Кіріспе
Жолаушылар көлігі жүйесіндегі сәнді орындықтар мен қызмет. Бірінші сынып – пойыз, жолаушылар кемесі, ұшақ, автобус немесе басқа да көлік жүйесіндегі орындықтар мен қызмет көрсетудің ең жоғары деңгейдегі және ең қымбат саяхат класы. Бизнес-сынып пен эконом-сыныппен салыстырғанда, ол ең жақсы қызмет пен ең ыңғайлы жағдайды ұсынады.
First class is the most luxurious and most expensive travel class of seats and service on a train, passenger ship, airplane, bus, or other system of transport. Compared to business class and economy class, it offers the best service and most comfortable accommodation.
Әуе қатынасы
Тұрақты қанатты реактивті ұшақтың бірінші сынып бөлімі әдетте ұшақтың алғы жағында болады. Көптеген әуе компаниялары халықаралық рейстерінен бірінші сыныпты толығымен алып тастап, бизнес-сыныпты халықаралық қызмет көрсетудің ең жоғары деңгейі ретінде ұсынады. Бірінші сыныпты жолаушылар әдетте рейсін күтіп тұрғанда әуежайлардағы лаунждарға кіруге рұқсат алады.
Темір жолдар
Бірінші сыныптық вагондар қалааралық жолаушылар тасымалында кең таралған, бірақ қазіргі кезде олар қала ішіндегі тұрғындардың күнделікті қысқа қашықтықтағы сапарларында, әсіресе жылдам транзит жүйелерінде, ұзақ қашықтықтағы аймақтық пойызға қарағанда жиірек кездеседі. Ірі қалалардағы теміржол стансалары бірінші сыныптық жолаушыларға немесе жиі саяхатшылар бағдарламаларында арнайы статусы бар адамдарға арналған әуежайлардағыдай демалыс бөлмелерін ұсынуы мүмкін.
Канада
Via Rail компаниясы басқаратын канадалық пойыз бірінші класс деңгейіндегі Престиж класын ұсынады. Оған бөлмеде қызмет көрсету, бөлмеде ойын-сауық мүмкіндіктері және душы бар жеке жуынатын бөлме кіреді. Сондай-ақ Via Rail басқаратын Квебек қаласы – Виндзор дәлізінде бизнес-класс қызметі бар.
Қытай
Қытай темір жолы және оның жоғары жылдамдықты еншілес компаниясы пойыздарында бірінші сынып қызметін ұсынады, ол стандартты "Екінші сынып" пен премиум "Бизнес-класс" аралығында орналасқан. Бірінші сыныптағы вагондарда дәліздің әр жағында 2 орыннан болады, олар реттелетін, қалыпты орындықтардан үлкен, аяқ тіреуіштерімен жабдықталған, сонымен қатар розеткаларға, дәретханаларға және су диспенсерлеріне қол жеткізуге болады. Қалааралық пойыз қатынасынан басқа, өңірлік әуежайға қызмет көрсететін Шэньчжэнь метросының 11-ші желісі Қытайда бизнес-класс вагондарын ұсынатын алғашқы метро желісі атанды (әр пойыздың сегіз вагонының екеуі). Бұл қызмет стандартты сыныптағы билеттен үш есе қымбатқа сатылса да, пойыздың қалған бөлігінде жолаушылар көп болғанмен, оған сұраныс аз.
