Кіріспе

1977 жылғы Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы келісім

Бермуда II – Ұлыбритания мен АҚШ үкіметтері арасында 1977 жылғы 23 шілдеде қол қойылған екіжақты әуе көлігі туралы келісім. Ол 1946 жылғы бастапқы Бермуда әуе қызметтері туралы келісімді қайта келісу нәтижесінде жасалды. 2007 жылғы 30 сәуірде АҚШ пен Еуропалық Одақ (соның ішінде Ұлыбритания) арасында жаңа «ашық аспан» келісіміне қол қойылды және ол 2008 жылғы 30 наурызда күшіне енді, осылайша Бермуда II келісімін алмастырды. 1946 жылғы Бермуда келісімі атауын Ұлыбритания мен АҚШ көлік шенеуніктері жаңа, үкіметаралық әуе қызметтері туралы келісімді келісу үшін жиналған аралдың атынан алған. Бұл келісім (қазіргі заманғы келісімдермен салыстырғанда) британдық келіссөзшілердің «тегін еркіндікке» ұласудан қорқып, АҚШ-тың «барлығына тегін» деген талаптарына «басып кіру» сол кездегі қаржылық жағынан күшті АҚШ әуе компанияларының әлемдік әуе көлігі индустриясында толық үстемдікке алып келеді деп талап еткеніне байланысты өте шектеулі болды. Бұл әлемдегі алғашқы екіжақты әуе қызметтері туралы келісім және барлық келесі әуе қызметтері туралы келісімдерге үлгі болды. Бермуда II келісіміне қол қойылғаннан бері бірнеше рет түзетулер енгізілді, соңғысы 1995 жылы жасалды. Бермуда II келісімі бастапқы Бермуда келісімінен гөрі кем шектеулі болғанымен, әлемнің әртүрлі аймақтарында әуе көлігі саласын реттейтін заңнамалық базаның либерализациялануы аясында «ашық аспан» принципіне қайшы келетін өте шектеулі келісім ретінде кеңінен танылды.

Тарихи негіздер

1976 жылдың шілдесінде Ұлыбританияның сауда жөніндегі жаңа мемлекеттік хатшысы Эдмунд Делл 1946 жылғы бастапқы Бермуд келісімінен бас тартып, АҚШ-пен екіжақты келіссөздер бастады. Бұл келіссөздер 1977 жылғы Бермуд II шартына әкеп соқты. Мұның себебі, 1946 жылғы бастапқы Бермуд келісімінде Британиялық Каледонияға (BCal), сол кезде Ұлыбританияның ең ірі толығымен жеке меншік, тәуелсіз халықаралық жоспарлы әуе компаниясына, Ұлыбританияның Азаматтық авиация басқармасы (CAA) 1972 жылы берген лицензияларды Лондон Гатвик базасынан Хьюстон және Атланта қалаларына күнделікті жоспарлы рейстерді бастау үшін пайдалануға мүмкіндік беретін ереже болмады. (Бұл қалалар бастапқы Бермуд келісімінде "бас қалалар" ретінде көрсетілмеген.) Сонымен қатар, бастапқы Бермуд келісімінде Laker Airways әуе компаниясына сол жылы Ұлыбританияның Әуе көлігін лицензиялау кеңесі (ATLB), CAA-ның бұрынғы органы, Лондон Станстед пен Нью-Йорк арасында күнделікті "Skytrain" операциясын бастауға берген лицензияны пайдалануға рұқсат беретін ереже де жоқ еді.

Бастапқы келісім (1977)

