Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық бербер тайпаларының конфедерациясы
Medieval Berber tribal confederation
Санхажа (صنهاجة, Ṣanhaja немесе زناگة Znaga; көпше түрі Iẓnagen, сондай-ақ Aẓnaj, көпше түрі Iẓnajen) – бір кездегі ең ірі бербер тайпаларының бірі, Zanata және Masmuda конфедерацияларымен қатар. Алжир, Буркина-Фасо, Ливия, Мали, Мавритания, Марокко, Нигер, Сенегал, Тунис және Батыс Сахарадағы көптеген тайпалар осы этнонимді, әсіресе бербер тіліндегі түрін, тасыды және қазір де тасып жүр. Халықтың басқаша атаулары: Зенега, Знага, Санхажа, Санхаджа және Сенхажа.
The Sanhaja (صنهاجة, Ṣanhaja or زناگة Znaga; , pl. Iẓnagen, and also Aẓnaj, pl. Iẓnajen) were once one of the largest Berber tribal confederations, along with the Zanata and Masmuda confederations. Many tribes in Algeria, Burkina Faso, Libya, Mali, Mauritania, Morocco, Niger, Senegal, Tunisia and Western Sahara bore and still carry this ethnonym, especially in its Berber form. Other names for the population include Zenaga, Znaga, Sanhája, Sanhâdja and Senhaja.
Үштік
Ибн Халдун және басқалар санхаджаны бір одақ ретінде емес, үш бөлек конфедерациядан тұратын топ ретінде анықтады. Әдетте, айырмашылық араб мәтініндегі жоғары немесе төмен қойылған диакритикалық белгі арқылы көрсетіледі, ол ағылшын тілінде көбінесе жоғалып кетеді. Данхаджа/Санхаджа [бірінші типтегі Санхаджа] – Кутама Завава, Кабиль тауларындағы, соның ішінде Алжир және Константин сияқты қазір текбиль диалектілерінде сөйлемейтін (олар Константиница аймағының солтүстік бөлігін, Аврас/Аурес [қ.б.] және теңіз арасын, яғни Икд̲ж̲ан, Сетиф, Баг̲х̲ая, Нгаус/Никавус, Тигуст/Тикист, Мила, Константин, Скикда, Д̲ж̲ид̲ж̲елли, Беллезма қалаларын қамтитын аймақты мекендеген) конфедерация. Бұл конфедерацияға Quinquegentiani Massissenses кіреді, біз оны Massylii-дің Msisna/Imsissen/Masinissa тайпасымен байланыстырамыз, олар Соумамның оң жағалауында қоныстанған. Зиридтер, Хамадидтер, Фатимид халифаты, Альпуэнте тайфасы, Гранада тайфасы, Айт-Аббас мемлекеті және Куку мемлекеті осы конфедерациядан шыққан. Азнаг/Изнаген (زناگة, Znaga) [Санхаджаның екінші түрі ("көк бетпердесі" – көк бет жамылғысына сілтеме) ] – Лемата, Масуфа, Варит/Бану Варит, Ламтуна/Илемтеен, Гудала/Джудалла/Газула/Гезула/Гаэтули, Анифа, Чарта, Мандала конфедерациясы. Гезула Хескура Азнаг конфедерациясының бір бөлігі емес, Азнагтың (Тескиден) бауырлары ретінде қарастырылады. Тебу тілінде сөйлейтін тебо/тебу/тубу тайпаларын Агности Знага, ал әл-Якуби Лемта деп атайды. Бұл конфедерация негізінен Батыс Сахара, Мавритания және Сенегал аймақтарында орналасқан. Алморавидтер Ламтуна конфедерациясынан тараған. Ṣанхаджа [үшінші типтегі Санхаджа] – Шилха тілінде сөйлейтін Масмұда (Г̲h̲умāra/Хинтата/Баргхавата) тайпаларының конфедерациясы. Бұл конфедерация негізінен Марокко Атласының Шилха тілінде сөйлейтін аймағында орналасқан. Кейбір рифтіктерде бүгінде осы тайпалық атаулар сақталған (Санхаджан Риф, Алмохадтар тұсында осы Санхаджа тармағына зенати тайпаларының қосылуы нәтижесінде). Алмохадтар мен Хафсид әулеті осы конфедерациядан шыққан.