Германия
Германиядағы түрлі жеке және мемлекеттік теміржолдар бастапқыда бірінші, екінші және үшінші сыныптарға арналған жайлылықтарды ұсынды. 1852 жылы Пруссияда ең қарапайым төртінші сынып вагондары енгізілді. Ұлттандырудан (1920) және біріктіруден (Deutsche Reichsbahn Gesellschaft, 1924) кейін төртінші сынып 1928 жылы жолаушыларды үшінші сынып билеттеріне жоғары баға төлеуге мәжбүрлеу арқылы табысты арттыру мақсатымен таратылды. Еуропаның көп бөлігі сияқты, Шығыс және Батыс Германия теміржолдары 1956 жылы екі сыныпты жүйеге көшті. Осы мақсатта бірінші сыныптан бас тартылып, бұрынғы екінші және үшінші сыныптар жаңа бірінші және екінші сыныптар деп қайта аталды. Кейбір аймақтық және қалалық пойыздардан (соның ішінде барлық S-Bahn жүйелері емес, кейбіреулері) басқа, барлық қызметтерде бұл айырмашылыққа осы күнге дейін кезігесіз. Бірінші және екінші сыныптардың жайлылығындағы айырмашылықтар пойыз операторларына, қызметтерге және бағыттарға байланысты өзгереді. Әдетте, бірінші сынып жолаушылары үшін көбірек аяқ кеңістігі, үстелдер және/немесе төрт орынды қатардың орнына үш орынды қатарлар қарастырылған. Deutsche Bahn ұлттық және халықаралық бағыттарында бірінші сынып жолаушылары тегін тамақ алмайды, бірақ барлық ICE және InterCity пойыздарында бірінші сынып жолаушыларына толық тамақ және сусындар орындарында ұсынылады, ал екінші сынып жолаушылары оларды тек тамақ вагонынан ала алады. DB және басқа компаниялар жүзеге асыратын кейбір жергілікті қызметтерде сыныптар арасында орындықтар мен үстелдерден басқа айырмашылық жоқ (кейбір жағдайларда ішкі жағы тазалау болады). Мұндай қызметтерде бірінші сынып орындарын ұсынудың басты себебі – жоғары бағаға байланысты, екінші сынып толық болғанда бірінші сыныпта бос орындардың болуы мүмкін. Сондықтан, аймақтық қызметтерде бірінші сынып билетін сатып алу, әсіресе орташа саяхатшы үшін, екінші сыныпқа қарағанда нақты артықшылықтар емес, белгілі бір пойызға (әсіресе, жүмбақ S-Bahn/аймақтық пойыздар) бос орын табудың жақсы мүмкіндігін ұсынумен байланысты. Ережелер әрдайым орындалмаса да, бірінші сыныпта тұрып сапар шегу үшін де бірінші сынып билеті болуы керек.
Гонконг
Гонконгтағы East Rail желісіне (бұрынғы KCR East Rail) қызмет көрсететін әрбір пойыздың құрамында бірінші сыныпты бөлім бар. Стандартты сыныптағы жолаушыларға ұсынылатын бойлық, тот баспайтын болаттан жасалған орындықтардың орнына, бірінші сыныптағы бөлімдерде қол тіреулері бар, жеке төсенішпен жабдықталған, әлдеқайда ыңғайлы орындықтар қарастырылған. Олар жұптармен орналасқан және бөлімдерге көлденең бағытталған. Жолаушылар стандартты бағаға қосымша "бірінші сыныптық үстеме ақы" (осы East Rail желісіндегі ересек жолаушының стандартты бағасына тең) төлеуі тиіс, ал бірінші сыныпты бөлімдерді билет инспекторлары үнемі тексеріп тұрады. Бұл желі бастапқыда қалааралық теміржол қызметі ретінде пайда болды, сол кезде Коулун-Кантон теміржолының британдық бөлімі деп аталды және бұрын Қытайдың материктік бөлігіндегі Гуандун провинциясына дейін созылған. Желі 1980 жылдардың басында электрлендіріліп, жаңғыртылғаннан кейін, ал келесі онжылдықта пойыздары жоғары сыйымдылықты, метро стиліндегі қызмет көрсету үшін жаңартылса да, әрбір пойыздың солтүстік жағынан төртінші бөлім бірінші сыныпты бөлім ретінде бастапқы отыру орналасуын сақтап келді. 2007 жылы желі MTR желісінің құрамына енді және бүгінгі күнге дейін аймақтағы жеке бірінші сыныпты қызмет ұсынатын жалғыз теміржол желісі болып табылады (Airport Express желісі барлық вагондарында ұқсас саяхат тәжірибесін ұсынса да).
Индонезия
Индонезия теміржол компаниясы бірінші класс қызметтерін ұсынады, олар ресми түрде «Люкс» класы деп аталады. Қазіргі уақытта пайдаланудағы «Люкс» вагондары екі түрлі дизайнмен келеді: бірінші буын «Люкс» вагондары 1+1 орындық схемасымен және басым ағаш атмосферасымен жабдықталған; екінші буын «Люкс» вагондары 2+1 орындық схемасымен, көбірек заманауи атмосферамен және тегін мини-бармен жабдықталған. Екі буын да сұраныс бойынша аудио-видео (AVOD) дисплейлерімен және Executive класындағы вагондарға қарағанда жақсырақ жайлылықпен қамтамасыз етілген.
