оюды жалғастырды. Олардың монеталары соққылар (сызықтар, нүктелер, доғалар, айшықтар, жұлдыздар) және профильдің кейбір өңделуі арқылы өзгертілді. Бастың артқы жағы көбінесе электр құралымен тегістеуден дөңгелек болып қалады. Олар стандартты дизайнды босқындар (дерби және сақал) сондай-ақ көптеген қазіргі заманғы тақырыптарды, мысалы, кәсіби бейнелерді (өрт сөндіруші, теміржол машинисі, пицца шефі), танымал адамдарды (Америкалық Сам, Альберт Эйнштейн), хиппилерді және басқаларын жасады. 1980 жылдардың басында "ескі" және "қазіргі заманғы" босқындар никельдеріне өтуді белгілейтін маңызды оқиға болды. Бұл нумизмат Дель Роминестің босқындар никельдері тақырыбындағы мақалалар сериясын жариялаған кез еді. Ол көп ұзамай 1982 жылы осы тақырыптағы алғашқы кітабын – Hobo Nickels (ASIN B0006R7SFW) шығарды. Екеуі де Бо және оның оюларына арналған еді. Бұл осы салаға жаңа суретшілердің келуіне әкелді, олардың көпшілігі Роминестің кітабындағы иллюстрациялардан Боның никель суреттерін көшірді. Бо стиліне еліктеген екі ірі суретші – Джон Доруса және Фрэнк Браззелл болды. Олар барлығы 20 000-нан астам қазіргі заманғы оюлы никельдер жасады, олардың көпшілігі Боның дизайнының көшірмелері еді. Доруса тіпті Боның "ГГ" қолтаңбасын ("Джордж Хьюз" үшін) осы ертедегі көптеген туындыларына көшірді. Билл Фиваз сияқты белгілі босқындар никельдерін жинаушылардың қысымы Дорузаны "ГГ" дегенді оюын тоқтатып, өз әріптерін немесе атын туындыларына қоюға көндірді. Доруса мен Браззелл дәстүрлі емес тақырыптарды (конкистадорлар, Дик Трейси, бас сүйектер және т.б.) бейнелейтін түпнұсқа туындылар жасады. Боның көптеген көшірмелері коллекционерлердің көптерін қазіргі заманғы оюлы никельдерді "Нео Бо" деп атауға мәжбүр етті, бұл термин қазір қолданылмайды. "Cinco de Arturo" (Arturo DelFavero) сияқты басқа да оюшылар 1980 және 1990 жылдары пайда болды, олар қазіргі заманғы тақырыптарды (мультфильм кейіпкерлері, сиқыршылар және жануарлар) енгізді. 1980-1990 жылдар аралығындағы никель оюшыларының көпшілігі коллекционерлер тарапынан орташа деңгейде саналады, бірақ 1995 жылы Арканзастағы гравер Рон Лэндис жоғары сапалы оюларды жасауды бастады. Шамамен төрт жыл бойы Лэндис жоғары сапалы оюларды жасайтын жалғыз никель оюшысы болды, жылына бір-екі ондаған ғана (барлығы қол қойылған, нөмірленген және даталанған). Көптеген кәсіби граверлер босқындар үшін монеталар жасауды бастады. Лэндис пен "Cinco de Arturo" 2000 жылға дейін осы қолөнерді жасаған төрт тірі суретшінің екеуі. Қалғандары – Сонни Карпентер және Билл Джеймсон (Биллзэк). Төрт суретшінің де жоғары сапалы оюшылар және қазіргі қайта өрлеуге ықпал еткен жаңашылдар саналады. Кейбір қазіргі заманғы өнімді суретшілер санды сапаға ауысып, жоғары көркемдік сапаға ие туындыларды аз жасайды (базар төмен сапалы, жылдам жасалған оюлармен толып жатыр). Жоғары сапалы қазіргі заманғы оюлар белгісіз суретшілердің бірдей сапалы классикалық ескі түпнұсқа оюларымен салыстырылатын бағаға сатылады. 1980 жылдардың басынан қазіргі уақытқа дейін қазіргі заманғы сапасы төмен оюларды әрқайсысы 5 доллардан 10 долларға дейін сатып алуға болады. Көптеген жаңа коллекционерлер сапалы ескі түпнұсқа босқындар никельдерін алудың қиын екенін байқады (олар өте сирек және қымбат болғандықтан), сондықтан олар оңай қол жетімді және арзан қазіргі заманғы туындыларды жинауды бастады. 1913 жылдан 1980 жылға дейін шамамен 100 000 (немесе 200 000-ға дейін) классикалық босқындар никельдері жасалды. Қазіргі заманғы суретшілер өзгертілген никельдерді соншалықты көп мөлшерде жасады (және жасауын жалғастыруда), алдағы бірнеше жылда қазіргі заманғы оюлардың саны классикалық ескі босқындар никельдерінен асып түсуі күтілуде. 100 000-нан астам классикалық ескі босқындар никельдерінің көпшілігі әлі күнге дейін коллекционерлердің қолында емес, ал қазіргі заманғы оюлардың барлығы дерлік коллекционерлерде. Қазіргі заманғы нумизматтар арасында қазіргі заманғы оюлар классикалық босқындардан әлдеқайда көп.