Ibn Khaldun and others defined the Sanhaja as a grouping made up of three separate confederations, not as a single confederation. The distinction is usually made with a diacritical point placed above or below that is present in the Arabic text and often lost in English. Danhāǧa/Sanhaja [Sanhaja of the first type] is a confederation of: Kutāma Zawāwa of the Kabyle mountains, including some areas like Algiers and Constantine that no longer speak Taqbaylit dialects (they occupied all the northern part of the region of the Constantincis, between the Awrās/Aures [q. v.] and the sea, that is the region containing the towns of Īkd̲j̲ān, Seṭīf, Bāg̲h̲āya, Ngaus/Niḳāwus, Tiguist/Tikist, Mīla, Constantine, Skīkda, D̲j̲id̲j̲ellī, Bellezma). This confederation includes the Massissenses of the Quinquegentiani, which we identify with the Msisna/Imsissen/Masinissa of the Massylii, on the right bank of the Soumam. The Zirid Dynasty, Hammadid Dynasty, Fatimid Caliphate, Taifa of Alpuente, Taifa of Granada, Kingdom of Ait Abbas and Kingdom of Kuku originate from this confederation. Aznag/Iẓnagen (زناگة, Znaga) [Sanhaja of the second type ("Sanhaja of the veil" in reference to the blue face covering)] is a confederation of: Lemta, Massufa, Warith/Banū Warit, Lamtuna/Ilemteyen, Gudāla/Djudalla/Gazzula/Geuzula/Gaetuli, Anifa, Charta, Mandala. The Gezoula Heskoura are defined as the brothers of the Aznag (from Teskee) as opposed to being part of the Aznag confederation. The Tebo/Tebou/Toubou speakers of Tebu are defined as Znaga according to Agnosti, Lemta by al Yaqubi. This confederation is located primarily around the Western Sahara, Mauritania and Senegal. The Almoravids stem from the Lamtuna confederation. Ṣanhāja [Sanhaja of the third type] is a confederation of: Maṣmūda (G̲h̲umāra/Hintata/Barghawata) speakers of Shilha. This confederation is located primarily in the area of the Moroccan Atlas' Shilha speakers. Some Riffians today have these tribe names (Sanhadjan Rif, as a result of the later Zenati integration into this branch of the Sanhaja under the Almohads). The Almohads and Hafsid Dynasty stem from this confederation.
Тарих
Ислам дінінің таралуынан кейін санхаджалықтар Суданның шекарасына дейін, Сенегал және Нигер өзендеріне дейін тарады. Санхаджа берберлері бербер халқының көп бөлігін құрады. 9-шы ғасырдан бастап санхаджа тайпалары Орта Атлас тауларында, Риф тауларында және Марокконың Атлантикалық жағалауында қоныстанды. Сонымен қатар, санхаджалықтардың ірі бөлігі, мысалы кутама тайпасы, Алжирдің орталық және шығыс бөліктерінде (Кабилия, Сетиф, Алжир, Мсила) және солтүстік Нигерде орналасты. Кутамалар Фатимидтер империясын құрып, Солтүстік Африканың барлық елдерін және Таяу Шығыстың бір бөлігін жаулап алды. Зиридтер мен Хаммадидтер әулеттері санхаджалықтар 12-шы ғасырға дейін Ифрикияны басқарды және Магриб аймағындағы елдерде билігін орнатты. 11-шы ғасырдың ортасында хаж сапарынан оралған санхаджалық басшылардың бір тобы теолог Ибн Ясинды өз тайпалары арасында уағыз айтуға шақырды. Ибн Ясин 11-шы ғасырдың ортасында тайпаларды әлморавидтер одағында біріктірді. Бұл конфедерация кейіннен Марокконы құрып, Батыс Алжир мен Аль-Андалусты (қазіргі Испанияның бір бөлігі) бағындырды. Санхаджа тайпалары жартылай көшпенді шаруалар мен балықшылар ретінде немесе әлеуметтік сатыда жоғарырақ, діни (марабұт немесе зауия) тайпалар ретінде өмір сүрді. Мәдениеті мен тілі арабтанған болғанымен, олардың 12-шы ғасырда келген араб макил тайпаларынан бұрынғы аймақта болған санхаджа берберлерінен тарағанына сенімді. 17-шы ғасырғы Шар Буба соғысында араб текті әскерлік касталардың үстемдігіне дейін олардың тағдыры белгісіз болды. Сенбес көз: дерек күні=2018 қазан.