1977 жылғы Бермуда II келісімінің бастапқы нұсқасы бойынша, British Airways, Pan Am және Trans World Airlines әуе компаниялары ғана Лондон Хитроу мен АҚШ арасындағы рейстерді орындауға рұқсат етілген. Air India, El Al, Iran Air және Kuwait Airways әуе компанияларына Хитроудан Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайына (JFK) дейін «бесінші бостандық» деп аталатын әуе қатынасы құқықтарын сақтап қалуға рұқсат берілді, оларды олар бұрынғы Бермуда келісімі бойынша пайдаланған болатын. (El Al және Iran Air осы құқықтарды пайдалануды тоқтатты. Біріншісі Тель-Авив пен Нью-Йорк арасында тікелей ұшудың экономикалық жағынан тиімді екенін шешті. Екіншісінің АҚШ-тағы әуе қатынасы құқығы 1979 жылғы Ирандағы кепілге алу оқиғасынан кейін алынып тасталды.) Сондай-ақ, Air New Zealand әуе компаниясына Лондон мен Лос-Анджелес арасындағы «бесінші бостандық» құқығын пайдалануға рұқсат берілді. АҚШ тасымалдаушыларының Ұлыбританиядан басқа Еуропа елдеріне «бесінші бостандық» құқығын пайдалануы Германияның қайта бірігуіне дейінгі кезеңде Лондон Хитроудан Батыс Германияға (Батыс Берлин қоса) дейінгі бірнеше бағыттармен шектелді. 1990 жылдардың басында United Airlines Хитроу, Берлин, Гамбург және Мюнхен қалалары арасында ұшқан (United 1990 жылы Pan Am-нің Хитроудан трансатлантикалық құқықтарымен бірге 1 миллиард АҚШ долларына сатып алған). Бірнеше жыл бұрын Trans World Airlines Лондон мен Брюссель арасында ұшқан, бірақ United-тан айырмашылығы, екі қала арасындағы жергілікті жолдарды тасымалдау құқығы болмаған. Американдық және британдық реттеуші органдар әрбір әуе компаниясының сыйымдылығы мен бағасын әрбір жұмыс маусымы алдында бекітуі керек болды. Әр ел, меншік және/немесе бақылау мәселелеріне қатысты қанағаттанбаған тасымалдаушыға әуе қатынасы құқығын беруден бас тарта алатын. Лондон Хитроу мен Лондон Гатвикіден тек белгілі бір АҚШ «порталды қалаларына» Ұлыбритания мен АҚШ тасымалдаушылары қызмет көрсете алатын. Хитроудан тікелей қызмет көрсетуге болатын АҚШ порталды қалалары: Балтимор, Бостон, Чикаго–О’Хара, Детройт, Лос-Анджелес, Майами, Нью-Йорк–JFK, Ньюарк, Анкоридж, Миннеаполис/Сент-Пол, Филадельфия, Сан-Франциско, Сиэтл/Такома және Вашингтон–Даллес. Анкоридж және Миннеаполис/Сент-Пол бастапқы Бермуда келісімі кезінде Хитроуды Лондон терминалы ретінде пайдалануға рұқсат алған, бірақ оны тек британдық тасымалдаушы ғана тікелей рейспен орындай алатын. Осылайша, Анкоридж Бермуда II келісімінің соңғы жылдары қолданылмай қалды, ал Миннеаполис тек Лондон Гатвикке қызмет көрсетті, өйткені оның операциялық тасымалдаушысы (Northwest Airlines) Хитроуға ұшуға құқығы болмады. АҚШ-тың басқа әуежайларына Хитроудан емес, Гатвикіден қызмет көрсетуі керек болды: оларға Атланта, Шарлотта, Цинциннати, Кливленд, Даллас/Форт-Уорт, Хьюстон–Интерконтиненталь, Лас-Вегас, Нэшвилл, Нью-Орлеанс, Орландо, Питтсбург, Рали/Дурхам, Сент-Луис және Тампа кірді. British Airways 2002 жылы Денвер, Калькутта, Сан-Диего және Феникс Sky Harbor рейстерін Гатвикіден Хитроуға ауыстыруға мүмкіндік берген ереже болды. Бермуда II «екі тағайындама» қағидасын жалғастырды және кеңейтті, яғни бірдей бағыттарда екі британдық және екі американдық әуе компаниясын «ұлттық тасымалдаушылар» ретінде тағайындау құқығы, ол бастапқы Бермуда келісімі бойынша Лондон–Нью-Йорк және Лондон–Лос-Анджелес бағыттарында болған. Жаңа келісім бойынша BCal Гатвик базасынан Хьюстон мен Атлантаға жоспарлы рейстерді бастауға лицензия алды және екі бағыт бойынша Ұлыбританияның эксклюзивті ұлттық тасымалдаушысы болып тағайындалды. Сондай-ақ, ол Гатвикіден Даллас/Форт-Уортқа жоспарлы рейстерді бастауға лицензия және Ұлыбританияның жалғыз туы бар тасымалдаушы мәртебесін алды. Сонымен қатар, BCal Гатвик пен Хьюстон арасындағы барлық жүк рейстерін бастауға лицензия алды және Ұлыбританияның жалғыз туы бар тасымалдаушы мәртебесіне ие болды, оның ішінде екі бағытта Манчестер немесе Прествиктегі ерікті аялдама бар. Ұлыбритания үкіметі Laker Airways компаниясын BCal емес, Нью-Йоркке екінші британдық ұлттық тасымалдаушы ретінде тағайындады, осылай ол осы бағытта ұзақ уақыттан бері жоспарланған «Skytrain» операцияларын бастауға мүмкіндік алды. Сонымен қатар, екі тарап та Лондон–Нью-Йорк және Лондон–Лос-Анджелес бағыттарында екі британдық және екі американдық ұлттық тасымалдаушыны тағайындауды жалғастыруға келісті. «Екі тағайындама» қағидасы тағы екі жоғары көлемді бағытқа таратылды. Ұлыбритания тарапы Лондон–Майамиде екінші тасымалдаушыны тағайындауды шешті, ал АҚШ тарапы осы мақсат үшін Лондон–Бостонды таңдады. Бұл британдық әуе компаниясының бұрынғы бағытта жоспарлы рейстерді бастауына, ал американдық тасымалдаушының соңғы бағытта осылай істеуіне мүмкіндік берді. Ұлыбритания үкіметі Лос-Анджелес және Майами бағыттарында екінші британдық ұлттық тасымалдаушы ретінде Laker Airways компаниясын тағайындады, ал АҚШ үкіметі Лондон–Бостон бағытында екінші американдық ұлттық тасымалдаушы ретінде Northwest компаниясын тағайындады. (Pan Am және TWA Лондон мен Нью-Йорк және Лондон мен Лос-Анджелес арасындағы екі тағайындалған американдық ұлттық тасымалдаушылар ретінде өздерінің рөлін жалғастырды.) Бермуда II келісімдері кезінде Ұлыбритания тарапы жаңа әуе қатынасы келісіміне BCal Хьюстон мен Гатвик арасындағы жалғыз тағайындалған британдық ұлттық тасымалдаушы болған жағдайда, АҚШ ұлттық тасымалдаушысының Лондон шлюзі әуежайы ретінде Гатвик тағайындалуын талап ететін бап енгізуге жетті. Бұл бап BCal-дың Гатвикіден жоспарлы рейстерін дамытуға қолдау көрсетуге және оның ірі, күшті бәсекелестерімен бәсекелестік теңсіздікті жоюға бағытталған. Ұлыбритания тарапы сонымен қатар жаңа бағыттағы операторға үш жылдық «эксклюзивтілік» кезеңін келісімге келтіруге жетті. Гатвикке негізделген BCal үшін бұл Хитроуды, қол жетімдірек әуежайды және үлкен қамту аймағын және рейстер арасында көптеген жолдарды пайдаланатын бәсекелесті пайдаланбай, жаңа бағыттарда ешқандай бәсекелестікке тап болмайтынын білдірді. Бұл сонымен қатар, әуе тасымалы саласының сарапшыларының пікірінше, жаңа жоспарлы рейстің пайдалы болуы үшін жеткілікті ұзақтықтағы барлық жаңа бағыттарды толығымен өзіне қабылдауға мүмкіндік берді. British Airways-тің талабы бойынша Бермуда II келісіміне Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы жоспарлы рейстерді орындайтын әрбір әуе компаниясының бағаны төмендету немесе сыйымдылықты артық тастауға тыйым салатын ережелер енгізілді. Әуе тарифілері осы қызметтерді ұсынудың нақты құнына сәйкес келген жағдайда ғана бекітілді. Сондай-ақ, сыйымдылықты арттыру тек өзара негізде ғана санкцияланды. Бұл ережелерді Бермуда II келісіміне енгізудің себебі, АҚШ-тың ірі, жақсы қаржыланған және коммерциялық жағынан агрессивті тасымалдаушылары BCal-ды «зияндарға ұшыратушы» тарифтермен төмендетуінен және олардың кең ауқымды ішкі желілерінен түскен табыспен субсидиялауынан сақтау, сондай-ақ оларды нарық көтере алмайтын сыйымдылықты қосу арқылы «маргиналдандырудан» тоқтату болды. Бермуда II АҚШ пен Ұлыбританияның теңіз аймақтарына, соның ішінде Бермудаға, Кариб теңізінің әртүрлі аралдарына және Гонконгқа, сондай-ақ Үндістанға, Гидерабад, Бангалор, Кочи, Коломбо, Мале сияқты әуежайларға рейстерге қатысты маршруттарды шектеулерді де қамтыды, олар тек Гатвикіден қызмет көрсетуге болатын.