Жапония
"Бірінші сынып" термині 1969 жылдың мамыр айында Жапон Ұлттық теміржолдарында жойылып, оның орнына "Жасыл вагондар" енгізілді. Жасыл вагондар есіктердегі төрт жапырақты жасыл ұнтүршік логотипімен және "GREEN CAR" деген жазумен (Clarendon шрифтінде) анықталады. Бұл вагондардағы барлық орындықтар алдын ала резервтелген. Әдетте, олар 1-2 конфигурациясында, ал Шинкансен пойыздарында 2-2 конфигурациясында болады, бірақ одан да эксклюзивті жайлы орын-жайлар да ұсынылады. "Жасыл вагондар" дәстүрлі түрде шектеулі экспресс бағыттарында кездессе де, соңғы жылдары Токио аймағындағы қашықтығы ұзақ жолаушылар бағыттарында да жасыл вагондарды қайта енгізуге бағытталған үрдіс байқалады. Осы вагондарда "Жасыл жетекшілер" (Green Attendants) жолаушыларға орындықтарында сусын қызметін көрсетіп, билеттерін тексеріп тұрады. 2011 жылы JR East Тохоку Шинкансен бағытында "Gran Class" премиум класын ұсынды, кейіннен бұл жайлылықты басқа бағыттарға да кеңейтті және жаңа және қолданыстағы Шинкансен бағыттарына Gran Class жайлылығын қосуды жалғастыруды жоспарлап отыр. Gran Class кабинасы әуе тасымалындағы жоғарғы кластағы жайлы орын-жайларға ұқсас. Көбірек аяқтарға арналған кеңістік, жолаушылар тығыздығының төмендеуі, мәзірден таңдалған тамақ, шексіз сусын қызметі, жылы сүлгілер, тегін газеттер және түйме арқылы шақырылатын жетекшілер сияқты қосымша мүмкіндіктер Green Car вагондарындағы қызмет деңгейінен асып түседі. Түнгі пойыздардағы премиум жайлы орын-жайлар "A" кабиналары деп аталады, олар диван, жеке бөлмелер немесе люкс болуы мүмкін. Дегенмен, қалааралық бағыттардағы бірінші сыныпты түндегі жайлы орын-жайлар ұсынымы көбінесе тоқтатылды, себебі Шинкансен желісінің кеңеюі жылдамдық және ыңғайлылық тұрғысынан бәсекеге қабілетті. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Sunrise Seto және Sunrise Izumo есімді екі түнгі пойыз ғана бірінші сынып деңгейіндегі ұйықтау орындарын ұсынады. Нагоя темір жолы (Meitetsu) өзінің бірінші сыныпты вагондарын "myu ticket" (ミューチケット) қызметі деп атайды. Бұл вагондар эконом-класқа қарағанда ыңғайлырақ және орындықтар алдын ала тағайындалады.
Нидерланды
Германиядағыдай, Нидерланд пойыздарында да 1956 жылдан бері екі сынып бар. Қалааралық пойыздарда бірінші сыныпта 2+1 орындық орналасуы, ал екінші сыныпта 2+2 орындық орналасуы бар, бірінші сынып орындықтары кері қарай иеленуге мүмкіндік береді және аяқ тіреуішімен жабдықталған, сондай-ақ электр розеткалары бар. Қала ішіндегі пойыздарда бірінші және екінші сыныптардың екеуі де 2+2 орналасуында, екінші және бірінші сыныптардың айырмашылығы орындықтардың жұмсақтығында, қосымша қол тіреуіш, сәндік жарықтандыру және пойыздың басындағы орындарда орналасуының арқасында тыныш болуында. Ауылдық аймақтардағы көптеген аймақтық пойыздарда тек екінші сынып ғана бар. 2015 жылдан бері үкіметпен келісім бойынша барлық жаңадан сатып алынған пойыздарда бірінші және екінші сыныптарда электр розеткалары бар.