After the arrival of the religion of Islam, the Sanhaja spread out to the borders of the Sudan as far as the Senegal River and the Niger. Sanhaja Berbers were a large part of the Berber population. From the 9th century, Sanhaja tribes were established in the Middle Atlas range, in the Rif Mountains and on the Atlantic coast of Morocco as well as large parts of the Sanhaja, such as the Kutâma, were settled in central and eastern parts Algeria (Kabylia, Setif, Algiers, Msila) and also in northern Niger. The Kutama created the empire of the Fatimids conquering all North African countries and parts of the Middle East. The Sanhaja dynasties of the Zirids and Hammâdids controlled Ifriqiya until the 12th century and established their rule in all of the countries in the Maghreb region. In the mid 11th century, a group of Sanhaja chieftains returning from the Hajj (pilgrimage to Mecca) invited the theologian Ibn Yasin to preach among their tribes. Ibn Yasin united the tribes in the alliance of the Almoravids in the middle of the 11th century. This confederacy subsequently established Morocco, and conquered western Algeria and Al Andalus (part of present day Spain). The Sanhaja tribes would remain in roles as either exploited semi sedentary agriculturalists and fishermen, or higher up on the social ladder, as religious (Marabout or Zawiya) tribes. Though often Arabized in culture and language, they are believed to be descended from Sanhaja Berber population present in the area before the arrival of the Arab Maqil tribes in the 12th century, which was finally subjected to domination by Arab descended warrior castes in the 17th century Char Bouba war. Unreliable source: date=October 2018
Мерсердің сөзіне сәйкес, зенага немесе знага сөздері (бербер тіліндегі ẓnag немесе ẓnaj түбірінен шыққан, қосымша еркек жалғыз сан префиксімен a (Aẓnag немесе Aẓnaj), қосымша әйел жалғыз сан циркумфиксімен ta t (Taẓnagt немесе Taẓnajt), қосымша еркек көп сан циркумфиксімен i en (Iẓnagen немесе Iẓnajen), қосымша әйел көп сан циркумфиксімен ti en (Tiẓnagen немесе Tiẓnajen)) араб тілінен алынған зената және санхаджа сөздерінің бұрмаланған түрі деп саналады.
According to Mercer, the words Zenaga or Znaga (from the Berber root ẓnag or ẓnaj, giving the noun Aẓnag or Aẓnaj with the additional masculine singular prefix a , or Taẓnagt or Taẓnajt with the additional feminine singular circumfix ta t, or Iẓnagen or Iẓnajen with the additional masculine plural circumfix i en, or Tiẓnagen or Tiẓnajen with the additional feminine plural circumfix ti en) are thought to be a romanized distortion of Zenata and Sanhaja from Arabic.
Қазіргі күн
Санхаджалардың ұрпақтары мен олардың тілдері бүгінге дейін Орта Атлас тауларында, Марокконың шығысында, Марокконың солтүстігінде (Риф аймағы), Батыс Алжирде, Кабилияда және Кабиль аймақтарында таралған. Гудаладан (ең оңтүстік Санхаджа тайпасы) таратылған деп саналатын Зенега халқы Мавританияның оңтүстік-батысында және Сенегалдың солтүстік бөлігінде қоныстанған. Дегенмен, олардың саны көп емес.
The descendants of the Sanhaja and their languages are still found today in the Middle Atlas mountains, eastern Morocco, northern Morocco (Rif), western Algeria, Kabylia and Kabyle territories. The Zenaga, a group believed to be of Gudala (the southernmost Sanhaja tribe) origin, inhabit southwestern Mauritania and parts of northern Senegal. However, they are a small population.