1981 жылғы қайта қарау

Екі тарап Гатвик әуежайын 1946 жылғы Бермуда келісімінде бұрыннан болмаған Лондон-АҚШ бағыттары үшін Лондонның қабылдау әуежайы ретінде автоматты түрде ұсынуға келісті. Еуропалық Комиссия мен АҚШ өкілдері American және United әуе компанияларынан басқа АҚШ тіркелген әуе компанияларының Хитроуға ұшуына тосқауыл келтіретін Бермуда II келісімінің шектеулерін жою туралы ұсыныс жасады. 2007 жылғы 22 наурызда Еуропалық Одақ пен АҚШ арасындағы жаңа Әуе көлігі туралы келісім Еуропалық Одақ Көлік Кеңесінде бірауыздан бекітілді және 2008 жылғы 30 наурыздан бастап Бермуда II келісімінің орнына келді. Бұл келісім екі елге де басқа Еуропалық Одақ елдерінде тіркелген әуе компанияларына Ұлыбритания-АҚШ әуе көлігі нарығына кіруге рұқсат беруге жағдай жасады. 2007 жылғы 3 қазанда Ұлыбритания Сингапурмен толық либералды «ашық аспан» келісімін жасады, бұл Сингапур әуе компаниясына 2008 жылғы 30 наурыздан бастап Ұлыбританияның кез келген нүктесінен, Хитроуды қоса алғанда, АҚШ және ішкі бағыттарды қоса алғанда, кез келген бағытқа шектеусіз ұшуға мүмкіндік берді.