Филиппин
PNR South Long Haul жобасының жылдам пойыздары 2022 жылдан бастап үш сыныптық конфигурацияда жұмыс істейтін болады. Филиппин ұлттық теміржолы "Бірінші сыныпты" бизнес-сыныптан төмен, бірақ екінші сыныптан жоғары деп белгіледі. Бұл Қытай теміржолының жүйесіне негізделген және австриялық Railjet моделіне ұқсас, Бірінші сынып теміржол саласындағы жайлы эконом-сыныпқа балама болып табылады. Жылдам пойыз жиынтықтары 2019 жылдың соңында тапсырыс берілген, бірақ 2021 жылдың ақпан айында тапсырыс тоқтатылды. Дегенмен, олар жойылғаннан кейін бес ай өткен соң қайтадан тендерге ұсынылды, нәтижесінде 21 пойыз немесе 63 вагонға арналған тапсырыс 3 пойыз немесе 9 вагонға дейін азайтылды. Бірінші сынып немесе оған ұқсас қызметтер Солтүстік-Оңтүстік қалалық теміржолында әуежай экспрессі қызметі іске қосылған кезде де қолданылуы күтілуде, бұл қызметтер шектеулі экспресс пойыздары ретінде жіктеледі.
Қатар
2019 жылы сынақ жұмысын бастаған Доха метрополитенінің бір вагонының соңғы бөлімінде Дубай сияқты "Алтын класс" бөлімі бар.
Ресей
"Бірінші сынып" термині Ресей теміржолдарында, өзінің сыныптық жүйесі болғандықтан, қолданылмайды, бірақ әдетте орыс тіліндегі "СВ" ("СВ" немесе "Спальный вагон", сөзбе-сөз "Тұқымалы вагон") терминін аудару үшін пайдаланылады. Ресейдегі алыс қашықтыққа жүретін пойыздардың көпшілігінде кереуеттер (яғни орындықтар емес) болғанымен, бұл термин тек бірінші сынып вагондарға қатысты. Мұндай вагондарда көбінесе 8 немесе 9 екі орындық бөлімшелер болады, олар көлденең орнатылған жұмсақ дивандармен және теледидармен жабдықталған, вагоның екі басында екі дәретхана және 8 бөлімшелі вагондарда ортақ душ бөлмесі қарастырылған. "SV" вагонының делюкс нұсқасы да бар, ол көбінесе "Premium" деп аталады, онда бір немесе екі орындық (жоғарғы орын бүгілетін) бөлімшелер, ішкі дәретхана/душ және жақсы жиһазбен жабдықталған. Бұл делюкс нұсқаны кейде бейресми түрде "Мягкий вагон" (сөзбе-сөз "Жұмсақ вагон") деп атайды, бірақ бұл қате, себебі тарихи тұрғыдан алғанда, бұл атау SV және "Купе" сыныптарының арасындағы кезеңді білдірген, ол бұрын тоқтатылған, және дәстүрлі "Купе" сыныбына қарағанда орындықтардың жақсы жабдықталуын және жұмсақтығын көрсеткен. Ресей теміржолдарының барлық сыныптарында қызмет көрсету деңгейі шамалы, басты айырмашылық – жеке кеңістіктің артуы, шудың азаюы, бейтаныс адамдармен қажетсіз жағдайлардан оқшаулану және жақсы жайлылық. Төменгі сынып вагондарда екі "купелі" вагонға (54 жолаушы) бір душ қарастырылса, "SV" вагондарында 16 жолаушыға бір душ, ал "Premium" вагонында әр жолаушының жеке душы болады, бұл Транссибірлік теміржолы сияқты бір аптаға дейін созылатын саяхаттар үшін маңызды фактор.
Испания
Бірінші сыныптағы саяхат Испаниядағы қысқа қашықтыққа арналған пойыздарда, мысалы, Региональдер немесе Cercanias қызметтерінде қолжетімді емес, бірақ ұзақ және орта қашықтыққа арналған пойыздарда, мысалы, Altaria немесе Euromed қызметтерінде "Preferente" сыныбы бар, ол британдық бірінші сыныпқа ұқсас. Бұл тегін тамақ және сусындарды (әдетте, құттықтау сусындары, соның ішінде шампан, және тамақпен бірге сусындар) және кең орындықтарды қамтиды. Жоғары жылдамдықты AVE желісінде тағы бір қызмет бар. Клуб классы немесе "Preferente" билеті белгілі бір станциялардағы лаунждарға кіруге мүмкіндік береді. Борттағы клуб классы қызметіне үлкен былғары орындық, электр қуаты, заказ бойынша тағамдар және орындықтарыңызда тегін шексіз бар қызметі кіреді. Испанияның барлық "Grandes Líneas" (ұзақ қашықтыққа) және Media Distancia (орта қашықтыққа) пойыздарында бейне және музыка қолжетімді, оған тегін құлаққаптар арқылы қол жеткізуге болады. Бірінші сыныптағы бағалар, ең төмен сұраныс уақытынан басқа, жеңілдетілмейді, ал "Preferente" билетінің бағасы әдетте эконом классынан 30-40 евроға қымбат, ал AVE-дегі клуб классы "Preferente" классынан әдетте 40 евроға қымбат – бұл Ұлыбританиядағы бірінші сыныптық бағалардан әлдеқайда арзан.
Ұлыбритания
Британдық пойыздардағы жолаушылар қызметтерінің әртүрлі сыныптарының болуы мен ерекшеліктері уақыт өте келе өзгеріп келді. Бастапқыда бірінші, екінші және үшінші сыныптық вагондармен қатар, сәнді Пуллман вагондары да ұсынылды. Қазіргі уақытта ұзақ қашықтыққа жүретін көптеген қызметтер бірінші және стандартты сыныптарды ұсынады, ал жергілікті және қала маңындағы қызметтердің көпшілігі, Лондон метросы сияқты қалалық көлік қызметтерімен бірдей, бір сыныптық болып табылады. Бірінші сыныпты билеті пойыздың арнайы бөлімдеріне кіруге мүмкіндік береді, онда көбінесе аз, бірақ үлкен әрі ыңғайлы орындықтар, кеңірек орналасу, жеке кеңістік, көбінесе үстел және жаңартылған интерьер/кілемше, сондай-ақ қосымша мүмкіндіктер (ұялы телефондар немесе ноутбуктерге арналған қуат розеткалары, әрі әрбір орындыққа жаңартылған жарықтандыру) болады. Арнайы орындықтарға қоса, қазіргі бірінші сыныптық теміржол тәжірибесіне жолаушылар күту залына (ірі жөнелту және/немесе келген станцияларда кіруге) және қосымша қызметтерге, мысалы, тамақ және/немесе сусын қызметі, тегін газеттер, тегін Wi-Fi және т.б. кіру мүмкіндігі де қарастырылған. Мұндай қызметтер әртүрлі болуы мүмкін: оларды пойыз операторы, бағыт, апта күні (жұмыс күні немесе демалыс күні) және күннің уақыты бойынша ұйымдастыруға болады. Ең толық бірінші сыныптық тәжірибе ұзақ қашықтыққа жүретін пойыз операторларынан, мысалы, Great Western Railway, Avanti West Coast, London North Eastern Railway және Transport for Wales-тің Premier Service қызметтерінен алуға болады, әсіресе жұмыс күндері таңертең және кешкі сағаттардағы жоғары трафиктік бағыттарда, ол негізінен бизнес-саяхатшыларға бағытталған. Көп тұрушыларға арналған пойыз қатынасында бірінші сыныптың орындықтары стандартты сыныпқа ұқсас немесе бірдей болуы мүмкін. Дегенмен, оның айтарлықтай жоғары құны бірінші сынып билетінің иесіне орын табуға көбірек мүмкіндік береді. Кейбір пойыз операторлары бірінші сыныпқа арналған бағаларды ұсынады, олар стандартты сыныптан шамамен екі есе қымбат болуы мүмкін. Кейбір бағыттарда, бірінші сынып вагоны болғанымен, ол "деклассификацияланған" деп белгіленуі мүмкін, яғни кез келген билет иесі онда отыруға құқылы, ал бірінші сынып билеттері әдетте сатылмайды. Бірінші сынып қызметі Лондоннан Шотландияға қатынайтын түнгі Caledonian Sleeper пойыз қатынасында да ұсынылады. Ұлыбритания мен Еуропаның континенті арасындағы Eurostar халықаралық пойыздары стандартты сыныптан өзге, екі түрлі бірінші сынып қызметін ұсынады, оларды тиісінше Business Premier және Standard Premier деп атайды. Вагон жабдықталуы бірдей, бірақ Business Premier қызметіне көбірек икемділік, қысқарақ тіркелу уақыты және кеңейтілген тамақтандыру (жеңіл тағамның орнына толыққанды тамақ) кіреді. Standard Premier 2010 жылдың 1 қыркүйегінде енгізілді, бұрын бұл қызмет Leisure Select деп аталып, толыққанды тамақтандыру да ұсынылған.
Америка Құрама Штаттары
1863 жылдан бастап Джордж Пуллман 1867 жылы құрылған Пуллман компаниясына айналған компаниядан ұзақ қашықтыққа арналған жайлы теміржол вагондарын енгізді. Бүгінде Amtrak қызметтерінде Acela Express сервисінде, сондай-ақ Superliner немесе Viewliner вагондарымен жүзеге асырылатын ұзақ қашықтыққа арналған сервистерде бірінші класс саяхат мүмкіндігі бар. Жолаушылар көптеген қалалар мен жоғары трафикпен қамтылған стансаларда арнайы күту залдарынан да пайдалана алады. Acela Express сервисіндегі бірінші класс стандартты бизнес-классқа қарағанда кеңірек орындықтарға ие (вагонға 44 орынға 65 орын), орындықтарда электр розеткалары, вагон қызметкері, сондай-ақ тегін тамақ және сусындар ұсынылады. Ұзақ қашықтыққа арналған сервистерде Roomettes, Bedrooms, Bedroom Suites және мүгедектерге арналған Bedrooms сияқты ұйықтайтын орындар қарастырылған. Көптеген бөлмелерде душ пен дәретхана бар, ал кейбір бөлмелерде дәретхана және/немесе душ жақын жерде орналасқан. Тамақтандыру және басқа да қонақүй қызметтері бағаға кіреді.
Оңтүстік Корея
KTX (Корея жедел пойыз), KTX Sancheon (A, B типтері), Saemaeul, Mugunghwa (тек кейбір бағыттарда қол жетімді) сыныпты пойыздар бірінші сынып қызметін ұсынады. "Теукшиль" (특실) деп аталатын бірінші сыныптағы орындықтар кеңірек және жайлы. KTX және KTX Sancheon бірінші сынып қызметіне ақысыз минералды су, құлаққап, дымқыл сүлгілер және қараңғылату экраны кіреді. Әдетте, бірінші сынып билеттері эконом-сынып билеттерінен шамамен 50% қымбат. Бірінші сынып KTX пойыздарында 2, 3, 4-вагондарда, KTX Sancheon пойыздарында 3-вагонда, ал Mugunghwa және Saemaeul пойыздарында 1-вагонда орналасқан. ITX (Қалааралық жедел пойыз) Saemaeul пойыздарында бірінші сынып вагоны жоқ.
Швейцария
Швейцарияның мемлекеттік теміржолдары барлық бағыттарда бірінші және екінші сыныпты қызмет көрсетеді. Тек Нойшатель мен Фрасне арасындағы RegioExpress пойызында бұл ережеге ерекшелік бар. Көптеген жеке теміржол операторлары да бірінші сыныпты жол жүру мүмкіндігін ұсынады.
Тайвань
Тайвань теміржол басқармасы 1949 жылдан 1953 жылға дейін, саяхат сыныптары ресми түрде жойылғанға дейін, шектеулі экспресс пойызында бірінші сыныпты вагонды қамтамасыз етті.
Біріккен Араб Әмірліктері
Трамвайлардың бір ұшындағы вагондардың бір бөлігі мен Дубай метросының әрбір пойзының бір бөлігі "Алтын сынып" деп белгіленеді, онда жеке орындықтар, арқалық үстелдер және жүк бөлімдері қарастырылған.
Круиздік кемелер мен лайнерлер
Бірінші сыныптың кейбір артықшылықтары: кеңірек кабиналар, басымдықпен тіркелу, басымдықпен кемеге міну және түсу, тамақтану уақытын таңдауда басымдық, сондай-ақ жоғары деңгейлі лайнерлерде батлер қызметі.